अनयैवं भावनया बोधितास्मि चिरं यदा । तम् एवार्थं प्राप्नुवती तदा स्वचितिशक्तितः
या चिंतनाने मी जेव्हा दीर्घकाळ जागृत झालो, तेव्हा स्वतःच्या चैतन्यशक्तीने मी तोच हेतू साध्य करतो.
यस्य यस्य यथोदेति स्वचित्प्रयतनं चिरम् । फलं ददाति कालेन तस्य तस्य तथा तथा
ज्याच्यात जशी आणि जितकी स्वतःच्या चैतन्यातील प्रयत्नाची जागृती होते, त्याला तशीच आणि तितकीच फळे योग्य वेळी मिळतात.
तपो वा देवता वापि भूत्वा सैव चिद् अव्यया । फलं ददात्य् अथ स्वैरं नभःफलनिपातवत्
तप किंवा देवता काहीही असो, प्रत्यक्षात तीच अविनाशी चेतना त्या रूपात प्रकट होते आणि आकाशातून फळ पडावं तशी मुक्तपणे फळ देते.
स्वसंविद्द्योतनाद् अन्यन् न किञ्चन कदाचन । फलं भवति तेनाशु यथेच्छसि तथा कुरु
स्वतःच्या जाणीवेच्या प्रकाशाशिवाय दुसरं काहीच कधीच फळ देत नाही; म्हणून, तू जसं हवं तसं कर, कारण त्या मार्गानं फळ लवकर मिळतं.
चिद्भाव एव ननु सर्वगतो ऽन्तरात्मा यश् चेतति प्रयतते च तद् एति तच्छ्रीः । रम्यं न रम्यम् अथवेति विचार्य तस्माद् यत् पावनं तद् अवबुध्य तद् अन्तर् आस्स्व
सर्वत्र असलेली हीच चेतनेची अवस्था म्हणजे अंतरात्मा, तीच विचार करते, प्रयत्न करते आणि जे हवं ते मिळवते, तिच्या समृद्धीचं कारणही तीच आहे. काही मनास रम्य वाटतं का नाही, हे विचारून, जे शुद्ध आहे ते ओळख आणि त्यातच मन लाव.
एवं सङ्कथयन्तीषु तासु तस्मिन् गृहोदरे । विदूरथः किम् अकरोन् निर्गत्य कुपितो गृहात्
त्या घरात त्या सगळ्या बोलत असताना, विदूरथानं रागानं घर सोडून बाहेर जाऊन काय केलं?
विदूरथस् स्वसदनान् निर्गत्य परिवारितः । परिवारेण महता ऋक्षौघेनैव चन्द्रमाः
विदूरथ आपल्या घरातून बाहेर पडला आणि त्याच्या मागे मोठा परिवार होता, जणू काही चंद्राभोवती ताऱ्यांची गर्दी असते.
सन्नद्धसर्वावयवो लग्नहारविभूषणः । महाजयजयारावैस् सुरेन्द्र इव निर्गतः
त्याच्या अंगावर पूर्ण शस्त्रसज्जा होती, गळ्यात हार व दागिने होते, आणि मोठ्या विजयाच्या घोषात तो जसा देवराज इंद्र निघतो तसा पुढे गेला.
समादिशन् योधगणं शृण्वन् मण्डलसंस्थितिम् । आलोकयन् वीररणान् आरुरोह नृपो रथम्
राजा आपल्या सैनिकांना आज्ञा देत होता, युद्धाची मांडणी ऐकत होता, आणि शूरवीरांची लढाई पाहत आपल्या रथावर चढला.
भूतागारसमाकारं मुक्तामाणिक्यमण्डितम् । पताकापुञ्जकव्याप्तं द्युविमानम् इवागतम्
तो रथ जणू काही भूतांच्या महालासारखा दिसत होता, मोत्यांनी आणि माणिकांनी सजलेला, झेंड्यांच्या गुच्छांनी झाकलेला, आणि आकाशातील विमानासारखा भासणारा होता.
चन्द्रभित्तिपरिस्रोतःप्रपतत्काञ्चनाङ्कुरम् । मुक्ताझणझणत्कारचारुविद्रुमकूवरम्
चंद्रप्रकाशाच्या भिंतीवरून वाहणाऱ्या प्रवाहांतून सोन्याच्या कोंबांसारखे तुकडे पडत होते, आणि सुंदर प्रवाळाच्या फांद्या मोत्यांच्या झणझणत्या आवाजाने सजल्या होत्या.
सुग्रीवैर् लक्षणोपेतैः प्रशस्तैर् धवलैः कृशैः । जवोन्नयनवेगेन प्रस्रवद्भिः खुरान् इव
शुभ चिन्हांनी युक्त, सुंदर, पांढरे आणि सडपातळ घोडे, त्यांच्या वेगाने खुरांमधून जणू काही पाणी वाहत आहे असे वाटावे, असे उत्तम आणि वेगवान होते.
वायून् अपीव सहजान् असहद्भिर् गतिक्रमैः । प्रोज्झद्भिर् इव पश्चार्धम् आपिबद्भिर् इवाम्बरम्
त्या घोड्यांच्या नैसर्गिक चालीस वाऱ्यालाही तोड नव्हती, जणू ते मागचा भाग झटकत आहेत किंवा आकाशच पित आहेत असे भासत होते.
योजितैर् इव संपूर्णैश् चन्द्रैश् चामरदीप्तिभिः । अश्वैर् अष्टभिर् आबद्धम् आशापूरकहेषितैः
जणू आठ पूर्ण चंद्रांच्या चंद्रप्रभेसारख्या चमचमणाऱ्या कंबरपट्ट्यांनी सजवलेले, आणि आठ घोड्यांनी जोडलेले, ज्यांच्या हिणकसाने सर्व दिशांना भरून टाकले आहे असे वाटत होते.
अथोदभूत् तदोद्दामनागाभ्ररवनिर्भरः । शैलभित्तिप्रतिध्वानदारुणो दुन्दुभिध्वनिः
तेव्हा आकाशात विजेच्या गडगडाटासारखा, डोंगरांच्या भिंतींवर घणघणीत प्रतिध्वनी देणारा मोठा नगाऱ्याचा आवाज उठला.
मत्तसैनिकनिर्मुक्तैर् व्याप्तैः कलकलारवैः । किङ्किणीजालनिध्वानैर् हेतिसङ्घट्टटाङ्कृतैः
मद्यधुंद सैनिकांच्या गोंगाटाने, घंटांच्या रांगा खणखण वाजू लागल्या आणि शस्त्रांच्या टकरीने आवाज घमघमू लागला.
धनुश्चटचटाशब्दैश् शरशीत्कारगायनैः । परस्परांसनिष्पिष्टकवचौघझणज्झणैः
धनुष्यांच्या तडतड आवाजाने, बाणांच्या शिटकार्यांनी आणि एकमेकांवर आदळणाऱ्या कवचांच्या झणझणाटाने सगळीकडे गडबड उडाली.
ज्वलदग्निटणत्कारैर् आर्तिमत्क्रन्दनारवैः । परस्परं भटाह्वानैर् बन्दीविक्षुब्धरोदनैः
जळत्या आगीच्या तडतडाटाने, वेदनेने ओरडणाऱ्यांच्या किंकाळ्यांनी, एकमेकांना ललकारणाऱ्या वीरांच्या आरोळ्यांनी आणि गायकांच्या अस्वस्थ रडण्याने वातावरण भारावून गेले.
शिलाघनीकृताशेषब्रह्माण्डकुहरो ध्वनिः । हस्तग्राह्यो भवद्भीमो दशाशाकुञ्जपूरकः
संपूर्ण ब्रह्मांडाच्या पोकळीत एक भीषण, हाताने स्पर्श करता येईल असा आवाज दगडासारखा घुमू लागला, आणि तो दहा दिशांमध्ये पसरला.
अथोदपतद् आदित्यपथपीवररोधकम् । रजोनिभेन भूपीठम् अम्बरोड्डयनोन्मुखम्
मग सूर्याचा मार्ग अडवणारा एक मोठा गडद ढग उगवला, त्याच्या धुळीसारख्या काळोखाने पृथ्वीचं पृष्ठ आकाशाकडे उचललं.
गर्भवासम् इवापन्नं तेनासीत् तन्महापुरम् । मूर्खत्वं यौवनेनेव घनताम् आययौ तमः
त्या महानगराचं जणू गर्भात बंद झाल्यासारखं झालं; अज्ञान जसं तारुण्यात वाढतं तसं तिथे काळोख जाड झाला.
प्रययुः क्वापि दीपौघा दिवसेनेव तारकाः । आययुर् बलम् आलोला नैशभूतपरम्पराः
कुठेतरी दिव्यांच्या झुंडी दिवसात तारे जशा नाहीशा होतात तशा निघून गेल्या; आणि रात्रीच्या जीवांची अस्वस्थ टोळी आपली ताकद गोळा करू लागली.
ददृशुस् तन्महायुद्धं द्वे लीले सा कुमारिका । प्रस्फुरद्धृदयेनैता देवीदत्तमहादृशा
त्या दोन कुमारिका त्या महान युद्धाकडे पाहत होत्या, त्यांच्या हृदयात भीतीने धडधड होत होती, आणि देवीने दिलेल्या दिव्य दृष्टिमुळे त्यांना सर्व काही स्पष्ट दिसत होते.
प्रशेमुर् अथ गेहेषु प्रोद्यत्कटकटारवाः । एकार्णवपयःपूरैर् वाडवा इव वह्नयः
मग घराघरांत शस्त्रांचा गडगडाट ऐकू येऊ लागला, जणू एकाच समुद्रात पाणी उसळून जिथे वाडवाग्नी धडधडतो तसा आवाज घुमू लागला.
शरैस् सेनां समाकर्षन् राजा परबलान्तरम् । विवेश पक्षप्रोड्डीनो मेरुर् एकम् इवार्णवम्
राजाने आपल्या बाणांनी शत्रूंच्या सैन्याला खेचले आणि आपल्या सामर्थ्याच्या जोरावर तो जणू मेरू पर्वत एकाच महासागरात शिरावा तसा शत्रूंच्या सैन्यात घुसला.
अथोदभूद् गुणध्वानश् चटच्चटद् इति स्फुटम् । रचितात्ममयाम्भोदास् तेरुश् शरपरम्पराः
मग गुणांचा स्पष्ट आवाज, चटकन तुटणाऱ्या वस्तूसारखा, ऐकू येऊ लागला; जणू आत्म्यापासून निर्माण झालेल्या मेघांनी तयार झालेली बाणांची रांग एक जहाजच बनली होती.
ययुर् अम्बरम् आश्रित्य नानाहेतिविहङ्गमाः । प्रसस्रुर् अलम् आशासु मिहिकाश् शस्त्रदीप्तयः
नाना कारणांनी उडणारे शस्त्रं आकाशात पक्ष्यांसारखी विहरत होती; सर्व दिशांना धुकं शस्त्रांच्या तेजानं उजळून निघालं.
बभ्रमुश् शस्त्रसङ्घट्टज्वलना उल्मुकाग्निवत् । जगर्जुश् शरधारौघान् वर्षन्तो वीरवारिदाः
शस्त्रं एकमेकांना भिडून जणू अग्नीच्या ज्वाळांसारखी चमकत होती; वीरांची मेघमाळा गरजत, बाणांचा वर्षाव करत होती.
विलेगुः कङ्कवत्क्रूरा वीराङ्गेषु च हेतयः । पेतुः पटपटारावं हेतिनिष्पिष्टयो ऽम्बरे
क्रूर अस्त्रं गिधाडांसारखी वीरांच्या अंगावर झेपावत होती; काही अस्त्रं आकाशातच जोरात आपटून, मोठ्या आवाजात खाली पडली.
जग्मुश् शमं तमांस्य् आशु शस्त्रज्वलनदीपकैः । बभूवुर् अखिलास् सेना नवनाराचरोमशाः
शस्त्रांच्या तेजस्वी ज्वाळांनी अंधार पटकन नाहीसा झाला; संपूर्ण सैन्य जणू नव्या स्त्रियांच्या बारीक केसांनी झाकल्यासारखं दिसू लागलं.