मातापितृविनिर्मुक्ता बालकास् तिमिरावलीः । मथ्नन्तो ऽङ्गेषु रथ्यासु कुड्यपातेन हा हताः
आईवडिलांशिवाय राहिलेली लहान मुले काळोखात भरकटत फिरतात, रस्त्यावर भिंती कोसळून त्यांना मारतात, त्यांची दैना होते.
वत विद्रावितान्धस्य करिणो रणमूर्धनि । पतदङ्गारकागारभारिणः कटुकूजितम्
आंधळ्यांनी हाकललेल्या हत्ती रणभूमीत जोरात गर्जना करतात, त्यांचे अंग अंगारांनी आणि जळत्या कोळशांनी जड झालेले असते.
हा कष्ठम् असिनिर्भिन्नस्कन्धे सन्नदृढोल्मुके । पतितो यन्त्रपाषाणः पुरुषस्याशनिर् यथा
हाय दैवा! तलवारीने फोडलेला आणि खांद्यावर घट्ट बसलेला दगड यंत्रातून सुटलेल्या वीजेसारखा माणसावर कोसळतो.
गवाश्वमहिषाजोष्ट्रश्वशृगालवृकैर् अहो । घोरो रण इहारब्धो मार्गरोधक आकुलैः
गायी, घोडे, म्हशी, उंट, कुत्री आणि लांडगे — हे सर्व रस्ते अडवून गोंधळ घालत आहेत, त्यामुळे इथे भीषण युद्ध सुरू झाले आहे.
पटैः पटपटाशब्दैर् ज्वलज्ज्वालालिमारुतैः । आक्रन्दिन्यस् स्त्रियो यान्ति स्थलपद्माचिता इव
जळणाऱ्या कापडांच्या चर्रर्र आवाजात आणि ज्वाळांच्या वाऱ्यात, त्या बायका आक्रोश करत पुढे जातात, जणू काही त्या जमिनीवरच्या कमळांनी सजवल्या आहेत.
स्त्रीणां ज्वालालवाः पश्य लिहन्त्य् अलकवल्लरीः । कुर्वन्तो ऽशोकपुष्पाभां करभा इव पन्नगीः
पाहा, त्या ज्वाळांच्या जिभा बायकांच्या केसांच्या लाटा चाटतात, आणि त्या केसांना अशोकाच्या फुलांसारखे भासवतात, जणू हत्ती नागिणीशी खेळत आहेत.
हा हा हरिणशावाक्ष्याः पक्ष्मलेक्षणपक्ष्मसु । कुशाग्रेष्व् इव विश्रान्तिम् एति कार्षाणवी शिखा
हाय, त्या हरिणासारख्या डोळ्यांच्या बायकांच्या पापण्यांवर, कुशाच्या पात्यांवर विसावलेली बारीक ज्वाळा पोहोचते.
दह्यमानो ऽपि निर्याति न कलत्रं विना नरः । अहो बत दुरुच्छेदाः प्राणिनां स्नेहवागुराः
जळत असतानाही पुरुष आपल्या पत्नीशिवाय जात नाही; खरंच, जीवांना जडलेली माया सुटणं किती कठीण आहे!
करी रभसनिर्भिन्नज्वलदङ्गारपादपैः । प्लुष्टपुष्करकः कोपान् मथ्नात्य् उत्पुष्करं सरः
हत्ती संतापलेला, जोरात धावून जळणाऱ्या झाडांना फोडतो; रागाने त्याच्या सोंडेने आधीच कोमेजलेल्या कमळांनी भरलेले तळे ढवळतो.
धूमोऽम्बुदपदं प्राप्य लोलालाततडिल्लतम् । ज्वलदङ्गारनाराचनिकरं परिवर्षति
धूर, ढगांच्या ठिकाणी पोहोचून, त्याच्या सतत हलणाऱ्या विस्तीर्ण लाटांसह, जळत्या अंगारांसारख्या बाणांचा वर्षाव करतो.
इह धूमस् स्फुरद्वह्निकण आवर्तवृत्तिमान् । स्थित आपीडवान् व्योम्नि रत्नपूर इवाम्बरे
इथे धूर, चमकणाऱ्या अग्नीच्या कणांनी भरलेला आणि वाऱ्याच्या वळणात फिरणारा, आकाशात जणू रत्नांच्या राशीसारखा साठलेला दिसतो.
गौरम् अम्बरम् आभाति ज्वालाशिखरतेजसा । मृत्योर् इवोत्सवे दत्तः कुङ्कुमाङ्कः कदर्थकः
आकाश ज्वाळांच्या टोकाच्या तेजाने फिकट चमकत आहे; जणू मृत्यूच्या सणासाठी कुंकवाचा ठसा उमटवला आहे, नाशाचे चिन्ह दाखवत आहे.
अहो नु विषमं वैरं वर्तते वृत्तिवर्जितम् । ह्रियन्ते राजनार्यो ऽपि वरवीरैर् उदायुधैः
अहो, किती भयंकर आणि अन्यायकारक हे वैर आहे! यात कुठलीही चांगुलपणा नाही. मोठ्या शस्त्रांनी सजलेले शूरवीर सुद्धा सज्जन राजांना ठार मारतात.
लोलस्रग्दामकुसुमैर् मार्गप्रकरकारिकाः । अर्धनिर्दग्धकवरीकीर्णवक्षस्स्थलाम्बराः
राजमार्गांवर कधी शोभा आणणाऱ्या स्त्रिया, ज्यांच्या गळ्यातील हार, दागिने आणि फुले विखुरलेली आहेत, त्यांचे वस्त्र अर्धवट जळालेले आहे आणि त्यांच्या छातीवर राख पडली आहे.
आलोलाम्बरसंलक्ष्यनितम्बजघनस्थलाः । पतन्माणिक्यवलया वलितावनिमण्डलाः
त्यांच्या साडीच्या हालचालीमुळे कंबर आणि नितंब दिसू लागतात, हातातील मणींच्या बांगड्या खाली पडतात आणि त्या वाकून जमिनीला टेकतात.
छिन्नहारलताजालविकीर्णामलमौक्तिकाः । दृष्टादृष्टस्तनश्रोणिपार्श्वोद्यत्कनकप्रभाः
त्यांच्या गळ्यातील हार आणि मोत्यांच्या माळा तुटून विखुरल्या आहेत, आणि काही ठिकाणी दिसणाऱ्या, काही लपलेल्या त्यांच्या छाती, कंबर आणि बाजूवरून सोन्याचा प्रकाश चमकत आहे.
कुररीकर्कशाक्रन्दमन्दीकृतरणारवाः । धारापात्यस्रुनाराचभिन्नपार्श्वस्थचेतनाः
लढाईचा गोंधळ गिधाडांच्या कर्कश आवाजाने दबला आहे, आणि बाणांनी छिन्नविच्छिन्न होऊन रक्तबंबाळ झालेले, शुद्ध हरपलेले सैनिक जमिनीवर पडले आहेत.
रक्तकर्दमबाष्पाम्बुक्लिन्नग्रथितवाससः । भुजमूलार्पितभुजैर् नीयमाना बलान् नृभिः
त्यांचे कपडे अश्रू, रक्त आणि चिखलाने ओले झाले आहेत; त्यांचे हात दुसऱ्यांच्या खांद्यावर ठेवून, इतर सैनिक त्यांना घेऊन चालले आहेत.
क इवास्मत्परित्राता स्याद् इत्य् आदीनवीक्षितैः । उत्पलैर् इव वर्षद्भिः परिरोदितसैनिकाः
'आता आपल्याला कोण वाचवणार?' अशा दु:खी नजरेने सैनिक रडत आहेत, त्यांच्या डोळ्यांतून अश्रू जणू कमळांच्या वर्षावासारखे पडत आहेत.
मृणालकोमलाच्छोरुमूलजालैस् सुनिर्मलैः । स्वच्छाम्बरतलालक्ष्यैर् आकाशनलिनीनिभाः
कमळाच्या देठासारखी मऊ जांघे, स्वच्छ आणि नाजूक पैंजणांनी सजवलेल्या, आणि पारदर्शक वस्त्रांनी झाकलेल्या त्या स्त्रिया आकाशात उमललेल्या कमळांसारख्या दिसतात.
आलोलमाल्यवसनाभरणाङ्गरागा ईर्ष्याकुलाननचलालकवल्लरीकाः । आनन्दसुन्दरनिरङ्कुशमथ्यमानात् कामार्णवात् समुदिता इव राजलक्ष्म्यः
माळा, वस्त्रे, दागिने आणि अंगाला लावलेला सुगंध सगळं विस्कटलेलं होतं, चेहऱ्यावर मत्सराची घालमेल दिसत होती, आणि केसांच्या लटांमध्ये थरथर होती. त्या राजमहिषी जणू काही आनंदाच्या सौंदर्याने बेभान झालेल्या, इच्छांच्या समुद्रातून उसळून आल्या आहेत, असं वाटत होतं.
एतस्मिन्न् अन्तरे राजमहिषी मत्तयौवना । तद् विवेश गृहं लक्ष्मीर् इव पङ्कजकोटरम्
इतक्यात, तारुण्याने मस्त झालेली राणी, जशी कमळाच्या कुशीत लक्ष्मी प्रवेश करते तशी, राजवाड्यात शिरली.
आलोलमाल्यवसना च्छिन्नहारलताकुला । अनुयाता वयस्याभिर् दासीभिर् भयविह्वला
तिच्या गळ्यातील माळा आणि वस्त्रे विस्कटलेली होती, हाराची वेल तुटून गुंतली होती. मैत्रिणी आणि दासी तिच्या मागे होत्या, आणि ती भीतीने गोंधळलेली होती.
चन्द्राननावदाताङ्गी श्वासोत्कम्पिपयोधरा । तारकाकारदशना स्थिता द्यौर् इव रूपिणी
तिचा चेहरा चंद्रासारखा उजळ, अंग शुभ्र, काळजीच्या श्वासाने छाती हलत होती; दात ताऱ्यांसारखे चमकत होते, आणि ती जणू आकाशमूर्तीच उभी होती.
अथ तस्या वयस्यैका राजानं तं व्यजिज्ञपत् । वृत्रसङ्ग्रामसंरभ्दम् अमरेन्द्रम् इवाप्सराः
मग तिच्या मैत्रिणींमधील एकीने त्या राजाला ही बातमी सांगितली, जशी एखादी अप्सरा वज्राच्या युद्धात रंगलेल्या इंद्राला सांगते.
देव देवी सहास्माभिः पलाय्यान्तःपुरान्तरात् । शरणं देवम् आयाता वातार्तेव लता द्रुमम्
राजन, राणी आमच्यासोबत अंतःपुरातून पळत तुझ्या आश्रयाला आली आहे, जशी वाऱ्याने हललेली वेल झाडाचा आधार शोधते.
राजदारा हृतास् स्तेनैर् बलवद्भिर् उदायुधैः । ऊर्मिजालैर् महाब्धीनां तीरे द्रुमलता इव
राजघराण्यातील स्त्रियांना बलाढ्य आणि शस्त्रधारी चोरांनी पकडले आहे, जणू मोठ्या समुद्राच्या काठावरच्या वेलींना लाटांच्या जाळ्यात अडकवले आहे.
अन्तःपुराधिपास् सर्वे पिष्टाश् शत्रुभिर् उद्धतैः । अशङ्किताभिपतितैर् वातैर् इव वनद्रुमाः
अंतःपुरातील सर्व प्रमुखांना धाडसी शत्रूंनी अचानक हल्ला करून चिरडून टाकले आहे, जसे वनातील झाडांना अनपेक्षित वाऱ्याच्या झटक्याने पडते.
पूरेणाशङ्कम् आयातैः परैर् नः पुरम् आहृतम् । रात्रौ वर्षास्व् इवोद्गारैर् उदकप्लववारिभिः
आमच्या शहरावर अनोळखी लोकांनी अचानक हल्ला केला, जणू काही पावसाळ्याच्या रात्री ओसंडून वाहणाऱ्या पुराच्या पाण्याने सगळं व्यापून टाकलं आहे.
धूम्रवर्मभिर् उन्नादैर् लेलिहानाग्रहेतिभिः । वह्निभिर् नः पुरं व्याप्तं परयोधैश् च भूरिभिः
शत्रूंच्या मोठ्या सैन्याने आणि धूराने झाकलेल्या, जोरात गर्जणाऱ्या, टोकदार ज्वाळा उडवणाऱ्या आगीत आमचं शहर वेढून टाकलं आहे.