कृशानुकणनाराचनिरन्तरतराम्बरम् । बृहदग्निशिखाजाललुठद्दग्धपुरोत्करम्
आकाशात सतत बाणांची उडणं चालू होती, जणू काही एखादं जंगल आगीत जळतंय, आणि जमिनीवर जिथे तिथे मोठ्या ज्वाळांनी पेटलेली घरांची रांगा जळून खाक झाल्या होत्या.
रणद्द्विरदसङ्घट्टकुट्टितोद्भटसद्भटम् । विद्रवत्तस्करच्छेदमार्गकीर्णमहाधनम्
रणांगणात हत्तींच्या धडकेत पराक्रमी सैनिक कोसळले होते, आणि पळणाऱ्या चोरांना ठार करताना त्यांच्या वाटेवर मोठं धन विखुरलं गेलं होतं.
अङ्गारराशिनिपतन्नरनार्युग्ररोदनम् । स्फुटच्चटचटाशब्दप्रलुठत्प्लुष्टकाष्टकम्
अंगारांचा वर्षाव पडत असताना पुरुष आणि स्त्रिया जोरजोराने रडत होते, आणि सर्वत्र जळणाऱ्या लाकडाचा कटकट आवाज घुमत होता.
विपुलालातचक्रौघशतसूर्यनभस्तलम् । अङ्गारशिखराकीर्णसमस्तवसुधातलम्
आकाशात असंख्य रथांची चाकं आणि शेकडो सूर्य चमकत होते, तर संपूर्ण पृथ्वी अंगारांच्या शिखरांनी भरून गेली होती.
दग्धाग्निकाष्ठक्रेङ्काररणज्ज्वलनवैणिकम् । दग्धजन्तुपराक्रन्दरुदत्सकलसैरिभम्
जळणाऱ्या लाकडांचा किणकिणाट वीणेच्या आवाजासारखा घुमत होता, आणि जळणाऱ्या सर्व प्राण्यांचे, हत्तींसह, आक्रोश आकाशात भरून राहिले होते.
पटविश्रान्तराजस्त्रीवृद्धोत्सन्नहृताशनम् । सकलग्रसनारम्भसोद्योगाग्निमहाशिखम्
राजे, राण्या आणि वयोवृद्ध यांचे चटईवर ठेवलेले अन्न जळून गेले, आणि मोठ्या ज्वाळांनी सगळं काही गिळण्यासाठी उधाण घेतलं.
कटच्छाक्कारदुक्कारकठिनाग्निरणद्गृहम् । अनन्तजन्तुभोज्यान्नवह्निमुक्तेन्धनस्पृहम्
घरांमध्ये आगीनं कडकडाट आणि गडगडाट असा आवाज केला, आणि इंधनातून मोकळी झालेली ज्वाळा असंख्य जीवांच्या अन्नावर ताव मारायला आसुसली.
अथ शुश्राव तत्रासौ गिरो राजा विदूरथः । योधानां दह्यमानानां पश्यताम् अभिधावताम्
तेव्हा राजा विदूरथानं तिथे आपल्या सैनिकांचे आवाज ऐकले, जे जळत असताना धावत होते आणि सगळं विनाश पाहत हंबरडा फोडत होते.
हा मत्तमरुद् ऊर्ध्वस्थान् अङ्गारगृहपादपान् । रणत्खगवरलीनज्वलनान् पातयन् स्थितः
अरे! वेड्या वाऱ्याने वरून घरांच्या छपरांवरून आणि झाडांवरून जळते निखारे खाली टाकले जात आहेत, आणि तलवारींच्या गजरात सगळीकडे ज्वाळा पसरल्या आहेत.
हा खड्गधारा प्रालेयशीता देहेषु दन्तिनाम् । लग्ना मनस्सु महताम् इव विज्ञानसूक्तयः
अरे! तलवारींच्या धारांनी, बर्फासारख्या थंडगार त्या, हत्तींच्या अंगात घुसल्या आहेत, जसं मोठ्या लोकांच्या मनात ज्ञानाचे शब्द खोलवर बसतात.
हा तात हेतयो लग्नास् तरुणीकवरीतृणे । ज्वलन्ति शुष्कपर्णौघा इव वीरानलेरिताः
अरे बाबा! मृत्यूच्या कारणं तरुणपणाच्या नाजूक गवतामध्येच दडलेली आहेत, जणू एखाद्या वीराच्या आगीत सुकलेली पानं पेट घेतात तशी.
आवर्तवर्तिनी दीर्घा वहत्य् ऊर्ध्वं तरङ्गिनी । पश्येयं धूमयमुना व्योमगङ्गां प्रधावति
लांबच लांब वळण घेत धूराची नदी वरच्या दिशेने वाहत आहे; मी पाहतोय, धुराने भरलेली आकाशगंगा पुढे पुढे धावत आहे.
वहदुल्मुककाष्टौर्ध्वगामिनी धूमनिम्नगा । वैमानिकान् अन्धयति पश्याग्निकणबुद्बुदा
जळणाऱ्या लाकडांमधून वर जात असलेला धुराचा प्रवाह देवतांनाही अंध करतो; पाहा, त्यात अग्नीच्या ठिणग्या आणि फुग्यांसारखे बुडबुडे दिसतात.
अस्य माता पिता भ्राता जामाता तनयस् सुता । अस्मिन् सद्मनि निर्दग्धा दग्धैषाम् अन्तम् इच्छति
या घरात त्याची आई, वडील, भाऊ, जावई, मुलगा आणि मुलगी हे सगळे जळून गेले आहेत; आता उरलेल्यांनाही ही आग भस्म करण्यासाठी धावतेय.
हा हा हा गच्छ भोश् शीघ्रम् एतद् अङ्गारमन्दिरम् । इतः प्रवृत्तं पतितुं सुमेरोश् शिखरं यथा
हाय! हाय! हाय! लवकर जा, महाराज, या अंगारांनी भरलेल्या घरातून; हे घर जणू सुमेरूच्या शिखरासारखे कोसळायला निघाले आहे.
अहो शरशिलाशक्तिकुन्तप्रासासिहेतयः । ज्वालासन्ध्यभ्रपटलं विशन्ति शलभा इव
अहो! बाण, दगड, भाले, फेकण्याची शस्त्रे आणि तलवारी—ही सर्व शस्त्रे जणू ज्वाळांनी आणि धुराने भरलेल्या मेघांमध्ये पतंगासारखी धावून जातात.
हेतिप्रवाहा ज्वलनं नभस् सर्वे विशन्त्य् अहो । वडवानलम् उज्ज्वालम् अर्णःपूरा इवार्णवात्
आकाशातील ज्वलंत अग्नीत सर्व वारे जाऊन मिसळतात, जसे समुद्राच्या मोठ्या लाटा प्रचंड अग्नीच्या ज्वाळेत सामावतात.
धूमायन्ते महाभ्राणि ज्वालाशिखरकोटिषु । सरसान्य् अपि शुष्यन्ति हृदयानीव रागिनाम्
मोठ्या ढगांच्या टोकांना ज्वाळांच्या शिखरांनी धूर येतो, आणि तळीही कोरडी पडतात, जशी कामात गुंतलेल्या लोकांची मने ओस पडतात.
आलानत्वरुषैवैता दन्तिभिर् वृक्षपङ्क्तयः । स्फुटत्कटकटारावं पात्यन्ते कृतपीत्कृतैः
रागाने पेटलेल्या झाडांच्या रांगा हत्तींच्या धडकेत मोडतात, त्यांच्या फांद्या तुटताना मोठा आवाज होतो, जणू जेवून तृप्त झालेल्यांनी त्या पाडल्या आहेत.
प्लुष्टपुष्पफलस्कन्धगन्धश्रीका गृहद्रुमाः । गता निर्दग्धसर्वस्वा गृहस्था इव दीनताम्
फुलांनी आणि फळांनी सुगंधित असलेली घरातील झाडे जळून राख झाली आहेत, जसे सर्व काही गमावलेल्या गृहस्थांचे जीवन ओसाड होते.
मातापितृविनिर्मुक्ता बालकास् तिमिरावलीः । मथ्नन्तो ऽङ्गेषु रथ्यासु कुड्यपातेन हा हताः
आईवडिलांशिवाय राहिलेली लहान मुले काळोखात भरकटत फिरतात, रस्त्यावर भिंती कोसळून त्यांना मारतात, त्यांची दैना होते.
वत विद्रावितान्धस्य करिणो रणमूर्धनि । पतदङ्गारकागारभारिणः कटुकूजितम्
आंधळ्यांनी हाकललेल्या हत्ती रणभूमीत जोरात गर्जना करतात, त्यांचे अंग अंगारांनी आणि जळत्या कोळशांनी जड झालेले असते.
हा कष्ठम् असिनिर्भिन्नस्कन्धे सन्नदृढोल्मुके । पतितो यन्त्रपाषाणः पुरुषस्याशनिर् यथा
हाय दैवा! तलवारीने फोडलेला आणि खांद्यावर घट्ट बसलेला दगड यंत्रातून सुटलेल्या वीजेसारखा माणसावर कोसळतो.
गवाश्वमहिषाजोष्ट्रश्वशृगालवृकैर् अहो । घोरो रण इहारब्धो मार्गरोधक आकुलैः
गायी, घोडे, म्हशी, उंट, कुत्री आणि लांडगे — हे सर्व रस्ते अडवून गोंधळ घालत आहेत, त्यामुळे इथे भीषण युद्ध सुरू झाले आहे.
पटैः पटपटाशब्दैर् ज्वलज्ज्वालालिमारुतैः । आक्रन्दिन्यस् स्त्रियो यान्ति स्थलपद्माचिता इव
जळणाऱ्या कापडांच्या चर्रर्र आवाजात आणि ज्वाळांच्या वाऱ्यात, त्या बायका आक्रोश करत पुढे जातात, जणू काही त्या जमिनीवरच्या कमळांनी सजवल्या आहेत.
स्त्रीणां ज्वालालवाः पश्य लिहन्त्य् अलकवल्लरीः । कुर्वन्तो ऽशोकपुष्पाभां करभा इव पन्नगीः
पाहा, त्या ज्वाळांच्या जिभा बायकांच्या केसांच्या लाटा चाटतात, आणि त्या केसांना अशोकाच्या फुलांसारखे भासवतात, जणू हत्ती नागिणीशी खेळत आहेत.
हा हा हरिणशावाक्ष्याः पक्ष्मलेक्षणपक्ष्मसु । कुशाग्रेष्व् इव विश्रान्तिम् एति कार्षाणवी शिखा
हाय, त्या हरिणासारख्या डोळ्यांच्या बायकांच्या पापण्यांवर, कुशाच्या पात्यांवर विसावलेली बारीक ज्वाळा पोहोचते.
दह्यमानो ऽपि निर्याति न कलत्रं विना नरः । अहो बत दुरुच्छेदाः प्राणिनां स्नेहवागुराः
जळत असतानाही पुरुष आपल्या पत्नीशिवाय जात नाही; खरंच, जीवांना जडलेली माया सुटणं किती कठीण आहे!
करी रभसनिर्भिन्नज्वलदङ्गारपादपैः । प्लुष्टपुष्करकः कोपान् मथ्नात्य् उत्पुष्करं सरः
हत्ती संतापलेला, जोरात धावून जळणाऱ्या झाडांना फोडतो; रागाने त्याच्या सोंडेने आधीच कोमेजलेल्या कमळांनी भरलेले तळे ढवळतो.
धूमोऽम्बुदपदं प्राप्य लोलालाततडिल्लतम् । ज्वलदङ्गारनाराचनिकरं परिवर्षति
धूर, ढगांच्या ठिकाणी पोहोचून, त्याच्या सतत हलणाऱ्या विस्तीर्ण लाटांसह, जळत्या अंगारांसारख्या बाणांचा वर्षाव करतो.