बलाद् आकृष्टकर्णानां धनुषां शरवर्षिणाम् । बृहतां मत्तमत्तानां कुञ्जराणां तरस्विनाम्
जोरात ओढलेल्या धनुष्यांमधून बाणांचा वर्षाव होत आहे, आणि मोठ्या, मदमस्त, तडफदार हत्तींच्या गर्जना ऐकू येतात.
पुरे चटचटास्फोटैर् वेल्लतां जातवेदसाम् । पौराणां दग्धदाराणां महाहलहलारवैः
शहरात उडणाऱ्या ज्वाळांच्या टणाटण आवाजात, ज्या नागरिकांच्या बायका जळून गेल्या आहेत, त्यांच्या हंबरड्यांनी मोठा आक्रोश उठला आहे.
तरताम् अग्निखण्डानां ष्वक्कारकठिनारवम् । ज्वलन्तीनां परिस्पन्दाद् ध्वगध्वगिति चार्चिषाम्
आगीचे तुकडे, त्यांच्या कडकडणाऱ्या आवाजासह, जळत होते. त्या ज्वाळा 'ध्वगध्वग' असा आवाज करत हलत होत्या.
अथ वातायनाद् देव्यौ मन्त्री राजा विदूरथः । ददृशुः प्रोन्नमन्नादं महानिशि महापुरम्
मग त्या खिडकीतून दोन राण्या, मंत्री आणि राजा विदूरथ यांनी रात्रीच्या काळोखात मोठ्या गजरात उठलेले ते महानगर पाहिले.
प्रलयानिलसङ्क्षुब्धपूर्णैकार्णवरंहसा । पूर्णं परबलेनोग्रहेतिमेघतरङ्गिणा
ते शहर प्रलयाच्या वाऱ्यांनी हलवलेल्या, एकाच मोठ्या समुद्राच्या लाटांनी भरलेले होते, आणि त्या लाटा घनदाट, भीषण मेघांनी उसळत होत्या.
कल्पान्तवह्निविगलन्देहभूधरभासुरैः । दह्यमानं महाज्वालाजालैर् अम्बरपूरकैः
कल्पाच्या शेवटी वितळणाऱ्या पर्वतांच्या देहासारख्या तेजस्वी ज्वाळांनी ते शहर जळत होते, आणि त्या प्रचंड ज्वाळांचे जाळे आकाशभर पसरले होते.
मुष्टिग्राह्यमहामेघगर्जसन्तर्जनोर्जितैः । घोरं कलकलारावैर् मांसलैर् मन्त्रिजल्पितैः
भयंकर आणि गोंगाट करणारे आवाज घुमू लागले, जणू मोठाले ढग हातात पकडता येतील इतके जवळ आले आहेत, आणि मांसल जिभेने मंत्रांचा गुंजन चालू आहे.
पुष्करावर्तसङ्काशधूमाभ्रपिहिताम्बरम् । प्रोड्डीनहेमाभ्रनिभज्वालापुञ्जैर् निरन्तरम्
धूर आणि ढगांनी आकाश झाकले गेले होते, जणू कमळाच्या तळ्यातील वावटळीप्रमाणे वळवळत होते, आणि सोन्यासारख्या ढगांसारख्या ज्वाळांच्या झुंडी सतत चमकत होत्या.
तरदुल्मुकखण्डोघतारातरलिताम्बरम् । अन्योऽन्यदेहसद्मौघप्रज्वलज्ज्वालनाकुलम्
आकाशात उल्कापाताचे तुकडे आणि ताऱ्यांची चमक झळकत होती, आणि एकमेकांच्या देहांचे समूह जळत असल्याने सर्वत्र ज्वाळांची उजळण पसरली होती.
हतसैन्यपुरापातधूताङ्गाराभ्रकोटरम् । कर्कशाक्रन्दनिर्दग्धलोकपूरोग्रगर्जितम्
नष्ट झालेल्या सैन्यामुळे आणि नगराच्या पडझडीमुळे, अंगारांचे ढीग आणि राखेचे ढग सर्वत्र पसरले होते, आणि भयानक किंकाळ्या व जळणाऱ्या लोकांच्या भीषण गर्जना ऐकू येत होत्या.
कृशानुकणनाराचनिरन्तरतराम्बरम् । बृहदग्निशिखाजाललुठद्दग्धपुरोत्करम्
आकाशात सतत बाणांची उडणं चालू होती, जणू काही एखादं जंगल आगीत जळतंय, आणि जमिनीवर जिथे तिथे मोठ्या ज्वाळांनी पेटलेली घरांची रांगा जळून खाक झाल्या होत्या.
रणद्द्विरदसङ्घट्टकुट्टितोद्भटसद्भटम् । विद्रवत्तस्करच्छेदमार्गकीर्णमहाधनम्
रणांगणात हत्तींच्या धडकेत पराक्रमी सैनिक कोसळले होते, आणि पळणाऱ्या चोरांना ठार करताना त्यांच्या वाटेवर मोठं धन विखुरलं गेलं होतं.
अङ्गारराशिनिपतन्नरनार्युग्ररोदनम् । स्फुटच्चटचटाशब्दप्रलुठत्प्लुष्टकाष्टकम्
अंगारांचा वर्षाव पडत असताना पुरुष आणि स्त्रिया जोरजोराने रडत होते, आणि सर्वत्र जळणाऱ्या लाकडाचा कटकट आवाज घुमत होता.
विपुलालातचक्रौघशतसूर्यनभस्तलम् । अङ्गारशिखराकीर्णसमस्तवसुधातलम्
आकाशात असंख्य रथांची चाकं आणि शेकडो सूर्य चमकत होते, तर संपूर्ण पृथ्वी अंगारांच्या शिखरांनी भरून गेली होती.
दग्धाग्निकाष्ठक्रेङ्काररणज्ज्वलनवैणिकम् । दग्धजन्तुपराक्रन्दरुदत्सकलसैरिभम्
जळणाऱ्या लाकडांचा किणकिणाट वीणेच्या आवाजासारखा घुमत होता, आणि जळणाऱ्या सर्व प्राण्यांचे, हत्तींसह, आक्रोश आकाशात भरून राहिले होते.
पटविश्रान्तराजस्त्रीवृद्धोत्सन्नहृताशनम् । सकलग्रसनारम्भसोद्योगाग्निमहाशिखम्
राजे, राण्या आणि वयोवृद्ध यांचे चटईवर ठेवलेले अन्न जळून गेले, आणि मोठ्या ज्वाळांनी सगळं काही गिळण्यासाठी उधाण घेतलं.
कटच्छाक्कारदुक्कारकठिनाग्निरणद्गृहम् । अनन्तजन्तुभोज्यान्नवह्निमुक्तेन्धनस्पृहम्
घरांमध्ये आगीनं कडकडाट आणि गडगडाट असा आवाज केला, आणि इंधनातून मोकळी झालेली ज्वाळा असंख्य जीवांच्या अन्नावर ताव मारायला आसुसली.
अथ शुश्राव तत्रासौ गिरो राजा विदूरथः । योधानां दह्यमानानां पश्यताम् अभिधावताम्
तेव्हा राजा विदूरथानं तिथे आपल्या सैनिकांचे आवाज ऐकले, जे जळत असताना धावत होते आणि सगळं विनाश पाहत हंबरडा फोडत होते.
हा मत्तमरुद् ऊर्ध्वस्थान् अङ्गारगृहपादपान् । रणत्खगवरलीनज्वलनान् पातयन् स्थितः
अरे! वेड्या वाऱ्याने वरून घरांच्या छपरांवरून आणि झाडांवरून जळते निखारे खाली टाकले जात आहेत, आणि तलवारींच्या गजरात सगळीकडे ज्वाळा पसरल्या आहेत.
हा खड्गधारा प्रालेयशीता देहेषु दन्तिनाम् । लग्ना मनस्सु महताम् इव विज्ञानसूक्तयः
अरे! तलवारींच्या धारांनी, बर्फासारख्या थंडगार त्या, हत्तींच्या अंगात घुसल्या आहेत, जसं मोठ्या लोकांच्या मनात ज्ञानाचे शब्द खोलवर बसतात.
हा तात हेतयो लग्नास् तरुणीकवरीतृणे । ज्वलन्ति शुष्कपर्णौघा इव वीरानलेरिताः
अरे बाबा! मृत्यूच्या कारणं तरुणपणाच्या नाजूक गवतामध्येच दडलेली आहेत, जणू एखाद्या वीराच्या आगीत सुकलेली पानं पेट घेतात तशी.
आवर्तवर्तिनी दीर्घा वहत्य् ऊर्ध्वं तरङ्गिनी । पश्येयं धूमयमुना व्योमगङ्गां प्रधावति
लांबच लांब वळण घेत धूराची नदी वरच्या दिशेने वाहत आहे; मी पाहतोय, धुराने भरलेली आकाशगंगा पुढे पुढे धावत आहे.
वहदुल्मुककाष्टौर्ध्वगामिनी धूमनिम्नगा । वैमानिकान् अन्धयति पश्याग्निकणबुद्बुदा
जळणाऱ्या लाकडांमधून वर जात असलेला धुराचा प्रवाह देवतांनाही अंध करतो; पाहा, त्यात अग्नीच्या ठिणग्या आणि फुग्यांसारखे बुडबुडे दिसतात.
अस्य माता पिता भ्राता जामाता तनयस् सुता । अस्मिन् सद्मनि निर्दग्धा दग्धैषाम् अन्तम् इच्छति
या घरात त्याची आई, वडील, भाऊ, जावई, मुलगा आणि मुलगी हे सगळे जळून गेले आहेत; आता उरलेल्यांनाही ही आग भस्म करण्यासाठी धावतेय.
हा हा हा गच्छ भोश् शीघ्रम् एतद् अङ्गारमन्दिरम् । इतः प्रवृत्तं पतितुं सुमेरोश् शिखरं यथा
हाय! हाय! हाय! लवकर जा, महाराज, या अंगारांनी भरलेल्या घरातून; हे घर जणू सुमेरूच्या शिखरासारखे कोसळायला निघाले आहे.
अहो शरशिलाशक्तिकुन्तप्रासासिहेतयः । ज्वालासन्ध्यभ्रपटलं विशन्ति शलभा इव
अहो! बाण, दगड, भाले, फेकण्याची शस्त्रे आणि तलवारी—ही सर्व शस्त्रे जणू ज्वाळांनी आणि धुराने भरलेल्या मेघांमध्ये पतंगासारखी धावून जातात.
हेतिप्रवाहा ज्वलनं नभस् सर्वे विशन्त्य् अहो । वडवानलम् उज्ज्वालम् अर्णःपूरा इवार्णवात्
आकाशातील ज्वलंत अग्नीत सर्व वारे जाऊन मिसळतात, जसे समुद्राच्या मोठ्या लाटा प्रचंड अग्नीच्या ज्वाळेत सामावतात.
धूमायन्ते महाभ्राणि ज्वालाशिखरकोटिषु । सरसान्य् अपि शुष्यन्ति हृदयानीव रागिनाम्
मोठ्या ढगांच्या टोकांना ज्वाळांच्या शिखरांनी धूर येतो, आणि तळीही कोरडी पडतात, जशी कामात गुंतलेल्या लोकांची मने ओस पडतात.
आलानत्वरुषैवैता दन्तिभिर् वृक्षपङ्क्तयः । स्फुटत्कटकटारावं पात्यन्ते कृतपीत्कृतैः
रागाने पेटलेल्या झाडांच्या रांगा हत्तींच्या धडकेत मोडतात, त्यांच्या फांद्या तुटताना मोठा आवाज होतो, जणू जेवून तृप्त झालेल्यांनी त्या पाडल्या आहेत.
प्लुष्टपुष्पफलस्कन्धगन्धश्रीका गृहद्रुमाः । गता निर्दग्धसर्वस्वा गृहस्था इव दीनताम्
फुलांनी आणि फळांनी सुगंधित असलेली घरातील झाडे जळून राख झाली आहेत, जसे सर्व काही गमावलेल्या गृहस्थांचे जीवन ओसाड होते.