अस्मिन् रणवरे राजन् मृतव्यं भवताधुना । प्राप्तव्यं प्राक्तनं राज्यम् एतत् प्रत्यक्षम् एव मे
राजा, या मोठ्या युद्धात आता तुला मरण आलंच पाहिजे; तुझं जुनं राज्य पुन्हा मिळवावं लागेल, आणि हे मला अगदी स्पष्ट दिसतं.
कुमार्या मन्त्रिणा चैव त्वया च प्राक्तनं पुरम् । आगन्तव्यं शवीभूतं प्राप्तव्यं तच्छरीरकम्
राजकन्या, मंत्री आणि तू — तुम्हा सर्वांना तुमच्या जुन्या नगरात परत जावं लागेल; तिथे मृतावस्थेत जाऊन पुन्हा आपापली शरीरं मिळवावी लागतील.
आवां यावो यथायातं वातरूपेण च त्वया । आगन्तव्यश् च तद्देशः कुमार्या मन्त्रिणापि च
आम्ही दोघं जसं आलो, तसंच तू वाऱ्यासारखा इथे आलास; आता त्या ठिकाणी राजकन्या आणि मंत्रीही जावं लागेल.
अन्यैव गतिर् अश्वस्य गतिर् अन्या खरोष्ट्रयोः । मदक्लिन्नकपोलस्य गतिर् अन्यैव दन्तिनः
घोड्याचा एक मार्ग असतो, उंट आणि गाढवाचा दुसरा असतो; मदाने ओले गाल असलेल्या हत्तीचा मात्र वेगळाच मार्ग असतो.
प्रस्तुतेति कथा यावन् मिथो मधुरभाषिणोः । तावद् प्रविश्य सम्भ्रान्त उवाचोर्ध्वं स्थितो नरः
दोघांमध्ये गोडगोड बोलणे चालू असतानाच, एक मनुष्य घाईघाईने आत आला आणि वर उभा राहून बोलू लागला.
देव सायकचक्रासिगदापरिघवृष्टिमत् । महत् परबलं प्राप्तम् एकार्णव इवोद्धतः
स्वामी, मोठा शत्रू सैन्य आले आहे, ते बाण, चक्र, तलवारी, गदा आणि लोखंडी गजांचा वर्षाव करत आहे, जणू एकच मोठा समुद्र उसळला आहे.
कल्पकालानिलोद्धूतकुलाचलशिलोपमः । गदाशक्तिभुसुण्डीनां वृष्टीन् मुञ्चति वृष्टिवत्
कल्पाच्या वाऱ्याने उडणाऱ्या डोंगराच्या दगडांसारखे, गदा, भाले आणि बुसुंडींचा पाऊस सारखा वर्षाव होत आहे.
नगरे नगसङ्काशे लग्नो ऽग्निर् व्याप्तदिक्तटः । दहंश् चटचटास्फोटैः पातयत्य् उत्तमाः पुरीः
पर्वतासारख्या त्या नगरात आग पसरली आहे, ती सर्व दिशांना व्यापली आहे; तिच्या कडकडाटात उत्तम इमारती खाली पडत आहेत.
कल्पाम्बुदघटातुल्या व्योम्नि धूममहाद्रयः । बलात् प्रोड्डयनं कर्तुं प्रवृत्ता गरुडा इव
आकाशात धुराचे मोठाले डोंगर जणू कल्पाच्या मेघांच्या टक्करांनी तयार झाले आहेत, आणि ते जबरदस्तीने वर उडू पाहतात, जणू बलवान गरुडच.
ससम्भ्रमं वदन्त्य् एवं पुरुषे परुषारवे । उदभूत् पूरयन्न् आशा बहिः कोलाहलो महान्
माणसांच्या कडक आरोळ्यांमध्ये लोक घाबरून बोलू लागतात; बाहेर मोठा गोंधळ उठला असून, तो सगळ्या दिशांना पसरला आहे.
बलाद् आकृष्टकर्णानां धनुषां शरवर्षिणाम् । बृहतां मत्तमत्तानां कुञ्जराणां तरस्विनाम्
जोरात ओढलेल्या धनुष्यांमधून बाणांचा वर्षाव होत आहे, आणि मोठ्या, मदमस्त, तडफदार हत्तींच्या गर्जना ऐकू येतात.
पुरे चटचटास्फोटैर् वेल्लतां जातवेदसाम् । पौराणां दग्धदाराणां महाहलहलारवैः
शहरात उडणाऱ्या ज्वाळांच्या टणाटण आवाजात, ज्या नागरिकांच्या बायका जळून गेल्या आहेत, त्यांच्या हंबरड्यांनी मोठा आक्रोश उठला आहे.
तरताम् अग्निखण्डानां ष्वक्कारकठिनारवम् । ज्वलन्तीनां परिस्पन्दाद् ध्वगध्वगिति चार्चिषाम्
आगीचे तुकडे, त्यांच्या कडकडणाऱ्या आवाजासह, जळत होते. त्या ज्वाळा 'ध्वगध्वग' असा आवाज करत हलत होत्या.
अथ वातायनाद् देव्यौ मन्त्री राजा विदूरथः । ददृशुः प्रोन्नमन्नादं महानिशि महापुरम्
मग त्या खिडकीतून दोन राण्या, मंत्री आणि राजा विदूरथ यांनी रात्रीच्या काळोखात मोठ्या गजरात उठलेले ते महानगर पाहिले.
प्रलयानिलसङ्क्षुब्धपूर्णैकार्णवरंहसा । पूर्णं परबलेनोग्रहेतिमेघतरङ्गिणा
ते शहर प्रलयाच्या वाऱ्यांनी हलवलेल्या, एकाच मोठ्या समुद्राच्या लाटांनी भरलेले होते, आणि त्या लाटा घनदाट, भीषण मेघांनी उसळत होत्या.
कल्पान्तवह्निविगलन्देहभूधरभासुरैः । दह्यमानं महाज्वालाजालैर् अम्बरपूरकैः
कल्पाच्या शेवटी वितळणाऱ्या पर्वतांच्या देहासारख्या तेजस्वी ज्वाळांनी ते शहर जळत होते, आणि त्या प्रचंड ज्वाळांचे जाळे आकाशभर पसरले होते.
मुष्टिग्राह्यमहामेघगर्जसन्तर्जनोर्जितैः । घोरं कलकलारावैर् मांसलैर् मन्त्रिजल्पितैः
भयंकर आणि गोंगाट करणारे आवाज घुमू लागले, जणू मोठाले ढग हातात पकडता येतील इतके जवळ आले आहेत, आणि मांसल जिभेने मंत्रांचा गुंजन चालू आहे.
पुष्करावर्तसङ्काशधूमाभ्रपिहिताम्बरम् । प्रोड्डीनहेमाभ्रनिभज्वालापुञ्जैर् निरन्तरम्
धूर आणि ढगांनी आकाश झाकले गेले होते, जणू कमळाच्या तळ्यातील वावटळीप्रमाणे वळवळत होते, आणि सोन्यासारख्या ढगांसारख्या ज्वाळांच्या झुंडी सतत चमकत होत्या.
तरदुल्मुकखण्डोघतारातरलिताम्बरम् । अन्योऽन्यदेहसद्मौघप्रज्वलज्ज्वालनाकुलम्
आकाशात उल्कापाताचे तुकडे आणि ताऱ्यांची चमक झळकत होती, आणि एकमेकांच्या देहांचे समूह जळत असल्याने सर्वत्र ज्वाळांची उजळण पसरली होती.
हतसैन्यपुरापातधूताङ्गाराभ्रकोटरम् । कर्कशाक्रन्दनिर्दग्धलोकपूरोग्रगर्जितम्
नष्ट झालेल्या सैन्यामुळे आणि नगराच्या पडझडीमुळे, अंगारांचे ढीग आणि राखेचे ढग सर्वत्र पसरले होते, आणि भयानक किंकाळ्या व जळणाऱ्या लोकांच्या भीषण गर्जना ऐकू येत होत्या.
कृशानुकणनाराचनिरन्तरतराम्बरम् । बृहदग्निशिखाजाललुठद्दग्धपुरोत्करम्
आकाशात सतत बाणांची उडणं चालू होती, जणू काही एखादं जंगल आगीत जळतंय, आणि जमिनीवर जिथे तिथे मोठ्या ज्वाळांनी पेटलेली घरांची रांगा जळून खाक झाल्या होत्या.
रणद्द्विरदसङ्घट्टकुट्टितोद्भटसद्भटम् । विद्रवत्तस्करच्छेदमार्गकीर्णमहाधनम्
रणांगणात हत्तींच्या धडकेत पराक्रमी सैनिक कोसळले होते, आणि पळणाऱ्या चोरांना ठार करताना त्यांच्या वाटेवर मोठं धन विखुरलं गेलं होतं.
अङ्गारराशिनिपतन्नरनार्युग्ररोदनम् । स्फुटच्चटचटाशब्दप्रलुठत्प्लुष्टकाष्टकम्
अंगारांचा वर्षाव पडत असताना पुरुष आणि स्त्रिया जोरजोराने रडत होते, आणि सर्वत्र जळणाऱ्या लाकडाचा कटकट आवाज घुमत होता.
विपुलालातचक्रौघशतसूर्यनभस्तलम् । अङ्गारशिखराकीर्णसमस्तवसुधातलम्
आकाशात असंख्य रथांची चाकं आणि शेकडो सूर्य चमकत होते, तर संपूर्ण पृथ्वी अंगारांच्या शिखरांनी भरून गेली होती.
दग्धाग्निकाष्ठक्रेङ्काररणज्ज्वलनवैणिकम् । दग्धजन्तुपराक्रन्दरुदत्सकलसैरिभम्
जळणाऱ्या लाकडांचा किणकिणाट वीणेच्या आवाजासारखा घुमत होता, आणि जळणाऱ्या सर्व प्राण्यांचे, हत्तींसह, आक्रोश आकाशात भरून राहिले होते.
पटविश्रान्तराजस्त्रीवृद्धोत्सन्नहृताशनम् । सकलग्रसनारम्भसोद्योगाग्निमहाशिखम्
राजे, राण्या आणि वयोवृद्ध यांचे चटईवर ठेवलेले अन्न जळून गेले, आणि मोठ्या ज्वाळांनी सगळं काही गिळण्यासाठी उधाण घेतलं.
कटच्छाक्कारदुक्कारकठिनाग्निरणद्गृहम् । अनन्तजन्तुभोज्यान्नवह्निमुक्तेन्धनस्पृहम्
घरांमध्ये आगीनं कडकडाट आणि गडगडाट असा आवाज केला, आणि इंधनातून मोकळी झालेली ज्वाळा असंख्य जीवांच्या अन्नावर ताव मारायला आसुसली.
अथ शुश्राव तत्रासौ गिरो राजा विदूरथः । योधानां दह्यमानानां पश्यताम् अभिधावताम्
तेव्हा राजा विदूरथानं तिथे आपल्या सैनिकांचे आवाज ऐकले, जे जळत असताना धावत होते आणि सगळं विनाश पाहत हंबरडा फोडत होते.
हा मत्तमरुद् ऊर्ध्वस्थान् अङ्गारगृहपादपान् । रणत्खगवरलीनज्वलनान् पातयन् स्थितः
अरे! वेड्या वाऱ्याने वरून घरांच्या छपरांवरून आणि झाडांवरून जळते निखारे खाली टाकले जात आहेत, आणि तलवारींच्या गजरात सगळीकडे ज्वाळा पसरल्या आहेत.
हा खड्गधारा प्रालेयशीता देहेषु दन्तिनाम् । लग्ना मनस्सु महताम् इव विज्ञानसूक्तयः
अरे! तलवारींच्या धारांनी, बर्फासारख्या थंडगार त्या, हत्तींच्या अंगात घुसल्या आहेत, जसं मोठ्या लोकांच्या मनात ज्ञानाचे शब्द खोलवर बसतात.