सर्वत्र वर्तते सर्वं देहस्यान्तर् बहिस् तथा । यत् तु वेत्ति यथा संवित् तत् तथाश्व् एव पश्यति
सर्व काही सर्वत्र आहे, शरीराच्या आत आणि बाहेरही; पण ज्याला जशी जाणीव होते, तो तसंच पाहतो.
यत् कोशे विद्यते द्रव्यं तद् दृष्ट्वा लभ्यते यथा । तथास्ति सर्वं चिद्व्योम्नि लभ्यते यत् प्रचेत्यते
जसं कोणत्याही भांड्यात जे काही आहे ते पाहिल्यावर मिळतं, तसंच चैतन्याच्या आकाशात जे जाणवलं जातं, तेच मिळतं.
अनन्तरम् उवाचेदं देवी ज्ञप्तिर् विदूरथम् । कृत्वा बोधामृतासेकैर् विवेकाङ्कुरसुन्दरम्
यानंतर ज्ञानरूप देवीने विदूरथाला जागृतीच्या अमृतासारख्या मधुर आणि विवेकाच्या अंकुरांनी सुंदर अशी वाणी सांगितली.
तद् एवम् एष राजंस् त्वं लीलार्थम् उपवर्णितः । स्वस्ति ते ऽस्तु गमिष्यावो दृष्टा दृष्टान्तदृष्टयः
राजन, तुला या गोष्टी केवळ लीलेसाठी सांगितल्या. तुझ्या कल्याणासाठी शुभेच्छा असो. आम्ही आता येथे पाहायचे ते सर्व पाहून निघतो.
इति प्रोक्तं सरस्वत्या गिरा मधुरवर्णया । उवाच वचनं धीमान् भूमिपालो विदूरथः
सरस्वतीने मधुर शब्दांत असे सांगितल्यावर, विद्वान राजा विदूरथाने खालीलप्रमाणे उत्तर दिले.
ममापि दर्शनं देवि मोघं भवति नार्थिनि । महाफलप्रदायास् तु कथं तव भविष्यति
देवी, मी गरजेत असताना तुझे दर्शन मला व्यर्थ वाटते; पण जी तुझी भेट मोठे फल देते, ती कधीच व्यर्थ कशी होईल?
अहं देहं समुत्सृज्य लोकान्तरम् इतः परम् । निजम् आयामि हे देवि स्वप्नात् स्वप्नान्तरं यथा
हे देवी, मी हा देह सोडून दुसऱ्या लोकात जातो आणि पुन्हा माझ्या स्वतःच्या ठिकाणी परततो, जसा एक स्वप्नातून दुसऱ्या स्वप्नात जातो.
अत्रादिशाशु मां मातः प्रपन्नं शरणागतम् । भक्ते ऽवहेला वरदे महतां न विराजते
आई, इथेच मला आश्रय दे. वर देणाऱ्या, भक्ताने शरण आलेल्याकडे दुर्लक्ष करू नकोस, कारण मोठ्या लोकांकडून कधीच शरण आलेल्याचा तिरस्कार होत नाही.
यं प्रदेशम् अहम् यामि तम् एवायात्व् अयं मम । मन्त्री कुमारी चैवेयं बालेति कुरु मे दयाम्
मी जिथे जाईन, तिथे माझा मंत्री आणि ही राजकन्या—जरी अजून लहान असली तरी—माझ्यासोबत यावी, अशी माझी इच्छा आहे. माझ्यावर दया कर.
आगच्छ राज्यम् उचिताङ्गविचारचारु प्राग्जन्ममण्डलवरे कुरु निर्विशङ्कम् । अस्माभिर् अर्थिजनकामनिराकृतिर् हि दृष्टा न काचन कदाचिद् अपीति विद्धि
चल, पूर्वजन्मातील योग्य विचार आणि सौंदर्याने हे राज्य नीटपणे चालव. काहीही संकोच करू नकोस. कारण आम्ही कधीच असा कोणी पाहिला नाही की जो मदतीसाठी आलेल्याच्या इच्छेला नकार देतो.
अस्मिन् रणवरे राजन् मृतव्यं भवताधुना । प्राप्तव्यं प्राक्तनं राज्यम् एतत् प्रत्यक्षम् एव मे
राजा, या मोठ्या युद्धात आता तुला मरण आलंच पाहिजे; तुझं जुनं राज्य पुन्हा मिळवावं लागेल, आणि हे मला अगदी स्पष्ट दिसतं.
कुमार्या मन्त्रिणा चैव त्वया च प्राक्तनं पुरम् । आगन्तव्यं शवीभूतं प्राप्तव्यं तच्छरीरकम्
राजकन्या, मंत्री आणि तू — तुम्हा सर्वांना तुमच्या जुन्या नगरात परत जावं लागेल; तिथे मृतावस्थेत जाऊन पुन्हा आपापली शरीरं मिळवावी लागतील.
आवां यावो यथायातं वातरूपेण च त्वया । आगन्तव्यश् च तद्देशः कुमार्या मन्त्रिणापि च
आम्ही दोघं जसं आलो, तसंच तू वाऱ्यासारखा इथे आलास; आता त्या ठिकाणी राजकन्या आणि मंत्रीही जावं लागेल.
अन्यैव गतिर् अश्वस्य गतिर् अन्या खरोष्ट्रयोः । मदक्लिन्नकपोलस्य गतिर् अन्यैव दन्तिनः
घोड्याचा एक मार्ग असतो, उंट आणि गाढवाचा दुसरा असतो; मदाने ओले गाल असलेल्या हत्तीचा मात्र वेगळाच मार्ग असतो.
प्रस्तुतेति कथा यावन् मिथो मधुरभाषिणोः । तावद् प्रविश्य सम्भ्रान्त उवाचोर्ध्वं स्थितो नरः
दोघांमध्ये गोडगोड बोलणे चालू असतानाच, एक मनुष्य घाईघाईने आत आला आणि वर उभा राहून बोलू लागला.
देव सायकचक्रासिगदापरिघवृष्टिमत् । महत् परबलं प्राप्तम् एकार्णव इवोद्धतः
स्वामी, मोठा शत्रू सैन्य आले आहे, ते बाण, चक्र, तलवारी, गदा आणि लोखंडी गजांचा वर्षाव करत आहे, जणू एकच मोठा समुद्र उसळला आहे.
कल्पकालानिलोद्धूतकुलाचलशिलोपमः । गदाशक्तिभुसुण्डीनां वृष्टीन् मुञ्चति वृष्टिवत्
कल्पाच्या वाऱ्याने उडणाऱ्या डोंगराच्या दगडांसारखे, गदा, भाले आणि बुसुंडींचा पाऊस सारखा वर्षाव होत आहे.
नगरे नगसङ्काशे लग्नो ऽग्निर् व्याप्तदिक्तटः । दहंश् चटचटास्फोटैः पातयत्य् उत्तमाः पुरीः
पर्वतासारख्या त्या नगरात आग पसरली आहे, ती सर्व दिशांना व्यापली आहे; तिच्या कडकडाटात उत्तम इमारती खाली पडत आहेत.
कल्पाम्बुदघटातुल्या व्योम्नि धूममहाद्रयः । बलात् प्रोड्डयनं कर्तुं प्रवृत्ता गरुडा इव
आकाशात धुराचे मोठाले डोंगर जणू कल्पाच्या मेघांच्या टक्करांनी तयार झाले आहेत, आणि ते जबरदस्तीने वर उडू पाहतात, जणू बलवान गरुडच.
ससम्भ्रमं वदन्त्य् एवं पुरुषे परुषारवे । उदभूत् पूरयन्न् आशा बहिः कोलाहलो महान्
माणसांच्या कडक आरोळ्यांमध्ये लोक घाबरून बोलू लागतात; बाहेर मोठा गोंधळ उठला असून, तो सगळ्या दिशांना पसरला आहे.
बलाद् आकृष्टकर्णानां धनुषां शरवर्षिणाम् । बृहतां मत्तमत्तानां कुञ्जराणां तरस्विनाम्
जोरात ओढलेल्या धनुष्यांमधून बाणांचा वर्षाव होत आहे, आणि मोठ्या, मदमस्त, तडफदार हत्तींच्या गर्जना ऐकू येतात.
पुरे चटचटास्फोटैर् वेल्लतां जातवेदसाम् । पौराणां दग्धदाराणां महाहलहलारवैः
शहरात उडणाऱ्या ज्वाळांच्या टणाटण आवाजात, ज्या नागरिकांच्या बायका जळून गेल्या आहेत, त्यांच्या हंबरड्यांनी मोठा आक्रोश उठला आहे.
तरताम् अग्निखण्डानां ष्वक्कारकठिनारवम् । ज्वलन्तीनां परिस्पन्दाद् ध्वगध्वगिति चार्चिषाम्
आगीचे तुकडे, त्यांच्या कडकडणाऱ्या आवाजासह, जळत होते. त्या ज्वाळा 'ध्वगध्वग' असा आवाज करत हलत होत्या.
अथ वातायनाद् देव्यौ मन्त्री राजा विदूरथः । ददृशुः प्रोन्नमन्नादं महानिशि महापुरम्
मग त्या खिडकीतून दोन राण्या, मंत्री आणि राजा विदूरथ यांनी रात्रीच्या काळोखात मोठ्या गजरात उठलेले ते महानगर पाहिले.
प्रलयानिलसङ्क्षुब्धपूर्णैकार्णवरंहसा । पूर्णं परबलेनोग्रहेतिमेघतरङ्गिणा
ते शहर प्रलयाच्या वाऱ्यांनी हलवलेल्या, एकाच मोठ्या समुद्राच्या लाटांनी भरलेले होते, आणि त्या लाटा घनदाट, भीषण मेघांनी उसळत होत्या.
कल्पान्तवह्निविगलन्देहभूधरभासुरैः । दह्यमानं महाज्वालाजालैर् अम्बरपूरकैः
कल्पाच्या शेवटी वितळणाऱ्या पर्वतांच्या देहासारख्या तेजस्वी ज्वाळांनी ते शहर जळत होते, आणि त्या प्रचंड ज्वाळांचे जाळे आकाशभर पसरले होते.
मुष्टिग्राह्यमहामेघगर्जसन्तर्जनोर्जितैः । घोरं कलकलारावैर् मांसलैर् मन्त्रिजल्पितैः
भयंकर आणि गोंगाट करणारे आवाज घुमू लागले, जणू मोठाले ढग हातात पकडता येतील इतके जवळ आले आहेत, आणि मांसल जिभेने मंत्रांचा गुंजन चालू आहे.
पुष्करावर्तसङ्काशधूमाभ्रपिहिताम्बरम् । प्रोड्डीनहेमाभ्रनिभज्वालापुञ्जैर् निरन्तरम्
धूर आणि ढगांनी आकाश झाकले गेले होते, जणू कमळाच्या तळ्यातील वावटळीप्रमाणे वळवळत होते, आणि सोन्यासारख्या ढगांसारख्या ज्वाळांच्या झुंडी सतत चमकत होत्या.
तरदुल्मुकखण्डोघतारातरलिताम्बरम् । अन्योऽन्यदेहसद्मौघप्रज्वलज्ज्वालनाकुलम्
आकाशात उल्कापाताचे तुकडे आणि ताऱ्यांची चमक झळकत होती, आणि एकमेकांच्या देहांचे समूह जळत असल्याने सर्वत्र ज्वाळांची उजळण पसरली होती.
हतसैन्यपुरापातधूताङ्गाराभ्रकोटरम् । कर्कशाक्रन्दनिर्दग्धलोकपूरोग्रगर्जितम्
नष्ट झालेल्या सैन्यामुळे आणि नगराच्या पडझडीमुळे, अंगारांचे ढीग आणि राखेचे ढग सर्वत्र पसरले होते, आणि भयानक किंकाळ्या व जळणाऱ्या लोकांच्या भीषण गर्जना ऐकू येत होत्या.