किल ब्राह्मणगेहान्तर् जीवस् ते मद्वरात् स्थितः । तत्रैव तस्य भूपीठं तस्मिंश् च निजमण्डपः
माझ्या वरदानामुळे तुझं जीव ब्राह्मणाच्या घरातच आहे असं म्हणतात; तिथेच त्याचं राजसिंहासन आहे, आणि त्यात त्याचा स्वतःचा मंडप आहे.
तस्यैव च गृहस्यान्तर् इदं संसारमण्डलम् । तत्रैवेदं तव गृहं स्थितम् आरम्भमन्थरम्
त्या घराच्या आतच हा संसाराचा गोळा आहे; तिथेच तुझं घर आहे, जे सुरू व्हायला संथ आहे.
तत्रैव चेतसि तव निर्मलाकाशनिर्मले । प्रतिभासागतम् इदं व्यवहारभ्रमं ततम्
तुझ्या मनात, जे अगदी निर्मळ आकाशासारखं स्वच्छ आहे, ह्या जगातील गोंधळाचं भास पसरलेलं आहे.
यथेदं नाम मे जन्म तथेक्ष्वाकुकुलं मम । एतन्नामान एते मे पुराभूवन् पितामहाः
जसं हे माझं जन्म आहे असं म्हणतात, तसंच इक्ष्वाकू वंशही माझाच आहे; ही माझी नावं आहेत आणि हे माझे पूर्वज होते.
जातो ऽहम् अभवं बालो दशवर्शस्य मे पिता । परिव्राड् विपिनं यात इह राज्ये ऽभिषिच्य माम्
मी जन्मलो, लहानपणी मोठा झालो, आणि जेव्हा मी दहा वर्षांचा होतो, तेव्हा माझ्या वडिलांनी संन्यास घेतला आणि मला राज्याभिषेक करून ते जंगलात गेले.
ततो दिग्विजयं कृत्वा कृत्वा राज्यम् अकण्टकम् । अमीभिर् मन्त्रिभिः पौरैः पालयामि वसुन्धराम्
त्यानंतर मी सर्व दिशांना जिंकून, राज्यात कुठलाही अडथळा राहू दिला नाही; या मंत्र्यांसोबत आणि प्रजेसोबत मी पृथ्वीचं राज्य सांभाळतो.
यज्ञक्रियाक्रमवतो धर्मे पालयतः प्रजाः । वयसस् समतीतानि मम वर्षाणि सप्ततिः
यज्ञ आणि धर्माचं पालन करत, प्रजांचं रक्षण करत असताना, माझं सत्तर वर्षांचं आयुष्य कसं संपलं ते कळलंच नाही.
इदं परबलं प्राप्तं मम दारुणविग्रहम् । युद्धं कृत्वेदम् आयातो गृहम् अस्मि यथास्थितम्
आता हे शत्रूंचं सैन्य, फारच भयंकर रूप घेऊन, इथे आलं होतं; त्यांच्याशी युद्ध करून मी पुन्हा आपल्या घरी पूर्वीसारखा परत आलो आहे.
इमे देव्यौ गृहं प्राप्ते ममैते पूजयाम्य् अहम् । पूजिता हि प्रयच्छन्ति देवतास् स्वं समीहितम्
या दोन देवी माझ्या घरी परतल्यावर मी त्यांची पूजा करतो; कारण देवतांची योग्य रीतीने पूजा केली, तर त्या आपली इच्छित फळं नक्की देतात.
ममेयम् एतयोर् एका ज्ञानं जातिस्मृतिप्रदम् । इह दत्तवती देवी भाब्जस्येव विकासनम्
या दोघींमध्ये एक माझी आहे — ती ज्ञान आणि पूर्वजन्मांची आठवण देणारी आहे; इथे या देवीने हृदयकमळ फुलवण्याचं वरदान दिलं आहे.
इदानीं कृतकृत्यो ऽस्मि जातो ऽस्मि गतसंशयः । शाम्यामि परिनिर्वामि सुखम् आसे च केवलम्
आता माझं सर्व काही साध्य झालं आहे, मी नव्यानं जन्म घेतला आहे, माझ्या मनात आता कोणतीही शंका उरलेली नाही. मी पूर्ण शांत आहे, सर्व चिंता मिटल्या आहेत आणि मी निव्वळ आनंदात विश्रांती घेतोय.
इतीयम् आतता भ्रान्तिर् भवतो भूरिसम्भ्रमा । नानाहारविहाराढ्या सलोकान्तरसञ्चरा
हीच ती तुमची भ्रमाची अवस्था आहे, जी फारच अस्वस्थ करणारी आणि अनेक प्रकारच्या उपभोगांनी, वेगवेगळ्या जगांमध्ये भटकंती करत, वाढत गेली आहे.
यस्मिन्न् एव मुहूर्ते त्वं मृतिम् अभ्यागतः पुरा । तदैव प्रतिभैषा ते स्वयम् अभ्युदिता हृदि
पूर्वी ज्या क्षणी तू मृत्यूच्या जवळ गेलास, त्याच क्षणी हे ज्ञान तुझ्या हृदयात आपोआप प्रकट झालं.
एकाम् आवर्तवलनां त्यक्त्वाधत्ते यथापराम् । क्षिप्रम् एव नदीवाहश् चित्प्रवाहस् तथैव वः
जसं एखादा नदीचा प्रवाह एक वावटळ सोडून लगेच दुसऱ्या वावटळीत शिरतो, तसंच तुमचं चैतन्यही एक जन्म सोडून लगेच दुसऱ्या जन्मात प्रवेश करतं.
आवर्तान्तरसंमिश्रो यथावर्तः प्रवर्तते । कदाचिद् एवं सर्गश्रीर् मिश्रामिश्रा च वर्धते
जसं पाण्यातील भोवरे एकमेकांत मिसळून सतत फिरत राहतात, तसंच हे सृष्टीचं वैभवही कधी मिसळून, कधी वेगळं राहून, अशाच रीतीने कधी वाढतं.
तस्मिन् मृतिमुहूर्ते ते प्रतिभानम् उपागतम् । एतज् जालम् असद्रूपं चिद्भागे सद् इव स्थितम्
मृत्यूच्या त्या क्षणी तुला अंतर्दृष्टी मिळाली; हे जाळं खरंतर असत्य आहे, पण ते जणू काही खरंच आहे असं चैतन्याच्या भागात दिसतं.
यथा स्वप्नमुहूर्ते ऽन्तस् संवत्सरशतक्रमः । यथा सङ्कल्पनिर्माणे जीवितान् मरणं पुनः
जसं स्वप्नाच्या एका क्षणात शंभर वर्षांचा काळ सरतो, किंवा कल्पनेतून निर्माण झालेल्या जगात पुन्हा पुन्हा जन्म आणि मृत्यू येतात—
यथा गन्धर्वनगरे कुड्यमण्डपकुट्टनम् । यथा नौयानसंरम्भे वृक्षपर्वतचोपनम्
जसं गंधर्वांच्या नगरीत भिंती, मंडप, खोली असतात, किंवा बोटीतून प्रवास करताना झाडं आणि डोंगर दिसतात—
यथा स्वधातुसङ्क्षोभे पुरपर्वतनर्तनम् । यथा समञ्जसं स्वप्ने स्वशिरःपरिकर्तनम्
जसा आपल्या शरीरातील दोष बिघडले की, शहर आणि डोंगर नाचताना दिसतात; किंवा जसा स्वप्नात आपण स्वतःचं डोकं कापतो असं वाटतं—
मिथ्यैवेयम् इह प्रौढा भ्रान्तिर् आततरूपिणी । वस्तुतस् तु न जातो ऽसि न मृतो ऽसि कदाचन
तशी ही मोठी भ्रमाची छटा, जी अनेक रूपं घेत असते, खरी नाही; प्रत्यक्षात, तू कधीच जन्मलेला नाहीस, ना कधी मेलास.
शुद्धविज्ञानरूपस् त्वं शान्तम् आत्मनि तिष्ठसि । पश्यसीवैतद् अखिलं न च पश्यसि किञ्चन
तू शुद्ध ज्ञानस्वरूप आहेस, शांतपणे स्वतःमध्येच स्थिर आहेस; जणू सर्व काही पाहतोस असं वाटतं, पण प्रत्यक्षात काहीच पाहत नाहीस.
सर्वात्मकतया नित्यं प्रकचस्य् आत्मनात्मनि । महामणिर् इवोदार आलोक इव भासुरः
तुझ्या स्वरूपामुळे, तू नेहमीच स्वतःमध्येच तेजस्वीपणे प्रकाशतोस, जसा मोठा रत्न किंवा उजळ प्रकाश.
वस्तुतस् तु न भूपीठम् इदम् न च भवान् अयम् । न चेमे गिरयो ग्रामा न चेह न च वै वयम्
खरं पाहिलं तर ही पृथ्वी, तू, हे डोंगर, हे गावं, आणि आपण सगळे — काहीच खरं अस्तित्वात नाही.
गिरिग्रामकविप्रस्य मण्डपाकाशके किल । तल् लीलापतिराज्याढ्यं जगद् आभाति भासुरम्
डोंगरगावातल्या त्या ब्राह्मणाला, मंडपाच्या मोकळ्या जागेत, हे जग म्हणजे राजेशाही खेळासारखं तेजस्वी भासतं.
तत्र लीलाराजधानीमण्डपो मण्डिताकृतिः । भाति तस्योदरे व्योम्नि तवेदं विततं जगत्
त्या ठिकाणी, खेळाच्या राजमंडपाचं सुंदर रूप उजळून दिसतं; त्याच्या आतल्या मोकळ्या जागेत तुझं हे सगळं जग पसरलेलं आहे.
यस्मिञ् जगति गेहे ऽन्तर् यस्मिन् वयम् इह स्थिताः । एवं तेषां मण्डपानां व्योम व्योमैव निर्मलम्
ज्या जगात, ज्या घरात आपण आहोत, तिथे त्या मंडपांच्या आतली जागा म्हणजे निव्वळ निर्मळ आकाशच आहे.
तेषु मण्डपखेष्व् अस्ति न मही न च पत्तनम् । न वनानि व शैलौघा न मेघसरिदर्णवाः
त्या मंडपांमध्ये ना जमीन आहे, ना कुठलेही शहर आहे; तिथे ना कुठले जंगल, ना डोंगरांच्या रांगा, ना ढग, ना नद्या, ना समुद्र आहेत.
केवलं तत्र निश्शून्ये विहरन्ति गृहे जनाः । न पश्यन्ति जगन् नापि पार्थिवान् न च भूधरान्
त्या रिकाम्या जागेत लोक फक्त आपल्या घरात वावरतात; त्यांना हे जग दिसत नाही, ना पृथ्वीवरील कुणी, ना डोंगरसुद्धा.
एवं चेत् तत् कथं देवि ममेहानुचरा इमे । सम्पन्ना आत्मना सन्ति ते किम् आत्मनि नाथवा
देवी, जर असंच असेल तर हे माझे सेवक इथे माझ्यासोबत कसे आहेत? ते स्वतःमध्येच स्थिर आहेत का, की आत्म्यावर अवलंबून आहेत?
जगत् स्वप्नार्थवद् भाति तत्र स्वप्ने नवाद्रयः । कथम् आत्मनि सत्यास् स्युर् नासत्या वेति मे वद
तिथे हे जग स्वप्नासारखं वाटतं; त्या स्वप्नात नवे डोंगर नसतात. मग, जे आत्म्यात खरं आहे ते खरंच कसं, आणि जे खोटं आहे ते खोटंच का नाही? मला सांग.