यद् एवाम्बु स आवर्तो न त्व् अस्त्य् आवर्त वस्तुसत् । दृष्ट्वैवास्ते दृश्यम् इव दृश्यं न त्व् अस्ति वस्तुसत्
जसं आवर्त म्हणजे फक्त पाणीच असतं, वेगळं काही नसतं; तसंच, जे दिसतं ते फक्त पाहण्यापुरतंच असतं, त्याला स्वतंत्र अस्तित्व नसतं.
चिद्व्योम्नो भूतनभसि कचनं यन् मणेर् इव । तज् जगद् भाति नानात्मरत्नं श्वभ्रम् इवाम्बरे
चैतन्याच्या आकाशात, पंचमहाभूतांच्या अवकाशात, जे काही उमटतं ते जणू रत्नातल्या प्रतिबिंबासारखं आहे; हे जग आत्म्याच्या अनेक बाजूंनी चमकणाऱ्या रत्नासारखं, आकाशातल्या ढगासारखं भासतं.
मद्बुद्धार्थो जगच्छब्दो विद्यते परमं पदम् । त्वद्बुद्धार्थस् तु नास्त्य् एव त्वमहंशब्दकाव् अपि
माझ्या समजुतीनुसार 'जग' हा शब्द आहे, आणि तेच खरे परमपद आहे. पण तुझ्या समजुतीनुसार 'तू' किंवा 'मी' हे शब्दच अस्तित्वात नाहीत.
तस्माल् लीलासरस्वत्याव् आकाशवपुषौ स्थिते । सर्वगे परमात्माच्छे सर्वत्राप्रतिघे ऽनघे
म्हणून, पापरहिते, लिला आणि सरस्वती यांनी आकाशासारखी रूपे घेतली आहेत आणि त्या सर्वत्र, सर्वव्यापी परमात्म्यापासून, कुठेही अडथळा न येता वावरतात.
यत्र तत्र तदा व्योम्नि यथाकाशं यथेप्सितम् । उदयं कुरुतस् तेन तद्गृहे ते स्थितिं गते
त्या ज्या ठिकाणी आणि ज्या वेळी हवे तसे त्या आकाशात प्रकट होतात, तेव्हा त्या त्या घरात प्रवेश करतात आणि तिथेच राहतात.
सर्वत्र सम्भवति चिद्गगनं तदन्तस् तद्वेदनं कलनम् आमननं विसारि । तच् चातिवाहिकम् इहाहुर् अकुड्यम् एव देहं कथं क इव तं वद किं रुणद्धि
सर्वत्र चैतन्याचं आकाश निर्माण होतं; त्यात जाणिव, विचार, आठवण आणि विस्तार असतात. यालाच इथे अलौकिक देह म्हणतात, ज्याला कुणीही अडवू शकत नाही—मग सांग, कोण, कसा आणि कशामुळे त्याला अडथळा येईल?
तयोः प्रविष्टयोर् देव्योः पद्मसद्म बभूव तत् । चन्द्रद्वयोदयोद्द्योतधवलोदरसुन्दरम्
त्या दोन देव्या आत गेल्यावर, ते कमळासारखं सुंदर घर प्रकट झालं. त्याचं अंतरंग दोन चंद्र उगवल्यासारखं उजळ आणि निर्मळ होतं.
कोमलामलसौगन्ध्यमृदुमन्दारमारुतम् । तत्प्रभावेण निद्रालुनृपेतररणाङ्गनम्
ते घर मऊ, स्वच्छ, सुगंधी आणि मंद, गोड वाऱ्याने भरलेलं होतं. त्याच्या प्रभावामुळे, जिथे राजे झोपले होते ते रणांगणही जणू काही पूर्णपणे बदलून गेलं.
सौभाग्यनन्दनोद्यानं विद्रुतव्याधिवेदनम् । सवसन्तं वनम् इव फुल्लं प्रातर् इवाम्बुजम्
ते घर जणू सौभाग्य आणि आनंदाचं बागच होतं, तिथे आजार किंवा दुःख नव्हतं. वसंतात फुललेल्या वनासारखं किंवा पहाटे उमलणाऱ्या कमळासारखं ते घर होतं.
तयोर् देहप्रभापूरैश् शशिनिष्ष्यन्दशीतलैः । आह्लादितो ऽसौ बुबुधे राजोक्षित इवामृतैः
त्या दोघींच्या देहातून वाहणाऱ्या चंद्रप्रकाशासारख्या शीतल तेजाने तो आनंदित झाला आणि जागा झाला, जणू एखाद्या राजाला अमृताने अभिषेक केल्यावर होतो तसा.
आसनद्वयविश्रान्तं स ददर्शाप्सरोद्वयम् । मेरुशृङ्गद्वये लीनं चन्द्रद्वयम् इवोदितम्
त्याने दोन आसनांवर विसावलेल्या दोन अप्सरांना पाहिलं, जणू काही मेरूच्या दोन शिखरांवर उगवलेल्या आणि एकरूप झालेल्या दोन चंद्रांसारख्या त्या दिसत होत्या.
निमेषम् इव सञ्चिन्त्य स विस्मितमना नृपः । उत्तस्थौ शयनाच् छेषाद् इव चक्रगदाधरः
एक क्षणभर विचार करून, आश्चर्यचकित मनाने तो राजा आपल्या पलंगावरून उठला, जणू चक्र आणि गदा धारण करणारा भगवंत झोपेतून जागा झाल्यासारखा.
परिसम्यमितालम्बमाल्यहारवराम्बरः । पुष्पोत्कर इवोत्फुल्लं जग्राह कुसुमाञ्जलिम्
माळा, हार आणि सुंदर वस्त्रे नीट घालून, त्याने ताज्या उमललेल्या फुलांच्या गच्छाचा एक फुलांचा अंजली उचलला.
उपधानप्रदेशस्थात् स्वयं पटलकोदरात् । बद्धपद्मासनो भूमौ भूत्वोवाचेदम् आनतः
गादीजवळच्या जागी, स्वतः कंबरेचा वस्त्र हलवून, भूमीवर पद्मासन घालून बसला आणि नम्रपणे वाकून असे बोलू लागला.
जयतां जन्मदौस्स्थित्यदाहदोषशशिप्रभे । देव्यौ बाह्यान्तरतमोविद्रावणरविप्रभे
जन्म, अस्थिरता आणि दुःख या दोषांना दूर करणाऱ्या, चंद्रासारख्या तेजस्वी आणि बाहेरच्या व आतल्या अंधाराला घालवणाऱ्या देवींना विजय असो.
तयोर् उक्त्वेति तत्याज पादयोः कुसुमाञ्जलिम् । तीरद्रुमो विकसितं पद्मिन्योः पद्मयोर् इव
त्यांनी असे सांगितल्यावर, त्या वृक्षाने आपल्या फुलांची अंजली त्यांच्या पायाशी अर्पण केली, जणू काही तीरावर उभा असलेला फुललेला वृक्ष दोन कमळांना कमळ अर्पण करतो.
लीलायै भूपजन्माथ वक्तुं मन्त्रिणम् ईश्वरी । बोधयाम् आस पार्श्वस्थं सङ्कल्पेन सरस्वती
मग लीलाला त्या राजाचा जन्मकथा सांगण्यासाठी, सरस्वती देवीने आपल्या इच्छेने जवळ उभ्या असलेल्या मंत्र्याला जागृत केले.
प्रबुद्धो ऽप्सरसौ दृष्ट्वा प्रणम्य कुसुमाञ्जलिम् । तयोः पादेषु सन्त्यज्य विवेश पुरतो नतः
तो जागा झाल्यावर, त्याने त्या दोन अप्सरांना पाहिले, त्यांना नमस्कार करून फुलांची अंजली त्यांच्या पायाशी ठेवली आणि नम्रपणे त्यांच्या समोर उभा राहिला.
उवाच देवी हे राजन् कस् त्वम् कस्य सुतः कदा । इह जात इति श्रुत्वा स मन्त्री वाक्यम् अब्रवीत्
त्या देवी म्हणाल्या, "राजा, तू कोण आहेस? कोणाचा मुलगा आहेस? आणि इथे केव्हा जन्मलास?" हे ऐकून, त्या मंत्र्याने उत्तर दिले.
देव्यौ युष्मत्प्रसादो ऽयं भवत्योर् अपि यत् पुरः । वक्तुं शक्नोमि तद् इदं श्रूयतां जन्म मत्प्रभोः
देवींनो, तुमच्या कृपेने मला तुमच्यासमोर सगळं सांगता येतंय. म्हणून, माझ्या स्वामींच्या जन्माची गोष्ट ऐका.
आसीद् इक्ष्वाकुवंशोत्थो राजा राजीवलोचनः । श्रीमत्कुन्दरथो नाम दोश्छायाच्छादितावनिः
इक्ष्वाकू कुळात जन्मलेला, कमळासारखी डोळे असलेला, कुंदरथ नावाचा एक राजा होता. त्याच्या राज्यावर दोषांची सावली पसरली होती.
तस्याभूद् इन्दुवदनः पुत्रो भद्ररथाभिधः । तस्य विश्वरथः पुत्रस् तस्य पुत्रो बृहद्रथः
त्या राजाला चंद्रासारखा चेहरा असलेला भद्ररथ नावाचा मुलगा झाला. भद्ररथाचा मुलगा विश्वरथ, आणि विश्वरथाचा मुलगा बृहद्रथ.
तस्य सिन्धुरथः पुत्रस् तस्य शैलरथस् सुतः । तस्य कामरथः पुत्रस् तस्य पुत्रो महारथः
बृहद्रथाचा मुलगा सिंधुरथ, सिंधुरथाचा मुलगा शैलरथ, शैलरथाचा मुलगा कामरथ आणि कामरथाचा मुलगा महारथ.
तस्य विष्णुरथः पुत्रस् तस्य पुत्रः कलारथः । तस्य सूर्यरथः पुत्रस् तस्य पुत्रो नभोरथः
महारथाचा मुलगा विष्णुरथ, विष्णुरथाचा मुलगा कलारथ, कलारथाचा मुलगा सूर्यरथ आणि सूर्यरथाचा मुलगा नभोरथ.
अयम् अस्मत्प्रभुस् तस्य पुत्रः पूर्णामलद्युतेः । अमृतापूरितरथः क्षीरोदस्येव चन्द्रमाः
हा माझा स्वामी नभोरथाचा मुलगा आहे, पूर्ण निर्मळतेने तेजस्वी, जणू अमृताने भरलेल्या रथासारखा, क्षीरसागरातील चंद्रासारखा.
महद्भिः पुण्यसम्भारैर् विदूरथ इति श्रुतः । जातो मातुस् सुमित्राया गौर्या गुह इवापरः
महान पुण्यसंचयामुळे जन्मलेला, विदूरथ म्हणून प्रसिद्ध आहे. त्याची आई सुमित्रा, गौरीसारखी गोरी, जशी दुसऱ्या आईपासून गुहाचा जन्म झाला तसा.
पितास्य दशवर्षस्य दत्त्वा राज्यं वनं गतः । पालयत्य् एष भूपीठं ततःप्रभृति धर्मतः
त्याच्या वडिलांनी, तो दहा वर्षांचा असताना, त्याला राज्य दिलं आणि स्वतः वनात गेले. तेव्हापासून हा राजा न्यायाने गादी सांभाळतो आहे.
भवन्त्याव् अद्य सम्प्राप्ते फलिते सुकृतद्रुमे । देव्यौ दीर्घतपःक्लेशशतदुष्प्रापदर्शने
आज, जेव्हा चांगल्या कर्माचं झाड फळाला आलं आहे, तेव्हा तुम्ही दोन्ही राण्या—ज्या दीर्घ काळ कठोर तपाच्या कष्टांनी त्रस्त होत्या—दिसायला लागलात.
इत्य् अयं वसुधाधीशो विदूरथ इति श्रुतः । अद्य युष्मत्प्रसादेन परां पावनतां गतः
असा हा पृथ्वीचा स्वामी 'विदूरथ' म्हणून ओळखला जातो; आज तुमच्या कृपेने त्याने सर्वोच्च पावित्र्य मिळवलं आहे.
इत्य् उक्त्वा संस्थिते तूष्णीं मन्त्रिण्य् अवनिपे तथा । कृताञ्जलौ नतमुखे बद्धपद्मासने ऽवनौ
असं म्हणून, राजा आणि मंत्री दोघंही हात जोडून, डोकं वाकवून, भूमीवर पद्मासनात बसले आणि शांत राहिले.