साक्रन्दबन्धुवलितमृतार्धमृतमानवम् । सर्वायुधरथाश्वेभपर्याणासञ्चरान्तरम्
रणांगणात नातेवाईकांच्या हंबरड्यांनी, मृत आणि अर्धमृत माणसांनी, तसेच सर्व शस्त्रास्त्रांचे, रथांचे, घोड्यांचे आणि छत्रांचे तुकडे पसरले होते.
नृत्यत्कबन्धदोर्दण्डषण्डकाननिताम्बरम् । मदमेदोवसागन्धपिण्डाक्तघ्राणकोटरम्
डोके नसलेली धडं हात उंचावून नाचत होती, आणि नाकाच्या छिद्रांत रक्त, मज्जा आणि चरबीने भरलेले गोळे अडकले होते.
उत्फालार्धमृतेभाश्वमार्यमाणाल्पजीवितम् । वहद्रक्तनदीवीचीप्रहारहतदुन्दुभि
अर्धवट मरत चाललेल्या घोड्यांनी, थोड्या आयुष्याच्या थोर पुरुषांनी, आणि रक्ताने वाहणाऱ्या नद्यांच्या लाटांनी वाजवलेले रणडमरू असे हे युद्धभूमीचे दृश्य होते.
उह्यमानमृताश्वेभमकरासृक्सरिच्छटम् । म्रियमाणनरानीकफूत्कृतासृग्घनानिलम्
मरणाच्या उंबरठ्यावर असलेल्या घोडे-हत्तींच्या ओढाताणीत, रक्ताच्या प्रवाहांनी भिजलेले, आणि मरत असलेल्या सैनिकांच्या किंकाळ्या व रक्ताने भरलेली वाऱ्याची झुळूक अशी ती जागा होती.
स्वल्पजीवशरापूर्णमुखहिक्काङ्कितस्वरम् । पिण्डहार्यवसागन्धवातात्तोत्पीडलोहितम्
थोड्या आयुष्याच्या शापाने तोंड भरलेले, हिक्कीने भरलेले आवाज, तुटलेल्या मांसाचा वसा आणि दुर्गंधीने भरलेली हवा, वेदनेने बाहेर पडलेले रक्त — असे ते युद्धाचे वातावरण होते.
उन्नासार्धमृतेभेन्द्रकराक्रान्तकबन्धकम् । निरधिष्ठितहस्त्यश्वपातितोद्यत्कबन्धकम्
अर्धवट तुटलेल्या नाकांनी, मरण पावलेल्या हत्ती-घोड्यांच्या देहांना घट्ट पकडलेल्या हातांनी, आणि कुणाच्याही आधाराशिवाय पडलेल्या प्राण्यांच्या व माणसांच्या मृतदेहांनी ती भूमी भरलेली होती.
रुदद्बन्धुसखिभ्रष्टशवक्षुब्धासृगुद्ध्वनि । मृतभर्तृगले शस्त्रत्यक्तप्राणकुलाङ्गनम्
नातेवाईक आणि मित्रांच्या आक्रोशाने, मृतदेहातून वाहणाऱ्या रक्ताच्या गोंधळात, आणि पती गमावलेल्या, शस्त्राने गळा कापलेल्या स्त्रिया तिथे पडलेल्या दिसतात.
शवस्थानकृतोद्ग्रीवबन्धुकायपरीक्षणम् । शवहारखराकृष्टसम्पृक्तनरव्याकुलम्
मृतदेहांच्या जागी आपले नातेवाईक कोणते आहेत हे शोधताना, मृतदेह वाहणारे आणि गिधाडांनी ओढलेली शरीरं एकमेकांत मिसळून सगळीकडे गोंधळ उडाला आहे.
केशशेवलवक्त्राब्जचक्रावर्तननर्तनम् । तरत्तुङ्गतरङ्गाढ्यवहद्रक्तमहानदम्
केस आणि स्नायूंमध्ये गुंतलेली, कमळासारखी तोंडं पाण्यातील भोवऱ्यात फिरत नाचताना, आणि उंच लाटा असलेली रक्ताची मोठी नदी वाहताना दिसते.
प्राणान्तस्मृतपुत्रेष्टमातृदेवधनाभिधम् । हाहाहीहीतिकथितमर्मच्छेदनवेदनम्
शेवटच्या क्षणी, आपले मुलं, प्रियजन, आई, देव आणि संपत्ती यांची आठवण येते, 'हाय हाय' अशी हाक देत, मनाला भिडणाऱ्या जखमांचा वेदना सांगितली जाते.
अङ्गलग्नायुधोद्धारव्यग्रार्धमृतमानवम् । विदेशमृतसाक्रन्दहूनतङ्गनताजिकम्
हातात शस्त्र उचलण्यात गुंतलेले, अर्धमेल्या माणसांमुळे गोंधळलेले; परक्या देशात मृतांची किंकाळी घुमते, सगळीकडे मृतदेह आणि पडलेली माणसं दिसतात.
म्रियमाणमिथोद्विष्टप्रारब्धरथसङ्गरम् । दन्तयुद्धासमर्थास्यस्मृतगेहेष्टदैवतम्
मरणाच्या उंबरठ्यावर, एकमेकांवर तिरस्कार करणारे, प्रारब्धामुळे रथांची धडपड सुरू असते; दातांनी लढता येत नाही, घर आणि आवडती दैवतं विसरलेली.
म्रियमाणपथलज्जशूराश्रितपलायनम् । अशङ्कितासृगावर्तनीतास्पदगमोत्सुकम्
रस्त्यावर मरताना, लाज वाटते, शूर लोकही पळ काढतात; रक्ताच्या लाटांची भीती न बाळगता, सुटकेच्या जागी पोहोचण्यासाठी आतुर झालेले.
मर्मच्छेदिशरव्रातव्यथाविहितहुङ्कृति । कबन्धबन्धप्रारब्धवेतालवलनाक्रमम्
जीवघेण्या बाणांच्या माऱ्याने वेदना होतात आणि किंचाळ्या उठतात; मृतदेह एकमेकांना बांधलेले, प्रारब्ध त्यांना जणू प्रेतासारखे झुलवतं.
उह्यमानध्वजच्छत्त्रचारुचामरपङ्कजम् । किरत्सन्ध्यारुणं दिक्षु तेजस्विरक्तपङ्कजम्
ध्वज, छत्र, सुंदर चामर आणि कमळे वाऱ्याने उडवली गेली आहेत; दिशांना संध्याकाळच्या लालसर रंगाने रंग आले आहेत, जणू रक्तासारख्या लाल कमळांनी त्या उजळल्या आहेत.
रथचक्रवनावर्तं रक्तार्णवम् इवाष्टमम् । पताकाफेनपुञ्जाढ्यं चारुचामरबुद्बुदम्
रथांची चाकं वावटळीसारखी फिरत आहेत, जणू रक्ताने भरलेलं समुद्रच आहे; झेंड्यांच्या फेसाच्या गाठी आणि सुंदर चामरांच्या फुग्यांनी ते सजलेलं आहे.
विपर्यस्तरथं भूमिकम्पभग्नपुरोपमम् । उत्पातवातनिर्धूतद्रुमं वनम् इवाततम्
रथ उलटे पडले आहेत, जणू भूकंपाने उद्ध्वस्त झालेलं शहरच; संकटाच्या वाऱ्याने झाडं उडवून नेलेलं, असं एखादं पसरलेलं जंगल आहे.
कल्पदग्धजगत्प्रख्यं मुनिपीतार्णवोपमम् । अतिवृष्टिहतो देश इव प्रोच्छिन्नमानवम्
जग कल्पांत जळून गेल्यासारखं दिसतंय, ऋषींनी समुद्र प्यायल्यासारखं कोरडं पडलंय; जणू अतीवृष्टीने देश उद्ध्वस्त झाला आहे आणि माणसं पूर्णपणे नष्ट झाली आहेत.
कालायःकुन्तवलितं भुसुण्डीमण्डलाकुलम् । मत्तनागशवाकारं सन्नतोमरमुद्गरम्
काळ्या गिधाडांच्या झुंडींनी आणि वाकलेल्या चोचीच्या कावळ्यांनी ते ठिकाण भरलेलं होतं. मद्यधुंद हत्तींच्या मृतदेहांसारखं दिसत होतं, आणि भाले, गदा यानं विखुरलेलं होतं.
शिलाशिखरसञ्जाततालजालम् इवाततम् । पतद्रक्तनदीतीरजातकुन्तोन्नतद्रुमम्
जणू काही खडकांच्या टोकांवर उगवलेल्या ताडांच्या बनासारखं ते दृश्य पसरलेलं होतं. मृतदेहांनी उंचावलेली झाडं, आणि रक्ताच्या नदीच्या काठावर जणू एक घनदाट जंगल तयार झालं होतं.
नागागस्यूतहेत्योघवृक्षांशुकुसुमाकुलम् । कङ्ककृष्टान्त्ररशनावृन्दजालकिताम्बरम्
मृत योद्ध्यांच्या अंगावरच्या फुलांनी आणि फाटलेल्या वस्त्रांनी ते ठिकाण भरून गेलं होतं. तर कोल्ह्यांनी ओढलेल्या आतड्यांच्या माळांनी आकाश जणू सजवलं गेलं होतं.
असृक्सरोवरध्वस्तपताकानलिनीगणम् । रक्तकर्दमनिर्मग्ननराहूतसुहृज्जनम्
रक्ताच्या सरोवरात कमळांच्या झुंडी होत्या, पण ध्वज उध्वस्त झालेले होते. लाल चिखलात बुडालेल्या माणसांचे साद ऐकून त्यांच्या सोबत्यांना हाक मारली जात होती.
करीन्द्रकुणपागारनिर्यद्भीतजनेक्षितम् । हेतिलूनलतैर् वृक्षैस् सन्दिग्धोग्रकबन्धकम्
हत्तींच्या मृतदेहांनी भरलेल्या त्या जागेकडे घाबरलेल्या लोकांचे लक्ष लागले होते. शस्त्रांनी छाटलेल्या वेलांनी गुंतलेली झाडे आणि भीषण, दाट अडथळ्यांनी ती जागा बंद झाली होती.
असृङ्नदीवहद्धस्तिकटकर्परनौगणम् । रक्तस्रोतस्स्फुरच्छुक्लवस्त्रदिण्डीरपिण्डकम्
रक्ताच्या प्रवाहात छाटलेले हत्तींचे सोंडे आणि हातांचे गट्ठे वाहत होते, आणि त्या लाल लाटांवर पांढरी वस्त्रे आणि गोल ढाली तरंगत होत्या.
सञ्चरन्निपतत्क्षिप्रमृत्युविच्छिन्नमानवम् । इतश् चेतश् च निपतत्कबन्धनवदानवम्
मृत्यूमुळे आयुष्य संपलेले माणसे इकडून तिकडे भराभर पडत होती; आणि इथे-तिथे डोके नसलेले राक्षसही कोसळत होते.
ऊर्ध्वस्थालक्ष्यचक्रौघछिन्नसैन्यद्रवज्जनम् । रक्तनिस्स्रावभाङ्कारहिक्कारार्धमृतारवम्
वरून आलेल्या बाणांच्या पावसाने फोडलेल्या सैन्यापासून लोक पळत होते; त्यांच्या तोंडातून अर्धवट आवाज, रक्ताच्या धारांचा गडगडाट आणि हिक्कीच्या ध्वनीत ते मृतप्राय झाले होते.
सिरामुखोल्लसद्रक्तधाराधौतव्रजत्खगम् । सुतालोत्तालवेतालतालताण्डवसङ्कटम्
शिरामधूनून रक्ताच्या धारा वाहत असताना, त्या रक्ताने धुतलेली तलवार पुढे सरकत होती. ताल, उत्ताल, वेताळ आणि ताल यांच्या निनादात, त्या युद्धभूमीवर भीषण गोंधळ माजला होता.
पर्यस्तरथदार्वन्तर्वनान्तरितसद्भटम् । अन्तस्स्थसज्जीवभटस्यन्दिस्यन्दनभीतिदम्
तुटलेल्या रथांमध्ये आणि विखुरलेल्या लाकडांमध्ये, काही वीर जंगलाच्या खोल भागात लपले होते. आत जिवंत सैनिकांची उपस्थिती पाहून रथवान आणि त्यांच्या घोड्यांना भीती वाटत होती.
रक्तकर्दमपूर्णास्यकिञ्चिज्जीवक्वणच्छवम् । किञ्चिज्जीवनरोद्ग्रीवकष्टदृष्टश्ववायसम्
काही मृतदेहांच्या तोंडात रक्ताने माखलेला चिखल भरलेला होता आणि त्यातून किंचित जिवंत असण्याचा आवाज येत होता. काहींच्या मान फक्त थोडीशी वर उचललेली दिसत होती, आणि ते मृतदेह कोल्हे आणि कावळ्यांना दिसत होते.
एकामिषोग्रक्रव्यादयुद्धकोलाहलाकुलम् । एकामिषार्थयुद्धेहामृतक्रव्यादसङ्कुलम्
एकाच मांसाच्या तुकड्यासाठी भयंकर मांसाहारी प्राण्यांमध्ये झुंज सुरू होती आणि त्या एकाच तुकड्यासाठी चाललेल्या लढाईमुळे ती जागा मृत्यूच्या भुकेलेल्या जनावरांनी भरून गेली होती.