शवसन्ततिसम्पूर्णं वहद्रक्तमहाह्रदम् । परिकूजनझाङ्कारपूर्णखिल्लीवनोपमम्
तेथे मृतदेहांचे ढीग पडले होते, रक्ताचा मोठा प्रवाह वाहत होता, आणि सगळं दृश्य जणू एखाद्या भुताटकी अरण्यासारखं वाटत होतं, जिथे पक्षी आणि कोल्हे यांच्या किंकाळ्या घुमत होत्या.
बृहद्रक्तसरित्स्रोतस्तरङ्गरवघर्घरम् । साक्रन्दावसृताहूतस्वत्राणव्यग्रमानवम्
रक्ताचा रुंद प्रवाह लाटांच्या गडगडाटाने घुमत होता, जखमींच्या आक्रोशांनी, मदतीसाठी ओरडणाऱ्यांनी आणि स्वतःचा जीव वाचवण्यासाठी धडपडणाऱ्यांनी तो भरून गेला होता.
मृतार्धमृतदेहौघरक्तौघस्रुतनिर्झरम् । सजीवनरपृष्ठस्थशवस्पन्दनभीतिदम्
मृत आणि अर्धमृत देहांच्या राशींमधून रक्ताचे झरे वाहत होते, आणि जिवंत माणसांच्या पाठीवर पडलेल्या मृतदेहांची हालचाल पाहून भीती वाटत होती.
करीन्द्रशवराश्यग्रविश्रान्ताम्बुदखण्डकम् । विशीर्णरथसङ्घातजितच्छत्त्रमहावनम्
हत्ती आणि मृतदेहांच्या राशींवर ढगांचे तुकडे विसावले होते, आणि तुटलेल्या रथांनी मोठ्या छत्र्यांच्या तुकड्यांचं एक घनदाट अरण्य तयार झालं होतं.
वहद्रक्तनदीरंहःप्रोह्यमानरथद्विपम् । शरशक्त्यृष्टिमुसुलगदाप्रासासिसङ्कुलम्
रक्ताची मोठी नदी वाहत होती, जी रथं आणि हत्ती वाहून नेत होती. त्या रक्तात बाण, भाले, शूल, गदा आणि तलवारी यांचा गोंधळ होता.
पर्याणाञ्चलसन्नाहकवचावृतभूतलम् । केतुचामरपट्टौघगुप्तशावशरीरकम्
जमिनीवर पडलेली कवचं, छत्र्यांचे टोक, आणि ढाली पसरलेल्या होत्या. झेंड्यांचे ढीग, चामर आणि कापड यांच्या खाली मृतदेह लपलेले होते.
स्फारस्फोटकतूणीरकुञ्जकूजत्समीरणम् । शरराशिपलाशौघतल्पसुप्तशवेश्वरम्
जाडजूड तुणीर आणि तुटलेल्या धनुष्यांमधून वारा सळसळत होता. बाणांचे आणि ढालींच्या राशीवर मृत राजे जणू झोपलेले होते.
मौलिहाराङ्गदोद्द्योतचक्रचापवनावृतम् । श्वसृगालखगाकृष्टसान्द्रान्त्रदीर्घरज्जुकम्
मैदानात मुकुट, हार, कडे, चमकणारे चक्र, धनुष्य आणि बाण विखुरलेले होते. तिथे कोल्हे, लांडगे आणि पक्षी ओढत नेलेल्या आतड्यांच्या जाडजूड, लांब दोऱ्या पडलेल्या होत्या.
रक्तक्षेत्रक्वणत्किञ्चिच्छेषजीवातिदन्तुरम् । रक्तकर्दमनिर्मग्नसजीवनरदुर्दुरम्
रणभूमीवर थोडे जिवंत उरलेले सैनिक दात कुरतडत होते, आणि काही जण रक्ताने माखलेल्या चिखलात अर्धवट बुडालेले जगण्यासाठी झगडत होते.
वराटकचयप्रेक्ष्यनिर्गताक्षिशतोच्चयम् । वहद्भुजौघकाष्टौघघोररक्तसरिच्छतम्
मुद्रांचे आणि शंखांच्या राशी विखुरले गेले होते, छाटलेल्या डोक्यांमधून डोळे बाहेर आले होते, आणि भयंकर रक्ताच्या नद्यांमध्ये हातांचे आणि लाकडांचे ढीग वाहून जात होते.
साक्रन्दबन्धुवलितमृतार्धमृतमानवम् । सर्वायुधरथाश्वेभपर्याणासञ्चरान्तरम्
रणांगणात नातेवाईकांच्या हंबरड्यांनी, मृत आणि अर्धमृत माणसांनी, तसेच सर्व शस्त्रास्त्रांचे, रथांचे, घोड्यांचे आणि छत्रांचे तुकडे पसरले होते.
नृत्यत्कबन्धदोर्दण्डषण्डकाननिताम्बरम् । मदमेदोवसागन्धपिण्डाक्तघ्राणकोटरम्
डोके नसलेली धडं हात उंचावून नाचत होती, आणि नाकाच्या छिद्रांत रक्त, मज्जा आणि चरबीने भरलेले गोळे अडकले होते.
उत्फालार्धमृतेभाश्वमार्यमाणाल्पजीवितम् । वहद्रक्तनदीवीचीप्रहारहतदुन्दुभि
अर्धवट मरत चाललेल्या घोड्यांनी, थोड्या आयुष्याच्या थोर पुरुषांनी, आणि रक्ताने वाहणाऱ्या नद्यांच्या लाटांनी वाजवलेले रणडमरू असे हे युद्धभूमीचे दृश्य होते.
उह्यमानमृताश्वेभमकरासृक्सरिच्छटम् । म्रियमाणनरानीकफूत्कृतासृग्घनानिलम्
मरणाच्या उंबरठ्यावर असलेल्या घोडे-हत्तींच्या ओढाताणीत, रक्ताच्या प्रवाहांनी भिजलेले, आणि मरत असलेल्या सैनिकांच्या किंकाळ्या व रक्ताने भरलेली वाऱ्याची झुळूक अशी ती जागा होती.
स्वल्पजीवशरापूर्णमुखहिक्काङ्कितस्वरम् । पिण्डहार्यवसागन्धवातात्तोत्पीडलोहितम्
थोड्या आयुष्याच्या शापाने तोंड भरलेले, हिक्कीने भरलेले आवाज, तुटलेल्या मांसाचा वसा आणि दुर्गंधीने भरलेली हवा, वेदनेने बाहेर पडलेले रक्त — असे ते युद्धाचे वातावरण होते.
उन्नासार्धमृतेभेन्द्रकराक्रान्तकबन्धकम् । निरधिष्ठितहस्त्यश्वपातितोद्यत्कबन्धकम्
अर्धवट तुटलेल्या नाकांनी, मरण पावलेल्या हत्ती-घोड्यांच्या देहांना घट्ट पकडलेल्या हातांनी, आणि कुणाच्याही आधाराशिवाय पडलेल्या प्राण्यांच्या व माणसांच्या मृतदेहांनी ती भूमी भरलेली होती.
रुदद्बन्धुसखिभ्रष्टशवक्षुब्धासृगुद्ध्वनि । मृतभर्तृगले शस्त्रत्यक्तप्राणकुलाङ्गनम्
नातेवाईक आणि मित्रांच्या आक्रोशाने, मृतदेहातून वाहणाऱ्या रक्ताच्या गोंधळात, आणि पती गमावलेल्या, शस्त्राने गळा कापलेल्या स्त्रिया तिथे पडलेल्या दिसतात.
शवस्थानकृतोद्ग्रीवबन्धुकायपरीक्षणम् । शवहारखराकृष्टसम्पृक्तनरव्याकुलम्
मृतदेहांच्या जागी आपले नातेवाईक कोणते आहेत हे शोधताना, मृतदेह वाहणारे आणि गिधाडांनी ओढलेली शरीरं एकमेकांत मिसळून सगळीकडे गोंधळ उडाला आहे.
केशशेवलवक्त्राब्जचक्रावर्तननर्तनम् । तरत्तुङ्गतरङ्गाढ्यवहद्रक्तमहानदम्
केस आणि स्नायूंमध्ये गुंतलेली, कमळासारखी तोंडं पाण्यातील भोवऱ्यात फिरत नाचताना, आणि उंच लाटा असलेली रक्ताची मोठी नदी वाहताना दिसते.
प्राणान्तस्मृतपुत्रेष्टमातृदेवधनाभिधम् । हाहाहीहीतिकथितमर्मच्छेदनवेदनम्
शेवटच्या क्षणी, आपले मुलं, प्रियजन, आई, देव आणि संपत्ती यांची आठवण येते, 'हाय हाय' अशी हाक देत, मनाला भिडणाऱ्या जखमांचा वेदना सांगितली जाते.
अङ्गलग्नायुधोद्धारव्यग्रार्धमृतमानवम् । विदेशमृतसाक्रन्दहूनतङ्गनताजिकम्
हातात शस्त्र उचलण्यात गुंतलेले, अर्धमेल्या माणसांमुळे गोंधळलेले; परक्या देशात मृतांची किंकाळी घुमते, सगळीकडे मृतदेह आणि पडलेली माणसं दिसतात.
म्रियमाणमिथोद्विष्टप्रारब्धरथसङ्गरम् । दन्तयुद्धासमर्थास्यस्मृतगेहेष्टदैवतम्
मरणाच्या उंबरठ्यावर, एकमेकांवर तिरस्कार करणारे, प्रारब्धामुळे रथांची धडपड सुरू असते; दातांनी लढता येत नाही, घर आणि आवडती दैवतं विसरलेली.
म्रियमाणपथलज्जशूराश्रितपलायनम् । अशङ्कितासृगावर्तनीतास्पदगमोत्सुकम्
रस्त्यावर मरताना, लाज वाटते, शूर लोकही पळ काढतात; रक्ताच्या लाटांची भीती न बाळगता, सुटकेच्या जागी पोहोचण्यासाठी आतुर झालेले.
मर्मच्छेदिशरव्रातव्यथाविहितहुङ्कृति । कबन्धबन्धप्रारब्धवेतालवलनाक्रमम्
जीवघेण्या बाणांच्या माऱ्याने वेदना होतात आणि किंचाळ्या उठतात; मृतदेह एकमेकांना बांधलेले, प्रारब्ध त्यांना जणू प्रेतासारखे झुलवतं.
उह्यमानध्वजच्छत्त्रचारुचामरपङ्कजम् । किरत्सन्ध्यारुणं दिक्षु तेजस्विरक्तपङ्कजम्
ध्वज, छत्र, सुंदर चामर आणि कमळे वाऱ्याने उडवली गेली आहेत; दिशांना संध्याकाळच्या लालसर रंगाने रंग आले आहेत, जणू रक्तासारख्या लाल कमळांनी त्या उजळल्या आहेत.
रथचक्रवनावर्तं रक्तार्णवम् इवाष्टमम् । पताकाफेनपुञ्जाढ्यं चारुचामरबुद्बुदम्
रथांची चाकं वावटळीसारखी फिरत आहेत, जणू रक्ताने भरलेलं समुद्रच आहे; झेंड्यांच्या फेसाच्या गाठी आणि सुंदर चामरांच्या फुग्यांनी ते सजलेलं आहे.
विपर्यस्तरथं भूमिकम्पभग्नपुरोपमम् । उत्पातवातनिर्धूतद्रुमं वनम् इवाततम्
रथ उलटे पडले आहेत, जणू भूकंपाने उद्ध्वस्त झालेलं शहरच; संकटाच्या वाऱ्याने झाडं उडवून नेलेलं, असं एखादं पसरलेलं जंगल आहे.
कल्पदग्धजगत्प्रख्यं मुनिपीतार्णवोपमम् । अतिवृष्टिहतो देश इव प्रोच्छिन्नमानवम्
जग कल्पांत जळून गेल्यासारखं दिसतंय, ऋषींनी समुद्र प्यायल्यासारखं कोरडं पडलंय; जणू अतीवृष्टीने देश उद्ध्वस्त झाला आहे आणि माणसं पूर्णपणे नष्ट झाली आहेत.
कालायःकुन्तवलितं भुसुण्डीमण्डलाकुलम् । मत्तनागशवाकारं सन्नतोमरमुद्गरम्
काळ्या गिधाडांच्या झुंडींनी आणि वाकलेल्या चोचीच्या कावळ्यांनी ते ठिकाण भरलेलं होतं. मद्यधुंद हत्तींच्या मृतदेहांसारखं दिसत होतं, आणि भाले, गदा यानं विखुरलेलं होतं.
शिलाशिखरसञ्जाततालजालम् इवाततम् । पतद्रक्तनदीतीरजातकुन्तोन्नतद्रुमम्
जणू काही खडकांच्या टोकांवर उगवलेल्या ताडांच्या बनासारखं ते दृश्य पसरलेलं होतं. मृतदेहांनी उंचावलेली झाडं, आणि रक्ताच्या नदीच्या काठावर जणू एक घनदाट जंगल तयार झालं होतं.