मिथस् सारस्वतादित्या आदिनान्तं कृताजयः । पण्डिता इव वादेषु नोद्विग्ना न पराजिताः
जसं सरस्वती आणि आदित्य यांनी सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत विजय मिळवला, तसंच हे विद्वान वादात कधीही गोंधळले नाहीत किंवा हरले नाहीत.
कवाटाः खर्वितक्षुद्रावाटधानैः परावृताः । तेजः परमम् आजग्मुश् शान्ताग्नय इवेन्धनैः
दारं तुटलेल्या आणि छोट्या ढिगाऱ्यांनी बंद झाली होती; जणू काही इंधन नसलेल्या शांत अग्नीप्रमाणे, तेथील तेज फारच प्रकट झालं.
कियदाख्यायत एतज् जिह्वानिचयैः किलालम् आकुलितम् । वासुकिर् अपि वर्णयितुं न समर्थो रणवरं नाम
याचं किती वर्णन करता येईल? जीभांचा समूह जाड थुंकीने भरून गोंधळलेला असताना, वासुकीलाही या रणभूमीचं मोठेपण सांगता येणार नाही.
एवम् अत्याकुले युद्धे सास्फोटभटसङ्कटे । आदिनान्तम् असंरुद्धे रटत्कठिनकङ्कटे
अशा अत्यंत गोंधळलेल्या आणि भयंकर शिपायांनी भरलेल्या युद्धात, सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत कोणतीही अडथळा नव्हती आणि सर्वत्र मोठा, कठीण गोंगाट होत होता.
वहन्तीषूत्पतन्तीषु पतन्तीष्व् अश्मवृष्टिषु । नदीषु क्षेपणोत्थासु चटत्केत्वब्जपङ्क्तिषु
दगडांच्या पावसात वाहणाऱ्या, वर उडणाऱ्या, खाली पडणाऱ्या, अस्त्रांनी उसळलेल्या नद्यांमध्ये, आणि गोंगाटामुळे फुलांची माळ विखुरलेली आहे अशा कमळांच्या रांगेत ती होती.
मिथः फलाग्रटङ्कोत्थवह्निशीकरिणीसु खे । आयान्तीषु पतन्तीषु दूरं शरनदीषु च
एकमेकांत, आकाशात, फळांच्या टोकांवर, अग्नीच्या ठिणग्यांत, आणि बाणांच्या नद्यांमध्ये दूरवर येणाऱ्या, पडणाऱ्या त्या सर्वांमध्ये ती होती.
वहल्लूनशिरःपद्मचक्रावर्तैस् तरङ्गितैः । खार्णवे पूरिते हेतिवृन्दमन्दाकिनीगणैः
छाटलेली डोकी, पाय, आणि कमळाच्या चक्रांनी भरलेल्या लाटांमध्ये, अस्त्रांच्या प्रवाहांनी आणि मंदाकिनीच्या गटांनी भरलेल्या समुद्रात ती होती.
समीरणरणद्वारिशस्त्रचूर्णघनैर् घनैः । सदाहाङ्गेषु सिद्धेषु कपिकच्छव्यथाप्रदैः
रणभूमीच्या दाराशी, वाऱ्याने उडवलेल्या अस्त्रांच्या चूर्णाच्या दाट ढगांमध्ये, नेहमी सिद्धांच्या अंगावर जळजळ करणाऱ्या, माकडांना आणि कासवांना वेदना देणाऱ्या त्या सर्वांमध्ये ती होती.
अष्टभागदशाशेषं प्रतापमधुराकृतिः । शस्त्रघातौजसा वीर इवाहस् तनुतां ययौ
शौर्याने मधुर दिसणारा, पूर्वीच्या तेजाचा फक्त आठवा भाग उरलेला तो वीर, जणू शस्त्रांच्या घावांनी थकून गेला असावा, असा क्षीण झाला.
श्रान्ताश्वेन प्रभग्नाग्रहेतिसङ्घातदीप्तयः । दिनेशेन समं सेना ययुर् मन्दप्रतापताम्
घोडे थकलेले, मुख्य अस्त्रे तुटलेली, आणि तेजही फिकट पडलेली, अशा त्या सैन्यांनी, सूर्याबरोबरच, आपले तेज कमी केले.
अथ सेनाधिनाथाभ्यां विचार्य सह मन्त्रिभिः । दूताः परस्परं दत्ता युद्धं संह्रियताम् इति
मग दोन्ही सैन्यप्रमुखांनी आपल्या मंत्र्यांशी विचारविनिमय करून, एकमेकांकडे दूत पाठवले आणि सांगितले, 'हे युद्ध थांबवावे.'
ततश् श्रमवशान् मन्दपत्त्रशस्त्रपराक्रमैः । रणसंहरणं काले सर्वैर् एवोररीकृतम्
नंतर, थकव्यामुळे, बाण आणि शस्त्रे मंदपणे चालवली जात होती, म्हणून सर्वांनी त्या वेळी युद्ध थांबवण्याचे ठरवले.
ततो महारथोत्तुङ्गकेतुप्रान्ते कृतास्पदम् । बलयोर् आरुरोहैक एको योधो ध्रुवो यथा
मग त्या दोन्ही सैन्यांच्या कडेला, उंच झेंड्यांच्या आणि मोठ्या रथांच्या छायेत, एक धीरगंभीर योद्धा, जणू काही एकटाच आणि हलता न येणारा, वर चढून उभा राहिला.
अंशुकं भ्रामयाम् आस सर्वदिङ्मण्डलेक्षितम् । द्याम् एव दीर्घम् इन्द्वंशुं युद्धं संह्रियताम् इति
त्याने एक वस्त्र सर्व दिशांना दिसेल असे फिरवायला सुरुवात केली, जणू आकाशातला लांब चंद्रकिरण सर्वत्र पसरला आहे, आणि त्याचा अर्थ होता — 'हे युद्ध थांबू द्या.'
ततो दुन्दुभयश् शेमुः प्रतिध्वनितदिङ्मुखाः । महाप्रलयसंशान्तौ पुष्करावर्तका इव
मग नगारे शांत झाले, त्यांचा आवाज सर्व दिशांना थांबला, जणू महाप्रलयानंतर कमळाच्या तळ्यातील वावटळीही शांत झाल्या.
शरादिहेतिसरितो विस्तीर्णे गगनस्थले । प्रवृत्ताश् शोषम् आगन्तुं शारद्यस् सरितो यथा
आकाशात सर्वत्र पसरलेले बाण आणि शस्त्रांचे प्रवाह, जसे शरद ऋतूतील नद्या सुकायला लागतात तसे, हळूहळू आटू लागले.
योधदोर्द्रुमसञ्चारस् तनुताम् आययौ शनैः । भूकम्पान्ते वनस्पन्द इवावात इवार्णवः
योध्यांच्या हातांची हालचाल हळूहळू कमी होत गेली, जणू भूकंप थांबल्यावर झाडांची थरथर शांत होते किंवा वारा थांबल्यावर समुद्राच्या लाटा निवळतात.
विनिर्गन्तुं प्रववृते रणारण्याद् बलद्वयम् । वारिपूरश् चतुर्दिक्कं प्रलयैकार्णवाद् इव
दोन्ही सैन्ये रणभूमीतून बाहेर पडायला लागली, जशी प्रलयाच्या एका महासागरातून पाणी सर्व दिशांना ओसंडून जाऊन हळूहळू मागे सरकते.
उत्क्षिप्तमन्दरक्षीरसमुद्रवलनाकुलम् । सैन्यं प्रशमदावर्तं शनैस् साम्यम् उपाययौ
मंदार पर्वताने समुद्र ढवळल्यासारखी सैन्याची घालमेल होती, पण हळूहळू शांततेच्या लाटेत ते स्थिर झाले.
क्रमेणासीन् मुहूर्तेन विकटोदरभीषणम् । अगस्त्यपीतार्णववच् छून्यम् एव रणाङ्गनम्
थोड्याच वेळात रणांगण पूर्णपणे ओसाड आणि भीषण दिसू लागले, जणू मृत्यूच्या पोटासारखे अथांग आणि अगस्त्याने समुद्र प्यायल्यावर जसे रिकामे होते तसेच.
शवसन्ततिसम्पूर्णं वहद्रक्तमहाह्रदम् । परिकूजनझाङ्कारपूर्णखिल्लीवनोपमम्
तेथे मृतदेहांचे ढीग पडले होते, रक्ताचा मोठा प्रवाह वाहत होता, आणि सगळं दृश्य जणू एखाद्या भुताटकी अरण्यासारखं वाटत होतं, जिथे पक्षी आणि कोल्हे यांच्या किंकाळ्या घुमत होत्या.
बृहद्रक्तसरित्स्रोतस्तरङ्गरवघर्घरम् । साक्रन्दावसृताहूतस्वत्राणव्यग्रमानवम्
रक्ताचा रुंद प्रवाह लाटांच्या गडगडाटाने घुमत होता, जखमींच्या आक्रोशांनी, मदतीसाठी ओरडणाऱ्यांनी आणि स्वतःचा जीव वाचवण्यासाठी धडपडणाऱ्यांनी तो भरून गेला होता.
मृतार्धमृतदेहौघरक्तौघस्रुतनिर्झरम् । सजीवनरपृष्ठस्थशवस्पन्दनभीतिदम्
मृत आणि अर्धमृत देहांच्या राशींमधून रक्ताचे झरे वाहत होते, आणि जिवंत माणसांच्या पाठीवर पडलेल्या मृतदेहांची हालचाल पाहून भीती वाटत होती.
करीन्द्रशवराश्यग्रविश्रान्ताम्बुदखण्डकम् । विशीर्णरथसङ्घातजितच्छत्त्रमहावनम्
हत्ती आणि मृतदेहांच्या राशींवर ढगांचे तुकडे विसावले होते, आणि तुटलेल्या रथांनी मोठ्या छत्र्यांच्या तुकड्यांचं एक घनदाट अरण्य तयार झालं होतं.
वहद्रक्तनदीरंहःप्रोह्यमानरथद्विपम् । शरशक्त्यृष्टिमुसुलगदाप्रासासिसङ्कुलम्
रक्ताची मोठी नदी वाहत होती, जी रथं आणि हत्ती वाहून नेत होती. त्या रक्तात बाण, भाले, शूल, गदा आणि तलवारी यांचा गोंधळ होता.
पर्याणाञ्चलसन्नाहकवचावृतभूतलम् । केतुचामरपट्टौघगुप्तशावशरीरकम्
जमिनीवर पडलेली कवचं, छत्र्यांचे टोक, आणि ढाली पसरलेल्या होत्या. झेंड्यांचे ढीग, चामर आणि कापड यांच्या खाली मृतदेह लपलेले होते.
स्फारस्फोटकतूणीरकुञ्जकूजत्समीरणम् । शरराशिपलाशौघतल्पसुप्तशवेश्वरम्
जाडजूड तुणीर आणि तुटलेल्या धनुष्यांमधून वारा सळसळत होता. बाणांचे आणि ढालींच्या राशीवर मृत राजे जणू झोपलेले होते.
मौलिहाराङ्गदोद्द्योतचक्रचापवनावृतम् । श्वसृगालखगाकृष्टसान्द्रान्त्रदीर्घरज्जुकम्
मैदानात मुकुट, हार, कडे, चमकणारे चक्र, धनुष्य आणि बाण विखुरलेले होते. तिथे कोल्हे, लांडगे आणि पक्षी ओढत नेलेल्या आतड्यांच्या जाडजूड, लांब दोऱ्या पडलेल्या होत्या.
रक्तक्षेत्रक्वणत्किञ्चिच्छेषजीवातिदन्तुरम् । रक्तकर्दमनिर्मग्नसजीवनरदुर्दुरम्
रणभूमीवर थोडे जिवंत उरलेले सैनिक दात कुरतडत होते, आणि काही जण रक्ताने माखलेल्या चिखलात अर्धवट बुडालेले जगण्यासाठी झगडत होते.
वराटकचयप्रेक्ष्यनिर्गताक्षिशतोच्चयम् । वहद्भुजौघकाष्टौघघोररक्तसरिच्छतम्
मुद्रांचे आणि शंखांच्या राशी विखुरले गेले होते, छाटलेल्या डोक्यांमधून डोळे बाहेर आले होते, आणि भयंकर रक्ताच्या नद्यांमध्ये हातांचे आणि लाकडांचे ढीग वाहून जात होते.