वनराज्यो जवाज् जीर्णाः कटकस्थलजन्तवः । अत्रुटन् परमाकृष्टाः पेलवा इव तन्तवः
जुनी जंगले आणि त्यातील प्राणी, त्या प्रचंड वेगाने तुटून गेले, जणू काही ताणलेले नाजूक धागे सहज तुटावेत तसे.
रथेषूर्ध्वस्थचक्रेषु निखातोन्मग्नमूर्धसु । निपेतुर् जनसङ्घाता मेघा इव वनाद्रिषु
रथांच्या उभ्या चाकांवर, काहींची मस्तके खाली गाडलेली तर काहींची वर उचललेली, लोकांच्या गर्दी जणू वनराईच्या डोंगरांवर पडणाऱ्या मेघांसारखी पडली.
सालतालवनं प्राप्य जनतालवनं घनम् । भुजावकर्तनं चासीद् उत्तालस्थाणुकाननम्
शाल आणि ताडाच्या दाट जंगलात पोहोचल्यावर, तेथे माणसांची गर्दीच झाली, हात छाटले गेले आणि उंच उंच खोडांच्या जंगली झाडीत ते ठिकाण बदलले.
ननन्दुर् नन्दनोद्यानसुन्दर्यो मत्तयौवनाः । वनोपवनदेशेषु मेरोर् वीरवराश्रिताः
मत्त तारुण्याने भरलेल्या सुंदर स्त्रिया मेरू पर्वताच्या बागा आणि उपवनांत, वीरांच्या छायेत, आनंदाने रमल्या.
तावत् तारारवं रेजे सैन्यकाननम् उन्नतम् । यावन् न परपक्षेण क्रान्तं कल्पानलौजसा
त्या वीरांच्या उंच जंगलात रणगर्जनेचा गजर घुमत होता, तोपर्यंतच, जेव्हा दुसऱ्या सैन्याने प्रलयासारख्या ज्वाळेने ते सर्व व्यापून टाकले.
छिन्नान् पिशाचसंयुक्ता हूनापहृतहेतयः । पातयित्वा ययुः कर्णान् दशार्णास् तर्णका इव
हत्यारे हूनांनी हिसकावून घेतली, पिशाच्चांच्या संगतीने काहींनी शत्रूंना पाडले आणि मग ते पक्ष्यांसारखे पाण्याकडे धावतात तसे, कर्ण आणि दशार्ण देशात पळून गेले.
जहुर् भग्नस्वराः कान्तिं ताजिकाजिजनौजसा । काशयः कमलानीव शुष्कस्रोतस्स्विनोजसा
ताजिकांच्या सैन्याच्या जोरामुळे काशीचे वीर, ज्यांचे आवाज तुटले होते आणि तेज हरवले होते, वाळलेल्या ओढ्यातील कमळांसारखे कोमेजून गेले.
भुखारा मेखलैः कीर्णाश् शरशक्त्यृष्टिमुद्गरैः । विद्रुता नरके क्षिप्ताः कार्कोटस्थलनामनि
बाण, भाले, शर, आणि गदांच्या कड्यांनी वेढले गेलेले ते, कार्कोट नावाच्या नरकात फेकले गेलेल्यासारखे, घाबरून पळून गेले.
कौरुक्षेत्रास्थस् तवसैश् छद्मयोधिभिर् आवृताः । गुणा इव खलाक्रान्ता गता व्यक्तम् अशक्तताम्
कुरुक्षेत्रातील योद्धे, साधूंच्या वेशात असलेल्या लढवय्यांनी वेढले गेले, वाईट लोकांनी गुण जिंकावेत तसे, अगदी असहाय्य झाले.
द्रिमयो वटधानानां क्षणेनादाय मस्तकम् । भल्लैः पलाय्याशु गता विलूनकमला इव
द्रविडांनी वटवृक्षाखाली राहणाऱ्यांची डोकी क्षणात बाणांनी उडवली आणि ते कमळ फुलं तोडल्यासारखे पटकन पळून गेले.
मिथस् सारस्वतादित्या आदिनान्तं कृताजयः । पण्डिता इव वादेषु नोद्विग्ना न पराजिताः
जसं सरस्वती आणि आदित्य यांनी सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत विजय मिळवला, तसंच हे विद्वान वादात कधीही गोंधळले नाहीत किंवा हरले नाहीत.
कवाटाः खर्वितक्षुद्रावाटधानैः परावृताः । तेजः परमम् आजग्मुश् शान्ताग्नय इवेन्धनैः
दारं तुटलेल्या आणि छोट्या ढिगाऱ्यांनी बंद झाली होती; जणू काही इंधन नसलेल्या शांत अग्नीप्रमाणे, तेथील तेज फारच प्रकट झालं.
कियदाख्यायत एतज् जिह्वानिचयैः किलालम् आकुलितम् । वासुकिर् अपि वर्णयितुं न समर्थो रणवरं नाम
याचं किती वर्णन करता येईल? जीभांचा समूह जाड थुंकीने भरून गोंधळलेला असताना, वासुकीलाही या रणभूमीचं मोठेपण सांगता येणार नाही.
एवम् अत्याकुले युद्धे सास्फोटभटसङ्कटे । आदिनान्तम् असंरुद्धे रटत्कठिनकङ्कटे
अशा अत्यंत गोंधळलेल्या आणि भयंकर शिपायांनी भरलेल्या युद्धात, सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत कोणतीही अडथळा नव्हती आणि सर्वत्र मोठा, कठीण गोंगाट होत होता.
वहन्तीषूत्पतन्तीषु पतन्तीष्व् अश्मवृष्टिषु । नदीषु क्षेपणोत्थासु चटत्केत्वब्जपङ्क्तिषु
दगडांच्या पावसात वाहणाऱ्या, वर उडणाऱ्या, खाली पडणाऱ्या, अस्त्रांनी उसळलेल्या नद्यांमध्ये, आणि गोंगाटामुळे फुलांची माळ विखुरलेली आहे अशा कमळांच्या रांगेत ती होती.
मिथः फलाग्रटङ्कोत्थवह्निशीकरिणीसु खे । आयान्तीषु पतन्तीषु दूरं शरनदीषु च
एकमेकांत, आकाशात, फळांच्या टोकांवर, अग्नीच्या ठिणग्यांत, आणि बाणांच्या नद्यांमध्ये दूरवर येणाऱ्या, पडणाऱ्या त्या सर्वांमध्ये ती होती.
वहल्लूनशिरःपद्मचक्रावर्तैस् तरङ्गितैः । खार्णवे पूरिते हेतिवृन्दमन्दाकिनीगणैः
छाटलेली डोकी, पाय, आणि कमळाच्या चक्रांनी भरलेल्या लाटांमध्ये, अस्त्रांच्या प्रवाहांनी आणि मंदाकिनीच्या गटांनी भरलेल्या समुद्रात ती होती.
समीरणरणद्वारिशस्त्रचूर्णघनैर् घनैः । सदाहाङ्गेषु सिद्धेषु कपिकच्छव्यथाप्रदैः
रणभूमीच्या दाराशी, वाऱ्याने उडवलेल्या अस्त्रांच्या चूर्णाच्या दाट ढगांमध्ये, नेहमी सिद्धांच्या अंगावर जळजळ करणाऱ्या, माकडांना आणि कासवांना वेदना देणाऱ्या त्या सर्वांमध्ये ती होती.
अष्टभागदशाशेषं प्रतापमधुराकृतिः । शस्त्रघातौजसा वीर इवाहस् तनुतां ययौ
शौर्याने मधुर दिसणारा, पूर्वीच्या तेजाचा फक्त आठवा भाग उरलेला तो वीर, जणू शस्त्रांच्या घावांनी थकून गेला असावा, असा क्षीण झाला.
श्रान्ताश्वेन प्रभग्नाग्रहेतिसङ्घातदीप्तयः । दिनेशेन समं सेना ययुर् मन्दप्रतापताम्
घोडे थकलेले, मुख्य अस्त्रे तुटलेली, आणि तेजही फिकट पडलेली, अशा त्या सैन्यांनी, सूर्याबरोबरच, आपले तेज कमी केले.
अथ सेनाधिनाथाभ्यां विचार्य सह मन्त्रिभिः । दूताः परस्परं दत्ता युद्धं संह्रियताम् इति
मग दोन्ही सैन्यप्रमुखांनी आपल्या मंत्र्यांशी विचारविनिमय करून, एकमेकांकडे दूत पाठवले आणि सांगितले, 'हे युद्ध थांबवावे.'
ततश् श्रमवशान् मन्दपत्त्रशस्त्रपराक्रमैः । रणसंहरणं काले सर्वैर् एवोररीकृतम्
नंतर, थकव्यामुळे, बाण आणि शस्त्रे मंदपणे चालवली जात होती, म्हणून सर्वांनी त्या वेळी युद्ध थांबवण्याचे ठरवले.
ततो महारथोत्तुङ्गकेतुप्रान्ते कृतास्पदम् । बलयोर् आरुरोहैक एको योधो ध्रुवो यथा
मग त्या दोन्ही सैन्यांच्या कडेला, उंच झेंड्यांच्या आणि मोठ्या रथांच्या छायेत, एक धीरगंभीर योद्धा, जणू काही एकटाच आणि हलता न येणारा, वर चढून उभा राहिला.
अंशुकं भ्रामयाम् आस सर्वदिङ्मण्डलेक्षितम् । द्याम् एव दीर्घम् इन्द्वंशुं युद्धं संह्रियताम् इति
त्याने एक वस्त्र सर्व दिशांना दिसेल असे फिरवायला सुरुवात केली, जणू आकाशातला लांब चंद्रकिरण सर्वत्र पसरला आहे, आणि त्याचा अर्थ होता — 'हे युद्ध थांबू द्या.'
ततो दुन्दुभयश् शेमुः प्रतिध्वनितदिङ्मुखाः । महाप्रलयसंशान्तौ पुष्करावर्तका इव
मग नगारे शांत झाले, त्यांचा आवाज सर्व दिशांना थांबला, जणू महाप्रलयानंतर कमळाच्या तळ्यातील वावटळीही शांत झाल्या.
शरादिहेतिसरितो विस्तीर्णे गगनस्थले । प्रवृत्ताश् शोषम् आगन्तुं शारद्यस् सरितो यथा
आकाशात सर्वत्र पसरलेले बाण आणि शस्त्रांचे प्रवाह, जसे शरद ऋतूतील नद्या सुकायला लागतात तसे, हळूहळू आटू लागले.
योधदोर्द्रुमसञ्चारस् तनुताम् आययौ शनैः । भूकम्पान्ते वनस्पन्द इवावात इवार्णवः
योध्यांच्या हातांची हालचाल हळूहळू कमी होत गेली, जणू भूकंप थांबल्यावर झाडांची थरथर शांत होते किंवा वारा थांबल्यावर समुद्राच्या लाटा निवळतात.
विनिर्गन्तुं प्रववृते रणारण्याद् बलद्वयम् । वारिपूरश् चतुर्दिक्कं प्रलयैकार्णवाद् इव
दोन्ही सैन्ये रणभूमीतून बाहेर पडायला लागली, जशी प्रलयाच्या एका महासागरातून पाणी सर्व दिशांना ओसंडून जाऊन हळूहळू मागे सरकते.
उत्क्षिप्तमन्दरक्षीरसमुद्रवलनाकुलम् । सैन्यं प्रशमदावर्तं शनैस् साम्यम् उपाययौ
मंदार पर्वताने समुद्र ढवळल्यासारखी सैन्याची घालमेल होती, पण हळूहळू शांततेच्या लाटेत ते स्थिर झाले.
क्रमेणासीन् मुहूर्तेन विकटोदरभीषणम् । अगस्त्यपीतार्णववच् छून्यम् एव रणाङ्गनम्
थोड्याच वेळात रणांगण पूर्णपणे ओसाड आणि भीषण दिसू लागले, जणू मृत्यूच्या पोटासारखे अथांग आणि अगस्त्याने समुद्र प्यायल्यावर जसे रिकामे होते तसेच.