ब्रह्मवासन्तकानीकैः कृत्ताश् चक्रैर् गता महीम् । माहार्याः क्रकचोत्कृत्ता वृक्षाः कुसुमिता इव
ब्रह्मवासंतकाच्या सैन्यांवर फिरत्या चक्रांनी हल्ला केला आणि ती सगळी जमिनीवर कोसळली, जणू काही फुलांनी डवरलेली झाडं मोठ्या लाकूडतोड्यांनी करवतीने कापून पाडली असावीत.
भोक्काणकाननं लूनं कुठारैर् जठरेरितैः । पतद् ददाह पार्श्वस्थो भद्रेशश् शरवह्निना
भोक्काणकाचं जंगल जठरांनी उगारलेल्या कुऱ्हाडीने तोडलं गेलं; ते झाडं खाली पडत असतानाच भद्रेश्वराने बाजूला उभा राहून जणू अग्नीबाणांच्या वर्षावाने त्याला जाळून टाकलं.
काशयो वन्दिलालानलग्ना जीर्णमतङ्गजाः । लयम् आजग्मुर् आबुद्धम् इद्धे ऽग्नाव् इन्धनं यथा
काशीचे वयोवृद्ध हत्ती युद्धाच्या वेलींमध्ये अडकले आणि त्यांना कळायच्या आतच ते जणू प्रज्वलित अग्नीत सुकलेल्या लाकडासारखे नष्ट झाले.
त्रिगर्तावर्तगर्तेषु भ्रमित्वौण्ड्रास् तृणोपमाः । विविशुर् व्यस्तमूर्धानः पातालान्तं पलायिताः
त्रिगर्ताच्या वीरांनी युद्धाच्या भोवऱ्यात भटकत राहून शेवटी गवताच्या काडीइतके क्षुद्र झाले; ते घाबरून, डोकी अस्ताव्यस्त झाली तशी, पळत पळत पाताळाच्या खोल गर्तेत शिरले.
मन्दानिलाचलाम्भोधिभासुरे मागधे बले । निमग्ना वन्दिला मन्दाः पङ्के जीर्णगजा इव
मंद वारा, डोंगर, समुद्रासारखी तेजस्वी मागधांची शूर मंडळी युद्धात हरली आणि निरुत्साही होऊन चिखलात बुडाली, जणू काही म्हातारे हत्ती चिखलात अडकावेत.
चेदयच् चेतनां जह्नुस् तङ्गनानां रणाङ्गने । पुष्पाणां पथि शीर्णानां सौकुमार्यम् इवातपाः
रणभूमीवर जह्नुने त्या वीरांची शुद्ध हरपवली, जशी वाटेवर पडलेल्या फुलांची कोमलता उन्हाने नष्ट होते.
कोसलाः पौरवारावम् असहन्तो ऽर्भका इव । तेरुर् मुक्तगदाप्रासशरशक्त्यृष्टिवृष्टयः
कोसलांचे सैनिक, पौरवांचा भयंकर हल्ला सहन करू शकले नाहीत आणि लहान मुलांसारखे ते मुक्त झालेल्या गदा, भाले, बाण, आणि भाल्यांच्या पावसात कोसळले.
बभुर् भल्लनिकृत्ताङ्गा द्रिमयो विद्रुमद्रुमाः । इवाद्रौ विद्रवत्स्वान्त्रसान्द्रासृक्स्रवमूर्तयः
बाणांनी तुकडे झालेले त्यांचे हातपाय, रक्ताने ओथंबलेली त्यांची शरीरं, घाबरून पळणारे ते वीर डोंगरावरच्या प्रवाळाच्या झाडांसारखे दिसत होते.
नाराचौघा महाहेतिमारुताधूतमूर्तयः । बभ्रमुर् भ्रमरानीकभासुरा जलधाव् इव
लोखंडी बाणांच्या सरा, मोठ्या शस्त्रांच्या वाऱ्याने उडवलेले, मधमाशांच्या झुंडीप्रमाणे समुद्रावर चमकत फिरत होते.
शरधाराधरामेघाश् शरोर्णापूर्णमेचकाः । शरपत्रावृता वृक्षा भ्रेमुर् उद्गर्जना जवाः
बाणांचे ढग, पावसाच्या काळ्या मेघांसारखे, बाणांच्या फेसाने भरलेले, आणि बाणांच्या पिसांनी झाकलेली झाडे, त्यांच्या वेगाने गडगडत आणि थरथरत होती.
वनराज्यो जवाज् जीर्णाः कटकस्थलजन्तवः । अत्रुटन् परमाकृष्टाः पेलवा इव तन्तवः
जुनी जंगले आणि त्यातील प्राणी, त्या प्रचंड वेगाने तुटून गेले, जणू काही ताणलेले नाजूक धागे सहज तुटावेत तसे.
रथेषूर्ध्वस्थचक्रेषु निखातोन्मग्नमूर्धसु । निपेतुर् जनसङ्घाता मेघा इव वनाद्रिषु
रथांच्या उभ्या चाकांवर, काहींची मस्तके खाली गाडलेली तर काहींची वर उचललेली, लोकांच्या गर्दी जणू वनराईच्या डोंगरांवर पडणाऱ्या मेघांसारखी पडली.
सालतालवनं प्राप्य जनतालवनं घनम् । भुजावकर्तनं चासीद् उत्तालस्थाणुकाननम्
शाल आणि ताडाच्या दाट जंगलात पोहोचल्यावर, तेथे माणसांची गर्दीच झाली, हात छाटले गेले आणि उंच उंच खोडांच्या जंगली झाडीत ते ठिकाण बदलले.
ननन्दुर् नन्दनोद्यानसुन्दर्यो मत्तयौवनाः । वनोपवनदेशेषु मेरोर् वीरवराश्रिताः
मत्त तारुण्याने भरलेल्या सुंदर स्त्रिया मेरू पर्वताच्या बागा आणि उपवनांत, वीरांच्या छायेत, आनंदाने रमल्या.
तावत् तारारवं रेजे सैन्यकाननम् उन्नतम् । यावन् न परपक्षेण क्रान्तं कल्पानलौजसा
त्या वीरांच्या उंच जंगलात रणगर्जनेचा गजर घुमत होता, तोपर्यंतच, जेव्हा दुसऱ्या सैन्याने प्रलयासारख्या ज्वाळेने ते सर्व व्यापून टाकले.
छिन्नान् पिशाचसंयुक्ता हूनापहृतहेतयः । पातयित्वा ययुः कर्णान् दशार्णास् तर्णका इव
हत्यारे हूनांनी हिसकावून घेतली, पिशाच्चांच्या संगतीने काहींनी शत्रूंना पाडले आणि मग ते पक्ष्यांसारखे पाण्याकडे धावतात तसे, कर्ण आणि दशार्ण देशात पळून गेले.
जहुर् भग्नस्वराः कान्तिं ताजिकाजिजनौजसा । काशयः कमलानीव शुष्कस्रोतस्स्विनोजसा
ताजिकांच्या सैन्याच्या जोरामुळे काशीचे वीर, ज्यांचे आवाज तुटले होते आणि तेज हरवले होते, वाळलेल्या ओढ्यातील कमळांसारखे कोमेजून गेले.
भुखारा मेखलैः कीर्णाश् शरशक्त्यृष्टिमुद्गरैः । विद्रुता नरके क्षिप्ताः कार्कोटस्थलनामनि
बाण, भाले, शर, आणि गदांच्या कड्यांनी वेढले गेलेले ते, कार्कोट नावाच्या नरकात फेकले गेलेल्यासारखे, घाबरून पळून गेले.
कौरुक्षेत्रास्थस् तवसैश् छद्मयोधिभिर् आवृताः । गुणा इव खलाक्रान्ता गता व्यक्तम् अशक्तताम्
कुरुक्षेत्रातील योद्धे, साधूंच्या वेशात असलेल्या लढवय्यांनी वेढले गेले, वाईट लोकांनी गुण जिंकावेत तसे, अगदी असहाय्य झाले.
द्रिमयो वटधानानां क्षणेनादाय मस्तकम् । भल्लैः पलाय्याशु गता विलूनकमला इव
द्रविडांनी वटवृक्षाखाली राहणाऱ्यांची डोकी क्षणात बाणांनी उडवली आणि ते कमळ फुलं तोडल्यासारखे पटकन पळून गेले.
मिथस् सारस्वतादित्या आदिनान्तं कृताजयः । पण्डिता इव वादेषु नोद्विग्ना न पराजिताः
जसं सरस्वती आणि आदित्य यांनी सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत विजय मिळवला, तसंच हे विद्वान वादात कधीही गोंधळले नाहीत किंवा हरले नाहीत.
कवाटाः खर्वितक्षुद्रावाटधानैः परावृताः । तेजः परमम् आजग्मुश् शान्ताग्नय इवेन्धनैः
दारं तुटलेल्या आणि छोट्या ढिगाऱ्यांनी बंद झाली होती; जणू काही इंधन नसलेल्या शांत अग्नीप्रमाणे, तेथील तेज फारच प्रकट झालं.
कियदाख्यायत एतज् जिह्वानिचयैः किलालम् आकुलितम् । वासुकिर् अपि वर्णयितुं न समर्थो रणवरं नाम
याचं किती वर्णन करता येईल? जीभांचा समूह जाड थुंकीने भरून गोंधळलेला असताना, वासुकीलाही या रणभूमीचं मोठेपण सांगता येणार नाही.
एवम् अत्याकुले युद्धे सास्फोटभटसङ्कटे । आदिनान्तम् असंरुद्धे रटत्कठिनकङ्कटे
अशा अत्यंत गोंधळलेल्या आणि भयंकर शिपायांनी भरलेल्या युद्धात, सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत कोणतीही अडथळा नव्हती आणि सर्वत्र मोठा, कठीण गोंगाट होत होता.
वहन्तीषूत्पतन्तीषु पतन्तीष्व् अश्मवृष्टिषु । नदीषु क्षेपणोत्थासु चटत्केत्वब्जपङ्क्तिषु
दगडांच्या पावसात वाहणाऱ्या, वर उडणाऱ्या, खाली पडणाऱ्या, अस्त्रांनी उसळलेल्या नद्यांमध्ये, आणि गोंगाटामुळे फुलांची माळ विखुरलेली आहे अशा कमळांच्या रांगेत ती होती.
मिथः फलाग्रटङ्कोत्थवह्निशीकरिणीसु खे । आयान्तीषु पतन्तीषु दूरं शरनदीषु च
एकमेकांत, आकाशात, फळांच्या टोकांवर, अग्नीच्या ठिणग्यांत, आणि बाणांच्या नद्यांमध्ये दूरवर येणाऱ्या, पडणाऱ्या त्या सर्वांमध्ये ती होती.
वहल्लूनशिरःपद्मचक्रावर्तैस् तरङ्गितैः । खार्णवे पूरिते हेतिवृन्दमन्दाकिनीगणैः
छाटलेली डोकी, पाय, आणि कमळाच्या चक्रांनी भरलेल्या लाटांमध्ये, अस्त्रांच्या प्रवाहांनी आणि मंदाकिनीच्या गटांनी भरलेल्या समुद्रात ती होती.
समीरणरणद्वारिशस्त्रचूर्णघनैर् घनैः । सदाहाङ्गेषु सिद्धेषु कपिकच्छव्यथाप्रदैः
रणभूमीच्या दाराशी, वाऱ्याने उडवलेल्या अस्त्रांच्या चूर्णाच्या दाट ढगांमध्ये, नेहमी सिद्धांच्या अंगावर जळजळ करणाऱ्या, माकडांना आणि कासवांना वेदना देणाऱ्या त्या सर्वांमध्ये ती होती.
अष्टभागदशाशेषं प्रतापमधुराकृतिः । शस्त्रघातौजसा वीर इवाहस् तनुतां ययौ
शौर्याने मधुर दिसणारा, पूर्वीच्या तेजाचा फक्त आठवा भाग उरलेला तो वीर, जणू शस्त्रांच्या घावांनी थकून गेला असावा, असा क्षीण झाला.
श्रान्ताश्वेन प्रभग्नाग्रहेतिसङ्घातदीप्तयः । दिनेशेन समं सेना ययुर् मन्दप्रतापताम्
घोडे थकलेले, मुख्य अस्त्रे तुटलेली, आणि तेजही फिकट पडलेली, अशा त्या सैन्यांनी, सूर्याबरोबरच, आपले तेज कमी केले.