मतिमान् नाम शैलेन्द्रः क्षुरार्पणगिरिस् तथा । वनौकहा मेघवांश् च चक्रवान् अस्तपर्वतः
मतीमान, क्षुरार्पण, वनौकह, मेघवान, चक्रवान आणि अस्तपर्वत अशी काही डोंगररांगा आहेत.
जनाः पञ्चनदा नाम काशा ब्रह्मावसातकाः । तथैव तारक्षतयः पारवाश् शान्तिकास् तथा
पंचनद, काश, ब्रह्मावसातक, तारक्षत, पारव आणि शांतिका असे काही लोक आहेत.
पार्श्वे वतकपोक्राणां गिरिवानवमास् तथा । सन्त्यक्तधर्ममर्यादास् ते ऽधमा म्लेच्छजातयः
वटकपोक्क्र यांच्या शेजारी गिरिवन आणि अवम हे प्रदेश आहेत. धर्माची मर्यादा सोडून दिलेले, नीच आणि म्लेच्छ जातीचे लोक तिथे राहतात.
ततो जनपदा भूमिर् योजनानां शतद्वयम् । ततो महेन्द्रशिखरी मुक्ता मणिमयावनिः
त्याच्या पुढे दोनशे योजनांची भूमी आहे. त्यानंतर मोती आणि रत्नांनी सजलेला महेंद्र शिखर आहे.
वृतो महीधरशतैर् अथास्तो नाम पर्वतः । ततो महार्णवो भीमाः पारियात्रगिरेस् तटे
शेकडो डोंगरांनी वेढलेला अस्तोना नावाचा डोंगर उभा आहे. त्यानंतर, पारियात्र पर्वताच्या काठावर मोठे आणि भयंकर समुद्र आहेत.
पश्चिमोत्तरदिग्भागे देशो गिरिमतिस् स्थितः । तथा वेणुमतिश् चैव ततस् तुरमतिर् मही
पश्चिम आणि उत्तर दिशेला गिरिमती नावाचा प्रदेश आहे. त्याचप्रमाणे वेणुमती आणि त्यानंतर तुरमती ही भूमी आहे.
तथा फल्गुनकाश् चैव माण्डव्या एकनेत्रकाः । पुरुकुन्दास् तुखाराश् च तालमल्ललहावहाः
फाल्गुनक, मांडव्य, एकनेत्रक, पुरुकुंद, तुखार, तालमल्ल आणि लहवाह हे देखील आहेत.
वन्दिला नविला वाला दीर्घकेशाङ्गबाहवः । रङ्गाः खमूनिकाः कम्पा गुरुहाश् चारुहास् तथा
वंदिला, नविला, वाला, लांब केस आणि मजबूत हातपाय असणारे, रंग, खमुनिक, कंपा, गुरूहा आणि अरुहास हे देखील आहेत.
ततस् स्त्रीराज्यम् अतुलं गोवृषापत्यभाजनम् । अथोत्तरस्यां हिमवान् काञ्जो ऽथ मधुमान् गिरिः
नंतर, स्त्रियांचं अतुल्य असं राज्य, गायी-बैलांची पिल्लं वाढवण्याचं ठिकाण; आणि उत्तरेला हिमालय, काञ्जो पर्वत आणि मधुमान पर्वत आहेत.
कैलासो वसुमान् मेरुस् तत्पथेषु जना इमे । मद्रपौरवयौधेया मालवाश् शूरसेनकाः
त्या वाटेवर कैलास, वसुमान आणि मेरू हे पर्वत आहेत; तिथे मद्र, पौऱव, यौधेय, मालव आणि शूरसेन या लोकांचा वावर आहे.
राजन्याश् च तथाश्विन्या अर्जुनावनयस् तथा । त्रिगर्तकेकयः क्षुद्रमाचेलाश्चूस्तवासिनः
राजघराण्यांचे लोक, अश्विन, अर्जुनाचे वंशज, त्रिगर्त, केकय, लहान माचेल आणि चूस्तव हे सुद्धा तिथे राहतात.
अम्बलाः प्रस्थलाश् शाकाः क्षेमधूर्तय एव च । अन्तरद्वीपगान्धारस् तथा वन्दिवटस्तवः
अंबळा, प्रस्थल, शाक, क्षेमधूर्त हेही आहेत; तसेच अंतरद्वीप, गांधार आणि वंदिवटस्तव या लोकांचाही तिथे वावर आहे.
अथ तक्षशिला नाम ततो ऽपि लवणावती । पुष्कलावतिदेशश् च यशोवतिमही ततः
त्याच्यानंतर तक्षशिला नावाचं नगर, मग लवणावती, त्यानंतर पुष्कलावती प्रदेश आणि पुढे यशोवती देश.
ततो मणिमती भूमिश् श्यामाका खचरास् तथा । दाशदाना गव्यसना दण्डहव्यसनास् तथा
मग मणिमती ही भूमी, श्यामाका, खचर, दाशदान, गव्यसन आणि दंडहव्यसन हेही प्रदेश.
दानदाश् शूरकाश् चैव वाटाधारास् तथैव च । कोहकं नगरं चैव सुरभूतिपुरं तथा
दादनद, शूरक, वटाधार, कोहक नगर आणि सुरभूतिपुर हेही होते.
ततो वै तटकादर्शा दन्तुरादर्श एव च । ततः पिण्डलमालव्ययायनेयाभिधानकाः
मग तटकादर्श, दंतुरादर्श, त्यानंतर पिंडलमाल, व्यायनेय आणि आभिधानक हे लोक.
मालहाला हूनहेमतालाश्वास् स्वमुखास् तथा । हिमवान् वसुमान् कौञ्जः कैलासश् चेत्यगास् तथा
मालहाल, हूण, हेमताल, आश्वास, स्वमुख, तसेच हिमवान, वसुमान, कौंज आणि कैलास, आणि अयुत नगरी हे सर्व.
ततो जनपदा भूमिर् अशीतिशतयोजना । अथ प्रागुत्तरस्यां त्वम् इमाञ् जनपदाञ् शृणु
यानंतर लोकांची भूमी ऐंशीशे योजनांपर्यंत पसरलेली आहे. आता पूर्वोत्तर दिशेला असलेल्या या लोकांबद्दल ऐक.
कौलूता ब्रह्मपुत्राश् च कुविन्दाश् च दिनादनाः । मडवा नष्टराज्याश् च वनराष्ट्रास् तथैव च
कौलूत, ब्रह्मपुत्र, कुबिंद, दिनादन, मडव, ज्यांची राज्ये नष्ट झाली आहेत, आणि तसेच वनराष्ट्र हेही.
कैडभल्लास् सिंहपुरास् तथा चामवतङ्गनाः । सार्पातकाः पार्वतकाः कश्मीरा दरदास् तथा
कैडभल्ल, सिंहपूर, तसेच चामवतांगण, सर्पाटक, पर्वतक, काश्मीर आणि दारद हेही.
अभिसारजदार्वाकाः पल्लोलुकचिरोडुनाः । किराताः पशुपालाश् च चीनास् स्वर्णमही ततः
अभिसार, जडार्वाक, पल्लोलुक, चिरोडुन, किरात, गवळी, चीन आणि मग सुवर्णभूमी अशी ही प्रदेशांची नावे सांगितली आहेत.
देवस्थलोपवनभूस् तदनूदितश्रीर् विश्वावसोस् तदनु मन्दिरम् उत्तमर्द्धि । कैलासभूस् तदनु मुञ्जवनश् च शैलो विद्याधरामरविहारविमानभूमिः
नंतर देवस्थानांची वनराई, विश्वावसुने सांगितलेली भूमी, मग उत्तम समृद्धीचे मंदिर, त्यानंतर कैलासाची भूमी, मुंजवन, डोंगर, विद्याधरांची भूमी आणि देवांच्या दिव्य विमानांची भूमी अशी स्थळे आहेत.
रणे रभसनिर्लूननरवारणदारुणे । अहं पूर्वम् अहं पूर्वम् इति वृन्दानुपातिनि
रणांगणात, जिथे भीषण युद्ध चालू असते आणि माणसे व हत्ती जोरात पडतात, तिथे प्रत्येक जण 'मी आधी जाईन, मी आधी जाईन' असे म्हणत झुंडीने पडतो.
एते चान्ये च बहवस् तत्र भस्मत्वम् आगताः । प्रविशन्तः प्रयत्नेन शलभा इव पावके
हे आणि असे अनेकजण तिथे पूर्णपणे राख झाले, जणू काही पतंग जिवाच्या आकांक्षेने आगीत शिरतात तसे.
अत्रान्ये मध्यदेशीया जना नोदाहृता मया । तान् इमाञ् शृणु वक्ष्यामि पक्ष्यांल् लीलामहीभृतः
इथल्या इतर मध्यदेशातील लोकांचा मी अजून उल्लेख केलेला नाही. आता मी लीलाच्या पती राजाच्या बाजूचे हे गट सांगतो, ते लक्ष देऊन ऐका.
उद्देहिकाश् शूरसेना गुडा अश्वत्थनीपकाः । उत्तमज्योतिकद्राणि पदमध्यमिकादयः
उद्देहिक, शूरसेन, गुड, अश्वत्थनिपक, उत्तमज्योतिकद्र, पदमध्यमिक आणि इतर असे अनेक लोक—
साल्वकाः केतका मत्स्या दौलेयककपिष्टलाः । माण्डव्यपाण्डुनगरसौरग्रीवा गुरुग्रहाः
साल्वक, केतक, मत्स्य, दौल्यक, कपिष्टल, मांडव्य, पांडुनगर, सौरग्रीव आणि गुरुग्रह—
पारियात्राः कुराढ्यश् च यामुनोडुम्बरा अपि । गजाह्वा उज्जिहानाश् च कालकोटिकमाथुराः
पारियात्र, कुराढ्य, यामुनउडुंबर, गजाह्व, उज्जिहान, काळकोटिक आणि मथुरा—
कपोलधर्मारण्याश् च तथैवोत्तरदक्षिणाः । पाञ्चालकाः कुरुक्षेत्रास् तथा सारस्वता जनाः
कपोल, धर्मारण्य, तसेच उत्तरेकडील आणि दक्षिणेकडील लोक, पाञ्चाल, कुरुक्षेत्र आणि सारस्वत हे सर्व लोक—
अवन्तीस्यन्दनश्रेणीकुन्तैः पञ्चनदेरिताः । स्यन्दमाना विद्रवन्ती निपपात महाभृगौ
अवन्ती, स्यन्दन, श्रेणी, कुंत, आणि पाच नद्यांजवळचे लोक, हे सर्व घाबरून धावत मोठ्या डोंगरावर कोसळले.