क्षुरिकाभिस् सक्षुरिका भिण्डिपालैश् च तद्भृतः । वज्रमुष्टिधरास् तत्स्थैर् अङ्कुशैर् अङ्कुशोद्धृताः
काहीजण हातात चाकू घेऊन, तर काही गोफण घेऊन उभे होते; काहींच्या मुठीत वज्रासारखी ताकद होती, तर काहीजण अंकुश घेऊन उभे होते.
हलैर् हलनिकाषज्ञास् त्रिशूलैश् च त्रिशूलिनः । शृङ्खलाजालिनो जालैश् शार्ङ्खलैर् अलिकोमलैः
काहीजण नांगर घेऊन, नांगर चालवण्यात तरबेज होते; काही त्रिशूळ घेऊन उभे होते; काहींना साखळ्या व जाळी अंगावर घातल्या होत्या, तर काहींनी मऊ वेलांची माळ घातली होती.
शाक्तीकैश् शक्तियोद्धारश् शूलैश् शूलविशारदाः । क्षुभिताः कल्पविक्षुब्धसागरोर्मिघटा इव
काही जण भाले चालवण्यात पटाईत होते, तर काहींना शूल हाताळण्यात कौशल्य होते. हे सर्व जण जणू कल्पांताच्या वादळाने उसळलेल्या समुद्राच्या लाटा कशा असतात, तशाच अस्वस्थ आणि तडफडणाऱ्या दिसत होते.
क्षुब्धश् चक्रजलावर्तैश् शरशीकरमारुतैः । प्रभ्रमद्धेतिमकरो व्योमैकार्णव आबभौ
चक्रांच्या फिरत्या भोवऱ्यांनी आणि बाणांच्या वर्षावाच्या वाऱ्यांनी आकाश इतकं अस्वस्थ झालं होतं, की ते जणू एकच मोठं समुद्र झालं आहे, ज्यात फिरणाऱ्या अस्त्रांच्या मगरा वावरत आहेत.
उत्फालायुधकल्लोलस् सेनाकुलजलेचरः । रोधोरन्ध्रसमुद्रो ऽसौ बभूवामरदुस्तरः
शस्त्रांच्या उसळत्या लाटा आणि सैन्यांनी भरलेल्या पाण्यात, तो रणांगण जणू एखाद्या मोठ्या नदीसागरासारखा झाला होता, जो अमरांनाही ओलांडता येणार नाही असा कठीण होता.
दिगष्टकजनानीकं पक्षद्वयतया तया । अर्धेनार्धेन कुषितं भूपालाभ्यां तथा स्थितम्
राजांची ती फौज दोन्ही बाजूंना, जणू सैन्याच्या दोन पंखांसारखी उभी राहिली होती. दोन्ही राजे आपापल्या अर्ध्या भागात ठामपणे उभे होते आणि एकमेकांसमोर ताठ मानेने उभे होते.
पश्य देशादिसङ्ख्येन प्राग्दिग्भागगतान् इमान् । लीलानाथस्य पद्मस्य पक्षे जनपदाञ् शृणु
पाहा, प्रदेश आणि दिशा यांच्यानुसार पूर्वेकडील भागात राहणारे हे लोक आहेत. आता लीला-नाथाच्या कमळाच्या बाजूला असलेल्या देशांबद्दल ऐका.
पूर्वस्यां काशिमगधाः कोसला मिथिलोत्कलाः । मेकलाः कवटाः पुण्ड्रास् तथौण्ड्रास् समगौडकाः
पूर्व दिशेला काशी, मगध, कोसल, मिथिला, उत्कल, मेकल, कवट, पुंड्र, औंड्र आणि मिळून गौडक हे आहेत.
द्रिमयो मद्रसुह्माश् च ताम्रलिप्तास् तथैव च । प्राग्ज्योतिषा वाजिमुखा अम्बष्ठाः पुरुषादकाः
तेथे द्रिमय, मद्र, सुह्म, ताम्रलिप्त, प्राग्ज्योतिष, वाजिमुख, अंबष्ठ आणि पुरुषाद हे लोक आहेत.
कर्णाक्षष्ठा अविश्रोत्रा आममीनाशनास् तथा । व्याघ्रवक्त्राः किराताश् च शवरा एकपादकाः
करणाक्ष, अविश्रोत, कच्चा मासे खाणारे, व्याघ्रमुख, किरात, शबर आणि एकपाद हेही तिथे आहेत.
माल्यवान् नाम शैलो ऽत्र शिबिवाञ् ज्ञान एव च । वृषभध्वजपद्माद्यास् तथोदयकरो गिरिः
इथे मालयवान् नावाचा डोंगर आहे, तसेच शिबिवान् आणि ज्ञान नावाचे डोंगरही आहेत. वृषभध्वज, पद्म आणि इतर काही डोंगर, तसेच उदय नावाचा डोंगरही येथे आहे.
अथ प्राग्दक्षिणायां तु इमे विन्ध्याद्रिवासिनः । चेदयो वत्सदाशार्णा अङ्गवङ्गोपवङ्गकाः
आता आग्नेय दिशेला, विंध्य पर्वतावर राहणारे हे लोक आहेत — चेदय, वत्स, दाशार्ण, अंग, वंग आणि उपवंग.
कलिङ्गपुण्ड्रजठरा विदर्भा मेखलास् तथा । शवरा नग्नपर्णाश् च कण्ठत्रिपुरपूरकाः
कलींग, पुंड्र, जठर, विदर्भ आणि मेखल हेही आहेत; तसेच शबर, नग्नपर्ण आणि कंठत्रिपुरपूरिक हे लोकही आहेत.
कण्टकस्थलनामानः पृथुद्वीपककोमलाः । कण्ठद्राश् शोणिकाश् चैव तथा चर्मण्वता अपि
कंठकस्थल नावाचे, पृथुद्वीपकातील कोमल लोक, कंठद्र, शोनिक आणि चर्मण्वत येथील लोकही येथे आहेत.
कोकका हेमकुड्याश् च तथा श्मश्रुधरा इति । बलिग्रीवमहाग्रीवाः किष्किन्धा नारिकेलिनः
कोकक, हेमकुड्य, तसेच श्मश्रुधर, बलिग्रीव, महाग्रीव, किष्किन्धा आणि नारिकेलिन हे लोक आहेत.
अथ लीलापतेर् अस्य दक्षिणस्याम् इमे ऽद्रयः । विन्ध्यो ऽथ कुसुमापीडो महेन्द्रो दुन्दुरस् तथा
मग या लीलापतीच्या दक्षिण बाजूला हे पर्वत आहेत — विंध्य, कुसुमापीड, महेंद्र आणि दुंदुर.
मलयस् सूर्यवांश् चैव गणराज्यनृराज्यकाः । अवन्तिर् इति विख्याता तथा साम्बवतीति च
मलय, सूर्यवंश, गणराज्य आणि नृराज्य असे ओळखले जाणारे, तसेच प्रसिद्ध अवंती आणि सांबवती हेही आहेत.
दशपुर्या एककच्छा ऋषिकास् तुरुष्काश् शकाः । वनवासोपगिरयस् ते भद्रगिरयस् तथा
दशपुर्य, एककच्छ, ऋषिक, तुरुष्क, शक, वनवासातले आणि पर्वतांवर राहणारे, तसेच भद्रगिरीचे लोक आहेत.
नागरा दण्डकाश् चैव गणराज्या नृराज्यकाः । सहारा ऋष्यमूकाश् च कार्कोटा वनतिम्बिलाः
नागर, दंडक, गणराज्य, नृराज्य, सहारा, ऋष्यमूक, कार्कोट, आणि वनतिंबिल हे सर्व लोक.
पद्मा निवासिनश् चैव चौरकाः कर्कवीरकाः । वैरिकाः पाशिकाश् चैव धर्मपत्तनपांसिकाः
पद्म, तिथले रहिवासी, चौरक, कार्कवीर, वैरिक, पाशिक, धर्मपत्तन आणि पांसिक हे लोक.
शाकिकाः कृष्णचेलूरा नार्मदास् ताम्रपर्णकाः । गोनन्दाः कनकाश् चैव चीनपत्तननामकाः
शाकिक, कृष्णचेलूर, नर्मदा, ताम्रपर्ण, गोनंद, कनक आणि चीनपत्तन नावाचे लोक.
तालीकटास् सरित्कीर्णा रहका वेण्णकार्हणाः । वैवुण्डकास् तुम्बवना लाजिनद्वीपकर्णकाः
तालिकट, नद्यांच्या काठी राहणारे, रहक, वेण्णकार्हण, वैवुंडक, तुम्बवन, लाजिनद्वीप आणि कर्णक हे लोक.
कर्णिकाराश् च शिवयः कुङ्कुणाश् चित्रकूटकाः । कर्णाटमञ्चकटका महाकटविकास् तथा
इथे कर्णिकार, शिवय, कुंकुण, चित्रकूटक, कर्णाट, मंचकटक आणि महाकटविक असे विविध लोक आहेत.
आन्ध्राश् च कोल्लशिनयश् शिवातकचवैरिकाः । बलदेवाः पत्तनकाः क्रौञ्चाष् टीवास् तथैव च
आणि आंध्र, कोल्ल, शिनय, शिवातक, चवैरिक, बलदेव, पत्तनक, क्रौंच आणि टीव हेही आहेत.
शिलाक्षा रदतो नन्दनन्दनामलयाभिधाः । ते चित्रकूटशिखरा लङ्कारक्षोगणास्पदाः
शिलाक्ष, रदत, नंदनंद, अमलय असेही काही लोक आहेत; हे सर्व चित्रकूटाच्या शिखरांवर राहतात, जिथे लंका रक्षण करणारे गट वसतात.
अथ प्रत्यग्दक्षिणायां महाराष्ट्रसुराष्ट्रकाः । सिन्धुसौवीरशूद्राख्या आभीरा द्रमिडास् तथा
आता दक्षिण-पश्चिम दिशेला महाराष्ट्री, सुराष्ट्र, सिंधू, सौवीर, शूद्र, आभीर आणि द्रविड हे लोक आहेत.
कोटकाष् षण्डसिन्ध्वाख्यास् तथा कलिरुहा अपि । अत्र हेमगिरिश् शैलस् तथा रैवतको गिरिः
इथे कोटक, षंड, सिंधू आणि कलिरुह हे लोक आहेत. तसेच इथे हेमगिरी आणि रैवतक हे डोंगर आहेत.
नभुकाख्यं मयवनं यवनास् तत्र जन्तवः । पह्लवा मार्गणावर्ता धूम्राम्बष्ठकनामकाः
नभुक नावाचं मायवन इथे आहे, जिथे यवन लोक राहतात. पल्लव, मार्गणावर्त आणि धूम्राम्बष्ठक नावाचे लोकही येथे आहेत.
तथा लाजकणाश् चैव तथाम्रगिरिवासिनः । ततो ऽब्धिर् और्वाग्नियुता एते लीलापतेर् जनाः
तसेच लाजकण आणि आम्रगिरीवर राहणारे लोक आहेत. त्यापुढे समुद्र आहे, ज्यात और्वाग्नी आहेत. हे सर्व लीळापतीचे लोक आहेत.
अथ तत्प्रतिपक्षस्थान् इमाञ् जनपदाञ् शृणु । पश्चिमायां दिशि प्रौढा इमे तावन् महाद्रयः
आता या लोकांच्या विरुद्ध दिशेला असलेल्या प्रदेशांबद्दल ऐक. पश्चिम दिशेला हे महान डोंगर उठून दिसतात.