सपञ्जरः पञ्जरिणा गजौघेन गजोच्चयः । सवनस् सवनेनाद्रिर् अद्रिणेवामिलद् बलात्
पिंजऱ्यातले पक्षी आणि पिंजरा, हत्तींच्या झुंडीने जसा डोंगर दुसऱ्या डोंगराला जोरात धडकतो तसा, जोरात हलवले गेले.
अश्वौघो ऽमिलद् अश्वानां वृन्देनाराविरंहसा । तरङ्गोघेन घोरेण तरङ्गोघ इवार्णवे
घोड्यांची मोठी टोळी दुसऱ्या घोड्यांच्या टोळीला मोठ्या गोंगाटात भिडली, जसा समुद्रात एक प्रचंड लाट दुसऱ्या लाटेला धडकते.
नरानीको नरानीकं समायुधम् अयोधयत् । वेण्वौघम् इव वेण्वौघो मरुल्लोलो मरुच्चलम्
माणसांची फौज दुसऱ्या फौजेबरोबर समसमान शस्त्रांनी लढली, जसा एक गवताचा गट दुसऱ्या गटाला किंवा एक वाऱ्याचा झोत दुसऱ्या झोताला हलवतो.
रथौघश् च रथौघेन निष्पिपेषाखिलं वपुः । नगरं नगरेणेव दैवेनोड्डीनम् अम्बरम्
रथांची गर्दी दुसऱ्या रथांच्या गर्दीला चिरडून सगळे रूप नष्ट केले, जणू एक शहर दुसऱ्या शहराला किंवा आकाशच नशिबाने फेकले गेले.
सरच्छरभरासाररचितापूर्ववारिदम् । युयुधे स्थगिताकाशा धनुर्धरपताकिनी
ती धनुर्धारी सैन्याने आपल्या पताकांसह अशी लढाई केली की, सतत बाणांचा वर्षाव होत असल्यामुळे आकाशात जणू काही नवीन, पूर्वी कधीही न पाहिलेला मेघ दाटला आहे असे वाटत होते.
विषमायुधयुद्धेषु योद्धारः पेलवाशयाः । यदा युक्त्या पलायन्ते रणकल्पानले तदा
जेव्हा युद्धात शस्त्रांची बरोबरी नसते आणि रणाचा ज्वाळा प्रखर होतो, तेव्हा मनाने कमकुवत झालेले योद्धे युक्तीने पळ काढतात.
मिलिताश् चक्रिणश् चक्रैर् धनुर्धारैर् धनुर्धराः । खड्गिभिः खड्गयोद्धारो भुसुण्डीभिर् भुसुण्डिनः
चक्रधारी एकमेकांशी, धनुर्धारी धनुर्धाऱ्यांशी, तलवारधारी तलवारधाऱ्यांशी आणि गोफणधारी गोफणधाऱ्यांशी एकत्र येऊन लढू लागले.
मुसुलैर् मुसुलोद्धाराः कुन्तिनः कुन्तधारिभिः । ऋष्ट्यायुधा ऋष्टिधरैः प्रासिभिः प्रासपाणयः
मुसळधारी मुसळधाऱ्यांशी, भालेधारी भालेधाऱ्यांशी, ऋष्टिधारी ऋष्टिधाऱ्यांशी आणि प्रासधारी प्रासधाऱ्यांशी भिडले.
समुद्गरा मुद्गरिभिस् सगदैर् विलसद्गदाः । प्रासमार्गविदः प्रासैः परशूत्काः परश्वधैः
काहीजण लोखंडी गदा, मोठे सोटे आणि गदा घेऊन उभे होते; काहींना भाले चालवायचं कौशल्य होतं, म्हणून ते भाले घेऊन होते; तर काही कुऱ्हाडी हातात घेऊन, त्या चालवण्यात पटाईत होते.
लगुडौघैर् लगुडिन उपलैर् उपलायुधाः । पाशिभिः पाशपरमाश् शङ्कुभिश् शङ्कुधारिणः
काहीजण हातात लाकडी काठ्या घेऊन, तर काही दगड शस्त्र म्हणून वापरत होते; काहींना दोर बांधण्यात व कौशल्य होतं, तर काहीजण काटेरी शस्त्र हातात घेऊन उभे होते.
क्षुरिकाभिस् सक्षुरिका भिण्डिपालैश् च तद्भृतः । वज्रमुष्टिधरास् तत्स्थैर् अङ्कुशैर् अङ्कुशोद्धृताः
काहीजण हातात चाकू घेऊन, तर काही गोफण घेऊन उभे होते; काहींच्या मुठीत वज्रासारखी ताकद होती, तर काहीजण अंकुश घेऊन उभे होते.
हलैर् हलनिकाषज्ञास् त्रिशूलैश् च त्रिशूलिनः । शृङ्खलाजालिनो जालैश् शार्ङ्खलैर् अलिकोमलैः
काहीजण नांगर घेऊन, नांगर चालवण्यात तरबेज होते; काही त्रिशूळ घेऊन उभे होते; काहींना साखळ्या व जाळी अंगावर घातल्या होत्या, तर काहींनी मऊ वेलांची माळ घातली होती.
शाक्तीकैश् शक्तियोद्धारश् शूलैश् शूलविशारदाः । क्षुभिताः कल्पविक्षुब्धसागरोर्मिघटा इव
काही जण भाले चालवण्यात पटाईत होते, तर काहींना शूल हाताळण्यात कौशल्य होते. हे सर्व जण जणू कल्पांताच्या वादळाने उसळलेल्या समुद्राच्या लाटा कशा असतात, तशाच अस्वस्थ आणि तडफडणाऱ्या दिसत होते.
क्षुब्धश् चक्रजलावर्तैश् शरशीकरमारुतैः । प्रभ्रमद्धेतिमकरो व्योमैकार्णव आबभौ
चक्रांच्या फिरत्या भोवऱ्यांनी आणि बाणांच्या वर्षावाच्या वाऱ्यांनी आकाश इतकं अस्वस्थ झालं होतं, की ते जणू एकच मोठं समुद्र झालं आहे, ज्यात फिरणाऱ्या अस्त्रांच्या मगरा वावरत आहेत.
उत्फालायुधकल्लोलस् सेनाकुलजलेचरः । रोधोरन्ध्रसमुद्रो ऽसौ बभूवामरदुस्तरः
शस्त्रांच्या उसळत्या लाटा आणि सैन्यांनी भरलेल्या पाण्यात, तो रणांगण जणू एखाद्या मोठ्या नदीसागरासारखा झाला होता, जो अमरांनाही ओलांडता येणार नाही असा कठीण होता.
दिगष्टकजनानीकं पक्षद्वयतया तया । अर्धेनार्धेन कुषितं भूपालाभ्यां तथा स्थितम्
राजांची ती फौज दोन्ही बाजूंना, जणू सैन्याच्या दोन पंखांसारखी उभी राहिली होती. दोन्ही राजे आपापल्या अर्ध्या भागात ठामपणे उभे होते आणि एकमेकांसमोर ताठ मानेने उभे होते.
पश्य देशादिसङ्ख्येन प्राग्दिग्भागगतान् इमान् । लीलानाथस्य पद्मस्य पक्षे जनपदाञ् शृणु
पाहा, प्रदेश आणि दिशा यांच्यानुसार पूर्वेकडील भागात राहणारे हे लोक आहेत. आता लीला-नाथाच्या कमळाच्या बाजूला असलेल्या देशांबद्दल ऐका.
पूर्वस्यां काशिमगधाः कोसला मिथिलोत्कलाः । मेकलाः कवटाः पुण्ड्रास् तथौण्ड्रास् समगौडकाः
पूर्व दिशेला काशी, मगध, कोसल, मिथिला, उत्कल, मेकल, कवट, पुंड्र, औंड्र आणि मिळून गौडक हे आहेत.
द्रिमयो मद्रसुह्माश् च ताम्रलिप्तास् तथैव च । प्राग्ज्योतिषा वाजिमुखा अम्बष्ठाः पुरुषादकाः
तेथे द्रिमय, मद्र, सुह्म, ताम्रलिप्त, प्राग्ज्योतिष, वाजिमुख, अंबष्ठ आणि पुरुषाद हे लोक आहेत.
कर्णाक्षष्ठा अविश्रोत्रा आममीनाशनास् तथा । व्याघ्रवक्त्राः किराताश् च शवरा एकपादकाः
करणाक्ष, अविश्रोत, कच्चा मासे खाणारे, व्याघ्रमुख, किरात, शबर आणि एकपाद हेही तिथे आहेत.
माल्यवान् नाम शैलो ऽत्र शिबिवाञ् ज्ञान एव च । वृषभध्वजपद्माद्यास् तथोदयकरो गिरिः
इथे मालयवान् नावाचा डोंगर आहे, तसेच शिबिवान् आणि ज्ञान नावाचे डोंगरही आहेत. वृषभध्वज, पद्म आणि इतर काही डोंगर, तसेच उदय नावाचा डोंगरही येथे आहे.
अथ प्राग्दक्षिणायां तु इमे विन्ध्याद्रिवासिनः । चेदयो वत्सदाशार्णा अङ्गवङ्गोपवङ्गकाः
आता आग्नेय दिशेला, विंध्य पर्वतावर राहणारे हे लोक आहेत — चेदय, वत्स, दाशार्ण, अंग, वंग आणि उपवंग.
कलिङ्गपुण्ड्रजठरा विदर्भा मेखलास् तथा । शवरा नग्नपर्णाश् च कण्ठत्रिपुरपूरकाः
कलींग, पुंड्र, जठर, विदर्भ आणि मेखल हेही आहेत; तसेच शबर, नग्नपर्ण आणि कंठत्रिपुरपूरिक हे लोकही आहेत.
कण्टकस्थलनामानः पृथुद्वीपककोमलाः । कण्ठद्राश् शोणिकाश् चैव तथा चर्मण्वता अपि
कंठकस्थल नावाचे, पृथुद्वीपकातील कोमल लोक, कंठद्र, शोनिक आणि चर्मण्वत येथील लोकही येथे आहेत.
कोकका हेमकुड्याश् च तथा श्मश्रुधरा इति । बलिग्रीवमहाग्रीवाः किष्किन्धा नारिकेलिनः
कोकक, हेमकुड्य, तसेच श्मश्रुधर, बलिग्रीव, महाग्रीव, किष्किन्धा आणि नारिकेलिन हे लोक आहेत.
अथ लीलापतेर् अस्य दक्षिणस्याम् इमे ऽद्रयः । विन्ध्यो ऽथ कुसुमापीडो महेन्द्रो दुन्दुरस् तथा
मग या लीलापतीच्या दक्षिण बाजूला हे पर्वत आहेत — विंध्य, कुसुमापीड, महेंद्र आणि दुंदुर.
मलयस् सूर्यवांश् चैव गणराज्यनृराज्यकाः । अवन्तिर् इति विख्याता तथा साम्बवतीति च
मलय, सूर्यवंश, गणराज्य आणि नृराज्य असे ओळखले जाणारे, तसेच प्रसिद्ध अवंती आणि सांबवती हेही आहेत.
दशपुर्या एककच्छा ऋषिकास् तुरुष्काश् शकाः । वनवासोपगिरयस् ते भद्रगिरयस् तथा
दशपुर्य, एककच्छ, ऋषिक, तुरुष्क, शक, वनवासातले आणि पर्वतांवर राहणारे, तसेच भद्रगिरीचे लोक आहेत.
नागरा दण्डकाश् चैव गणराज्या नृराज्यकाः । सहारा ऋष्यमूकाश् च कार्कोटा वनतिम्बिलाः
नागर, दंडक, गणराज्य, नृराज्य, सहारा, ऋष्यमूक, कार्कोट, आणि वनतिंबिल हे सर्व लोक.
पद्मा निवासिनश् चैव चौरकाः कर्कवीरकाः । वैरिकाः पाशिकाश् चैव धर्मपत्तनपांसिकाः
पद्म, तिथले रहिवासी, चौरक, कार्कवीर, वैरिक, पाशिक, धर्मपत्तन आणि पांसिक हे लोक.