हेतिवर्षाशनिच्छिन्नभूतभूतलभूधरः । गजराजगिरिव्रातपातपिष्टजनव्रजः
शस्त्रांचा आणि विजेचा वर्षाव पडून पृथ्वी व डोंगर फाटले, आणि गजराज व डोंगरांच्या झुंडी कोसळून लोकांचे समुदाय चिरडले गेले.
शरधाराधरानीकमेघच्छन्नमहीनभः । महानीकार्णवक्षोभसङ्घट्टकठिनारवः
बाणांच्या रांगा सैन्याच्या वर ढगांसारख्या पसरल्या, त्यामुळे पृथ्वी आणि आकाश झाकले गेले, आणि मोठ्या सैन्यांच्या धडकेत समुद्र ढवळून कठीण गजर झाला.
व्याप्त उग्रानिलोद्धूतैर् जलव्यालानलाचलैः । अन्योऽन्यदलनव्यग्रैर् अस्त्रोत्पातफलोत्थितैः
भीषण वाऱ्यांनी, पाण्याच्या लाटा, सर्प, ज्वाळा आणि डोंगर यांच्यामुळे सगळीकडे गोंधळ उडाला होता. एकमेकांना नष्ट करण्याच्या धडपडीत, शस्त्रांच्या आणि संकटांच्या परिणामामुळे सगळे एकमेकांवर तुटून पडले होते.
शूलासिचक्रशरशक्तिगदाभुसुण्डीप्रासादयो विदलनेन मिथो ध्वनन्तः । दीप्ता दधुर् दशदिशं शतशो भ्रमन्तः कल्पान्तवातपरिवृत्तपदार्थलीलाम्
भाले, तलवारी, चक्र, बाण, भाले, गदा, मुगदळ, आणि भाले एकमेकांवर आदळून मोठा आवाज करत होते. ते सगळे जळत, शेकडोंनी दहा दिशांना फिरत होते, जणू काही जगाचा अंत घडतो आहे आणि सगळं काही प्रलयाच्या वादळात वाहून जात आहे.
अथ शृङ्गोपमानेषु स्थितेषु शवरादिषु । गङ्गातुल्यासु जातासु वहद्रक्तनदीषु च
मग, पर्वतासारख्या पडलेल्या मृतदेहांमध्ये आणि जमातींमध्ये, गंगेप्रमाणे वाहणाऱ्या रक्ताच्या नद्या निर्माण झाल्या.
नृत्यत्सु लोलदोर्दण्डं कबन्धेषु सबन्धुषु । ब्रुडत्सु नरहस्त्यश्वरथेषु रुधिराम्भसि
शिरच्छेद झालेली शरीरे हात हलवत नाचत होती, त्यांच्या नातेवाईकांसह, आणि माणसे, हत्ती, घोडे, रथ यांच्या मृतदेह रक्ताच्या पाण्यात विखुरलेले पडले होते.
सर्वसैन्येषु यातेषु विरलत्वं विसारिषु । सर्वभीरुषु भग्नेषु विद्रुतेषु दिशो दश
सर्व सैन्यं विरळ झालं, घाबरलेले लोक तुटून पळाले, आणि सगळेच जण दहा दिशांना विखुरले.
मातङ्गशवशैलेषु विश्रान्ताम्बुदपङ्क्तिषु । यक्षरक्षःपिशाचेषु क्रीडत्सु रुधिरार्णवे
हत्तींच्या मृतदेहांच्या डोंगरांवर, विश्रांती घेतलेल्या ढगांच्या रांगेत, यक्ष, राक्षस आणि पिशाच्च रक्ताच्या समुद्रात खेळत होते.
महतां धर्मनिष्ठानां शीलौजस्सत्त्वशालिनाम् । शुद्धानां कुलपद्मानां वीराणाम् अनिवर्तिनाम्
धर्मावर निष्ठा असलेल्या, चांगुलपणा, शौर्य आणि शुद्धतेने भरलेल्या, कुलकमळात जन्मलेल्या आणि कधीही मागे न फिरणाऱ्या वीरांच्या मध्ये,
द्वन्द्वयुद्धानि जातानि मेघानाम् इव गर्जताम् । मिथो निगरणोत्कानि मिलत्सागरपूरवत्
मेघांच्या गडगडाटासारखी द्वंद्वयुद्धं झाली, एकमेकांना संपवण्याची ओढ होती, आणि समुद्र एकमेकांना मिळावेत तशी ती उग्र झाली.
सपञ्जरः पञ्जरिणा गजौघेन गजोच्चयः । सवनस् सवनेनाद्रिर् अद्रिणेवामिलद् बलात्
पिंजऱ्यातले पक्षी आणि पिंजरा, हत्तींच्या झुंडीने जसा डोंगर दुसऱ्या डोंगराला जोरात धडकतो तसा, जोरात हलवले गेले.
अश्वौघो ऽमिलद् अश्वानां वृन्देनाराविरंहसा । तरङ्गोघेन घोरेण तरङ्गोघ इवार्णवे
घोड्यांची मोठी टोळी दुसऱ्या घोड्यांच्या टोळीला मोठ्या गोंगाटात भिडली, जसा समुद्रात एक प्रचंड लाट दुसऱ्या लाटेला धडकते.
नरानीको नरानीकं समायुधम् अयोधयत् । वेण्वौघम् इव वेण्वौघो मरुल्लोलो मरुच्चलम्
माणसांची फौज दुसऱ्या फौजेबरोबर समसमान शस्त्रांनी लढली, जसा एक गवताचा गट दुसऱ्या गटाला किंवा एक वाऱ्याचा झोत दुसऱ्या झोताला हलवतो.
रथौघश् च रथौघेन निष्पिपेषाखिलं वपुः । नगरं नगरेणेव दैवेनोड्डीनम् अम्बरम्
रथांची गर्दी दुसऱ्या रथांच्या गर्दीला चिरडून सगळे रूप नष्ट केले, जणू एक शहर दुसऱ्या शहराला किंवा आकाशच नशिबाने फेकले गेले.
सरच्छरभरासाररचितापूर्ववारिदम् । युयुधे स्थगिताकाशा धनुर्धरपताकिनी
ती धनुर्धारी सैन्याने आपल्या पताकांसह अशी लढाई केली की, सतत बाणांचा वर्षाव होत असल्यामुळे आकाशात जणू काही नवीन, पूर्वी कधीही न पाहिलेला मेघ दाटला आहे असे वाटत होते.
विषमायुधयुद्धेषु योद्धारः पेलवाशयाः । यदा युक्त्या पलायन्ते रणकल्पानले तदा
जेव्हा युद्धात शस्त्रांची बरोबरी नसते आणि रणाचा ज्वाळा प्रखर होतो, तेव्हा मनाने कमकुवत झालेले योद्धे युक्तीने पळ काढतात.
मिलिताश् चक्रिणश् चक्रैर् धनुर्धारैर् धनुर्धराः । खड्गिभिः खड्गयोद्धारो भुसुण्डीभिर् भुसुण्डिनः
चक्रधारी एकमेकांशी, धनुर्धारी धनुर्धाऱ्यांशी, तलवारधारी तलवारधाऱ्यांशी आणि गोफणधारी गोफणधाऱ्यांशी एकत्र येऊन लढू लागले.
मुसुलैर् मुसुलोद्धाराः कुन्तिनः कुन्तधारिभिः । ऋष्ट्यायुधा ऋष्टिधरैः प्रासिभिः प्रासपाणयः
मुसळधारी मुसळधाऱ्यांशी, भालेधारी भालेधाऱ्यांशी, ऋष्टिधारी ऋष्टिधाऱ्यांशी आणि प्रासधारी प्रासधाऱ्यांशी भिडले.
समुद्गरा मुद्गरिभिस् सगदैर् विलसद्गदाः । प्रासमार्गविदः प्रासैः परशूत्काः परश्वधैः
काहीजण लोखंडी गदा, मोठे सोटे आणि गदा घेऊन उभे होते; काहींना भाले चालवायचं कौशल्य होतं, म्हणून ते भाले घेऊन होते; तर काही कुऱ्हाडी हातात घेऊन, त्या चालवण्यात पटाईत होते.
लगुडौघैर् लगुडिन उपलैर् उपलायुधाः । पाशिभिः पाशपरमाश् शङ्कुभिश् शङ्कुधारिणः
काहीजण हातात लाकडी काठ्या घेऊन, तर काही दगड शस्त्र म्हणून वापरत होते; काहींना दोर बांधण्यात व कौशल्य होतं, तर काहीजण काटेरी शस्त्र हातात घेऊन उभे होते.
क्षुरिकाभिस् सक्षुरिका भिण्डिपालैश् च तद्भृतः । वज्रमुष्टिधरास् तत्स्थैर् अङ्कुशैर् अङ्कुशोद्धृताः
काहीजण हातात चाकू घेऊन, तर काही गोफण घेऊन उभे होते; काहींच्या मुठीत वज्रासारखी ताकद होती, तर काहीजण अंकुश घेऊन उभे होते.
हलैर् हलनिकाषज्ञास् त्रिशूलैश् च त्रिशूलिनः । शृङ्खलाजालिनो जालैश् शार्ङ्खलैर् अलिकोमलैः
काहीजण नांगर घेऊन, नांगर चालवण्यात तरबेज होते; काही त्रिशूळ घेऊन उभे होते; काहींना साखळ्या व जाळी अंगावर घातल्या होत्या, तर काहींनी मऊ वेलांची माळ घातली होती.
शाक्तीकैश् शक्तियोद्धारश् शूलैश् शूलविशारदाः । क्षुभिताः कल्पविक्षुब्धसागरोर्मिघटा इव
काही जण भाले चालवण्यात पटाईत होते, तर काहींना शूल हाताळण्यात कौशल्य होते. हे सर्व जण जणू कल्पांताच्या वादळाने उसळलेल्या समुद्राच्या लाटा कशा असतात, तशाच अस्वस्थ आणि तडफडणाऱ्या दिसत होते.
क्षुब्धश् चक्रजलावर्तैश् शरशीकरमारुतैः । प्रभ्रमद्धेतिमकरो व्योमैकार्णव आबभौ
चक्रांच्या फिरत्या भोवऱ्यांनी आणि बाणांच्या वर्षावाच्या वाऱ्यांनी आकाश इतकं अस्वस्थ झालं होतं, की ते जणू एकच मोठं समुद्र झालं आहे, ज्यात फिरणाऱ्या अस्त्रांच्या मगरा वावरत आहेत.
उत्फालायुधकल्लोलस् सेनाकुलजलेचरः । रोधोरन्ध्रसमुद्रो ऽसौ बभूवामरदुस्तरः
शस्त्रांच्या उसळत्या लाटा आणि सैन्यांनी भरलेल्या पाण्यात, तो रणांगण जणू एखाद्या मोठ्या नदीसागरासारखा झाला होता, जो अमरांनाही ओलांडता येणार नाही असा कठीण होता.
दिगष्टकजनानीकं पक्षद्वयतया तया । अर्धेनार्धेन कुषितं भूपालाभ्यां तथा स्थितम्
राजांची ती फौज दोन्ही बाजूंना, जणू सैन्याच्या दोन पंखांसारखी उभी राहिली होती. दोन्ही राजे आपापल्या अर्ध्या भागात ठामपणे उभे होते आणि एकमेकांसमोर ताठ मानेने उभे होते.
पश्य देशादिसङ्ख्येन प्राग्दिग्भागगतान् इमान् । लीलानाथस्य पद्मस्य पक्षे जनपदाञ् शृणु
पाहा, प्रदेश आणि दिशा यांच्यानुसार पूर्वेकडील भागात राहणारे हे लोक आहेत. आता लीला-नाथाच्या कमळाच्या बाजूला असलेल्या देशांबद्दल ऐका.
पूर्वस्यां काशिमगधाः कोसला मिथिलोत्कलाः । मेकलाः कवटाः पुण्ड्रास् तथौण्ड्रास् समगौडकाः
पूर्व दिशेला काशी, मगध, कोसल, मिथिला, उत्कल, मेकल, कवट, पुंड्र, औंड्र आणि मिळून गौडक हे आहेत.
द्रिमयो मद्रसुह्माश् च ताम्रलिप्तास् तथैव च । प्राग्ज्योतिषा वाजिमुखा अम्बष्ठाः पुरुषादकाः
तेथे द्रिमय, मद्र, सुह्म, ताम्रलिप्त, प्राग्ज्योतिष, वाजिमुख, अंबष्ठ आणि पुरुषाद हे लोक आहेत.
कर्णाक्षष्ठा अविश्रोत्रा आममीनाशनास् तथा । व्याघ्रवक्त्राः किराताश् च शवरा एकपादकाः
करणाक्ष, अविश्रोत, कच्चा मासे खाणारे, व्याघ्रमुख, किरात, शबर आणि एकपाद हेही तिथे आहेत.