क्षुरिकाकुक्षिनिर्भेदगलत्पद्मपतज्जनः । त्रिशूलवदनोदात्तशूलशङ्करनर्तनः
छुरीने पोट फाडून लोक कमळाच्या पाकळ्यांसारखे खाली पडत आहेत; तोंड भयंकर झालेले आणि त्रिशूळ उंचावलेले, शंकराचं तांडव जणू इथे घडत आहे.
धावद्धानुष्कसम्पूर्णतूणकूजनकाकलिः । भिण्डिपालभटाटोपपत्रातारभटीनटः
धावणाऱ्या धनुर्धार्यांच्या बाणांनी भरलेल्या तुणीराचा गजर पक्ष्यांच्या किलबिलीसारखा ऐकू येतो; काही सैनिक भींडिपाळ आणि ढाली घेऊन शौर्य दाखवत आहेत, तर काही युद्धनृत्य करत आहेत.
वज्रमुष्टिविनिष्पिष्टपृष्ठसद्भटसङ्कटः । श्येनवद् व्योमपदवीं प्रोत्पतत्सूतपट्टिशः
वज्रासारख्या मुठीने योद्ध्यांनी दडपल्यावर, तो गरुडासारखा आकाशात झेपावला आणि त्याच्या रथाचा कापड वाऱ्यावर फडफडू लागला.
अङ्कुशाक्रान्तशूरेन्द्रमहेभहयकेतनः । हालाहलहलालूनहेलाकुलबलाचलः
गज आणि घोडे अंकुशाने वश झालेले, शूर राजांचे ध्वज उधळले गेले, आणि युद्धाच्या गोंधळात गदा आणि हल्ल्यांच्या प्रचंड आवाजाने सर्वत्र धुमाकूळ माजला.
सुतालोत्तालकुद्दालनिखातबलभूतलः । धनुर्द्विगुणदत्तास्त्रलूनलोकशिलावलिः
उंच महाल आणि मनोऱ्यांच्या धडाक्याने पृथ्वी खणली गेली, आणि दुप्पट कमानीतून सुटलेल्या बाणांनी जगातील दगडांच्या रांगा तुटून पडल्या.
क्रकचोभयपार्श्वेहाच्छिन्नमत्तमतङ्गजः । सङ्ग्रामोलूखलापूर्णलोकतण्डुलमौसुली । अभ्राभशृङ्खलाजालबद्धसेनाविहङ्गमः
दोन्ही बाजूंनी करवतीने मदमस्त हत्ती कापले गेले, रणभूमी जणू मोठ्या उखळातल्या तांदळाने भरली होती, आणि सैन्याच्या पक्ष्यांना जणू ढगांच्या साखळ्यांनी बांधून टाकले होते.
नाराचवर्षवरवारिदवीरपूर मत्ताभ्रसम्भ्रमसनृत्तकबन्धबर्ही । कल्पान्तकाल इव वेगविवर्तमानमातङ्गशैलवलितो रणसम्भ्रमो ऽभूत्
बाणांचा पाऊस जणू शूर वीरांच्या लाटेसारखा कोसळला; रणातील गोंधळात योद्ध्यांच्या मुकुटांवरील पिसं वेड्यासारखी हलू लागली, आणि युद्धाचा गोंगाट जणू कल्पाच्या शेवटी डोंगर हलल्यासारखा घोंगावत होता.
अथ राज्ञां युयुत्सूनां भटानां मन्त्रिणाम् अपि । रभसप्रेक्षकाणां च तत्रेमाः प्रोदगुर् गिरः
मग राजे, लढणारे सैनिक, मंत्री आणि उत्सुक प्रेक्षक यांच्या गर्दीत, त्या ठिकाणी उत्साहात अशी वाक्ये उमटली.
चलत्पद्मं सर इव वहद्विहगम् एव वा । नभश् शूरशिरःकीर्णं भाति तारकिताकृति
जसं एखाद्या सरोवरात हलणारे कमळ किंवा उडणाऱ्या पक्ष्यांचा थवा, तसं आकाश शूर वीरांच्या डोक्यांनी ताऱ्यांसारखं शोभून दिसत होतं.
पश्य रक्तपृषत्पूरसिन्दूरारुणमारुतैः । सन्ध्या इव विभान्त्य् एते मध्याह्ने ऽम्बुदभानवः
पहा, रक्ताच्या प्रवाहांनी लालबुंद झालेल्या वाऱ्यामुळे हे वीर जणू संध्याकाळच्या आकाशासारखे चमकत आहेत; हे मेघासारखे सूर्यसमान योद्धे दुपारीही उजळून दिसत आहेत.
किम् इदं भगिनि व्योम पलालभरितं स्थितम् । नेदं पलालं वीराणाम् एते शरभराम्बुदाः
बहीण, हे आकाश गवताच्या काड्यांनी भरलेलं असं काय दिसतंय? हे खरं गवत नाही ग, हे तर शूर वीरांच्या बाणांनी भरलेले मेघ आहेत.
यावन्तो भुवि शाम्यन्ति रुधिरैर् अणुरेणवः । तावन्त्य् अब्दसहस्राणि भटानाम् आस्पदं दिवि
जितकी धुळ रक्ताने जमिनीवर शांत होते, तितकीच हजारो वर्षं या वीरांचं निवासस्थान आकाशात टिकून राहतं.
मा भैष्ट नैते निस्त्रिंशा नीलोत्पलदलत्विषः । अमी वीरावलोकिन्या लक्ष्म्या नयनविभ्रमाः
घाबरू नकोस — हे निळ्या कमळाच्या पाकळ्यांसारखी चमकणारी तलवारी नाहीत; या तर शूर वीरांना पाहणाऱ्या लक्ष्मीच्या खेळकर नजरा आहेत.
वीरालिङ्गनलोलानां नितम्बे सुरयोषिताम् । मेखलाश् शिथिलीकर्तुं प्रवृत्तः कुसुमायुधः
शूर वीरांच्या मिठीला आसुसलेल्या स्वर्गातील सुंदर स्त्रियांच्या कंबरेवरील मेखला सैल करण्यासाठी मदनदेव पुढे सरसावला आहे.
ललद्भुजलतालोलरक्तपल्लवपाणयः । मञ्जरीमत्तनयना मध्वामोदसुगन्धयः
त्यांचे हात कमळाच्या हलणाऱ्या देठांसारखे चमकत होते, तळवे ताज्या लाल कळ्यांसारखे दिसत होते, डोळे फुलांच्या मंजिरीसारखे मत्त झालेले, आणि त्यांच्यात मधाळ फुलांसारखा गोड सुगंध दरवळत होता.
याचन्त्यो मधुरालापैर् नन्दनोद्यानदेवताः । तवागमनम् आशङ्क्य प्रवृत्ताः परिनर्तितुम्
नंदनवनातील देवता तुझ्या येण्याची आशा धरून गोड बोलांनी तुला बोलावत नाचायला लागतात.
प्रत्यनीकं भिनत्त्य् अन्तः कुठारैः कठिनैर् इयम् । सेना ग्राम्येव वनिता दयितं दुष्टचेष्टितैः
ही सेना जणू एखाद्या गावातील स्त्रीसारखी, वाईट वागणुकीने आपल्या प्रियकराला त्रास देणारी, कठीण कुऱ्हाडीने शत्रूला आतून फोडते.
हा पितुर् मम भल्लेन शिरो ज्वलितकुण्डलम् । सूर्यस्य निकटं नीतं कालेनेवाष्टमो ग्रहः
अरेरे, माझ्या वडिलांचे जळणाऱ्या कुंडलांनी सजलेले डोके, बाणाने सूर्याजवळ नेले गेले, जणू काळाने आठव्या ग्रहासारखे तिथे पोहोचवले.
आपादं शृङ्खलाप्रोतभ्रमत्स्थूलोपलद्वयम् । भ्रमयंश् चित्रदण्डाख्यं चक्रम् ऊर्ध्वभुजो जवात्
तो दोन्ही हात वर उचलून, पायाला साखळीने बांधलेले आणि दोन मोठे दगड फिरवणारे 'चित्रदंड' नावाचे चक्र वेगाने फिरवतो.
योधो यम इवायामी याम्याद् आयाति दिक्तटात् । सर्वतस् संहरन् सेनाम् एहि यामो यथागतम्
तो योद्धा, यमासारखा उंच, दक्षिण दिशेकडून येतो आणि सर्व बाजूंनी सैन्य गोळा करतो, म्हणतो—'चला, आपण जसे आलो तसे परत जाऊ, यमासारखे.'
सद्यश्छिन्नशिरश्श्वभ्रमज्जत्कङ्ककुलाकुलाः । कबन्धाः पश्य नृत्यन्ति तालोत्ताला रणाङ्गने
पहा, ज्यांची डोकी नुकतीच छाटली गेली आहेत, असे धड गिधाडे आणि कोल्हे यांनी वेढलेले रणांगणावर हात उंचावून वेड्यासारखे नाचत आहेत.
गीर्वाणगणगोष्ठीषु प्रवृत्ता सङ्कथा मिथः । वद लोकान्तरं वीराः कथं यास्यन्ति के कुतः
देवतांच्या सभेत चर्चा सुरू आहे—'सांग, हे वीर कोणत्या दुसऱ्या लोकात जाणार? कोण कुठून जाईल?'
निगिरन्त्य् आगतास् सेनास् स्रवन्तीर् इव सागराः । समत्स्यमकरव्यूहा अहो नु विषमा भटाः
ही जी सैन्ये आली आहेत, त्या जणू काही नद्या समुद्रात मिसळाव्यात तशा गिळल्या जात आहेत. त्यांच्या रचना जणू मासे आणि मगरींच्या तुकड्यांसारख्या दिसतात. खरंच, हे सैनिक फारच कठीण अवस्थेत आहेत.
कटेषु करिणां कीर्णा धारानाराचराशयः । पतिता इव सम्पूर्णाश् शृङ्गसङ्घेषु वृष्टयः
जमिनीवर हत्ती पडले आहेत, त्यांच्या अंगावर भाले घुसले आहेत, जणू मुसळधार पाऊस पडून तो डोंगरांच्या शिखरांमध्ये साठला आहे असे वाटते.
हा कुन्तेन शिरो नीतं ममेत्य् एवं विवक्षतः । शिर आनीतम् इत्य् एव खे खगेनेव वाशितम्
'अरे, माझं डोकं भाल्याने उडवलं!' असं ते म्हणायचा प्रयत्न करतात, पण त्यांच्या छाटलेल्या डोक्यांतूनच फक्त 'डोकं उडवलं' एवढंच आकाशात पक्ष्यांसारखं घुमत राहतं.
यन्त्रपाषाणवर्षेण येनास्मान् परिषिञ्चति । सेनास्यां शृङ्खलाजालवलना क्रियतां बलात्
जो आपल्यावर या यंत्राच्या दगडांचा वर्षाव करतो आहे, त्याच्या या सैन्यावर जोरात साखळ्यांचं जाळं टाका.
सर्वान् समग्रतो मूढान् नयतार्धमृतान् नरान् । निजान् पादप्रहारेण मैतान् मारयताधमाः
हे सगळे पूर्णपणे भ्रमित आणि अर्धमेल्या अवस्थेतले तुझेच माणसे, तुझ्या पायाच्या एका जबरदस्त ठोशाने मारून टाक, हे अधम.
धम्मिल्लवलनाव्यग्रे घनोत्कण्ठाप्सरोगणे । भटो दिव्यशरीरेण पार्श्वं प्राप्तो विलोक्यताम्
आकाशातील सुंदर अप्सरांचा समूह, त्यांच्या वेण्या उत्साहाने हलत आहेत, अशा वेळी एक दिव्य शरीराचा वीर तुझ्या शेजारी येऊन उभा आहे—त्याच्याकडे पाहा.
फुल्लहेमारविन्दासु च्छायाशीतजलानिलैः । स्वर्गनद्यास् तटीष्व् एवं दूरायातं विलोकय
स्वर्गातील नदीच्या काठावर, फुललेल्या सोन्याच्या कमळांमध्ये, थंड सावली आणि गार वाऱ्याच्या झुळुकीत, कुणीतरी दूरवरून येताना दिसतोय, पाहा.
विविधायुधसङ्घट्टखण्डितोग्राद्रिकोटयः । खे चरन्त्यो झणत्कारैः प्रमृतास् तारका इव
नानाविध शस्त्रांच्या धडाक्यात तुटून गेलेल्या मोठ्या पर्वतांच्या कडा, आकाशात मोठ्या आवाजात फिरत आहेत, जणू काही तारेच आपटून पडले आहेत.