कुधाराघातसङ्घातविदलन्मस्तकव्रणः । दूरोड्डीनकचत्खड्गखण्डतारकिताम्बरः
त्याच्या डोक्यावर क्रूर कुऱ्हाडीच्या वारांनी खोल जखम झाली होती, आणि त्याच्या वस्त्रावर दूरवरून तुटलेल्या तलवारींच्या चमकदार खुणा उमटल्या होत्या.
शङ्कुनिर्मुक्तशक्त्योघविषक्तेभावृतावनिः । सैन्यव्याकुलवेतालवल्गनोन्मुक्तमुद्गरः
भूमीवर भाले आणि बाणांचा वर्षाव पडला होता, आणि सैन्याच्या गोंधळात वेताळांचे उड्या मारणे व गदा फिरवण्याचा आवाज भरून राहिला होता.
गगनोत्तम्भितोत्तुङ्गशूरतोमरतोरणः । भुसुण्डीभग्नखड्गौघखण्डालीव्योमकुण्डलः
तो आकाशात उंच उभा होता, शूर वीरांच्या भाल्यांनी आणि तोमरांनी सजलेला तो एक प्रवेशद्वारासारखा दिसत होता, भुसुंडीने त्याची तलवार मोडली होती आणि तिचे तुकडे आकाशात वलयासारखे पसरले होते.
कुन्तवेणुवनव्यस्ततापाम्बरकचच्छिखी । खड्गर्ष्टिवृष्टिसन्तुष्टराजपूजितसैनिकः
भाल्यांच्या आणि बांसाच्या जाळीत तो एखाद्या नाचणाऱ्या मोरासारखा शोभत होता, त्याचे सैनिक तलवारी आणि भाल्यांच्या पावसात आनंदी होते आणि राजाने त्यांचा सन्मान केला होता.
शूरोत्तम्भितसच्छूरग्रहणोद्यमिताप्सराः । गदानुसारविगलत्स्फुरिताङ्गददिङ्मुखः
पराक्रमी वीरांना पकडण्यासाठी अप्सरा उत्साहाने हात उंचावून धावत आहेत; युद्धाच्या गर्जनेने दिशादिशा दुमदुमल्या आहेत, आणि योद्ध्यांच्या हातातील कडे थरथरत आहेत.
प्रासप्रसभनिष्पिष्टकष्टचेष्टभटोत्कटः । चक्रिचक्रखसञ्चारच्छिन्नाचतुरवारणः
भाले जोरात आदळल्यामुळे सैनिकांची हालचाल थांबली आहे; चक्र आणि रथांच्या चाकांनी हत्तींच्या फळी तुटली आहे आणि ते आता चाणाक्ष राहिलेले नाहीत.
परशुव्रातसम्पातपतत्समदवारणः । लगुडालोडनोड्डीनप्रोड्डामररणद्भटः
परशूंच्या माऱ्याने हत्ती एकमेकांवर कोसळत आहेत; गदा फिरवत रणभूमीतले योद्धे गर्जना करत आहेत, आणि शत्रू घाबरून पळत आहेत.
यन्त्रपाषाणसम्पातपिष्टकेतुरथद्रुमः । करवालविलूनोग्रच्छत्त्रपङ्कजपाण्डुरः
यंत्र आणि दगडांच्या आघाताने रथ आणि झाडे चुरडली गेली आहेत; उग्र तलवारींनी छत्री फाडून टाकल्या आहेत आणि त्या कमळासारख्या फिकट दिसत आहेत.
क्षेपणक्षोभसङ्क्षीणसैन्यक्षोण्योपलक्षितः । कबन्धबन्धमत्तेभपातसम्पिष्टपार्श्वगः
क्षेपणास्त्रांनी उधळलेल्या आणि गोंधळलेल्या सैन्यामुळे पृथ्वीवर सर्वत्र फक्त थोडी माणसं उरली आहेत; मोठ्या हत्तींच्या अंगावर डोंगराएवढ्या धडांची ढिगं पडली आहेत, त्यांच्या बाजू चिरडल्या गेल्या आहेत.
शङ्कुशङ्कितशङ्खस्थवीरवारितवारणः । पाशावेशविशेषज्ञवीरातिपरिदेवनः
शक्तिशाली वीरांच्या गर्जना आणि अंकुशाच्या फटक्यांनी हत्ती थांबवले गेले आहेत; दोरांच्या वापरात निपुण असलेले वीर आपले साथीदार गेले म्हणून हळहळत आहेत.
क्षुरिकाकुक्षिनिर्भेदगलत्पद्मपतज्जनः । त्रिशूलवदनोदात्तशूलशङ्करनर्तनः
छुरीने पोट फाडून लोक कमळाच्या पाकळ्यांसारखे खाली पडत आहेत; तोंड भयंकर झालेले आणि त्रिशूळ उंचावलेले, शंकराचं तांडव जणू इथे घडत आहे.
धावद्धानुष्कसम्पूर्णतूणकूजनकाकलिः । भिण्डिपालभटाटोपपत्रातारभटीनटः
धावणाऱ्या धनुर्धार्यांच्या बाणांनी भरलेल्या तुणीराचा गजर पक्ष्यांच्या किलबिलीसारखा ऐकू येतो; काही सैनिक भींडिपाळ आणि ढाली घेऊन शौर्य दाखवत आहेत, तर काही युद्धनृत्य करत आहेत.
वज्रमुष्टिविनिष्पिष्टपृष्ठसद्भटसङ्कटः । श्येनवद् व्योमपदवीं प्रोत्पतत्सूतपट्टिशः
वज्रासारख्या मुठीने योद्ध्यांनी दडपल्यावर, तो गरुडासारखा आकाशात झेपावला आणि त्याच्या रथाचा कापड वाऱ्यावर फडफडू लागला.
अङ्कुशाक्रान्तशूरेन्द्रमहेभहयकेतनः । हालाहलहलालूनहेलाकुलबलाचलः
गज आणि घोडे अंकुशाने वश झालेले, शूर राजांचे ध्वज उधळले गेले, आणि युद्धाच्या गोंधळात गदा आणि हल्ल्यांच्या प्रचंड आवाजाने सर्वत्र धुमाकूळ माजला.
सुतालोत्तालकुद्दालनिखातबलभूतलः । धनुर्द्विगुणदत्तास्त्रलूनलोकशिलावलिः
उंच महाल आणि मनोऱ्यांच्या धडाक्याने पृथ्वी खणली गेली, आणि दुप्पट कमानीतून सुटलेल्या बाणांनी जगातील दगडांच्या रांगा तुटून पडल्या.
क्रकचोभयपार्श्वेहाच्छिन्नमत्तमतङ्गजः । सङ्ग्रामोलूखलापूर्णलोकतण्डुलमौसुली । अभ्राभशृङ्खलाजालबद्धसेनाविहङ्गमः
दोन्ही बाजूंनी करवतीने मदमस्त हत्ती कापले गेले, रणभूमी जणू मोठ्या उखळातल्या तांदळाने भरली होती, आणि सैन्याच्या पक्ष्यांना जणू ढगांच्या साखळ्यांनी बांधून टाकले होते.
नाराचवर्षवरवारिदवीरपूर मत्ताभ्रसम्भ्रमसनृत्तकबन्धबर्ही । कल्पान्तकाल इव वेगविवर्तमानमातङ्गशैलवलितो रणसम्भ्रमो ऽभूत्
बाणांचा पाऊस जणू शूर वीरांच्या लाटेसारखा कोसळला; रणातील गोंधळात योद्ध्यांच्या मुकुटांवरील पिसं वेड्यासारखी हलू लागली, आणि युद्धाचा गोंगाट जणू कल्पाच्या शेवटी डोंगर हलल्यासारखा घोंगावत होता.
अथ राज्ञां युयुत्सूनां भटानां मन्त्रिणाम् अपि । रभसप्रेक्षकाणां च तत्रेमाः प्रोदगुर् गिरः
मग राजे, लढणारे सैनिक, मंत्री आणि उत्सुक प्रेक्षक यांच्या गर्दीत, त्या ठिकाणी उत्साहात अशी वाक्ये उमटली.
चलत्पद्मं सर इव वहद्विहगम् एव वा । नभश् शूरशिरःकीर्णं भाति तारकिताकृति
जसं एखाद्या सरोवरात हलणारे कमळ किंवा उडणाऱ्या पक्ष्यांचा थवा, तसं आकाश शूर वीरांच्या डोक्यांनी ताऱ्यांसारखं शोभून दिसत होतं.
पश्य रक्तपृषत्पूरसिन्दूरारुणमारुतैः । सन्ध्या इव विभान्त्य् एते मध्याह्ने ऽम्बुदभानवः
पहा, रक्ताच्या प्रवाहांनी लालबुंद झालेल्या वाऱ्यामुळे हे वीर जणू संध्याकाळच्या आकाशासारखे चमकत आहेत; हे मेघासारखे सूर्यसमान योद्धे दुपारीही उजळून दिसत आहेत.
किम् इदं भगिनि व्योम पलालभरितं स्थितम् । नेदं पलालं वीराणाम् एते शरभराम्बुदाः
बहीण, हे आकाश गवताच्या काड्यांनी भरलेलं असं काय दिसतंय? हे खरं गवत नाही ग, हे तर शूर वीरांच्या बाणांनी भरलेले मेघ आहेत.
यावन्तो भुवि शाम्यन्ति रुधिरैर् अणुरेणवः । तावन्त्य् अब्दसहस्राणि भटानाम् आस्पदं दिवि
जितकी धुळ रक्ताने जमिनीवर शांत होते, तितकीच हजारो वर्षं या वीरांचं निवासस्थान आकाशात टिकून राहतं.
मा भैष्ट नैते निस्त्रिंशा नीलोत्पलदलत्विषः । अमी वीरावलोकिन्या लक्ष्म्या नयनविभ्रमाः
घाबरू नकोस — हे निळ्या कमळाच्या पाकळ्यांसारखी चमकणारी तलवारी नाहीत; या तर शूर वीरांना पाहणाऱ्या लक्ष्मीच्या खेळकर नजरा आहेत.
वीरालिङ्गनलोलानां नितम्बे सुरयोषिताम् । मेखलाश् शिथिलीकर्तुं प्रवृत्तः कुसुमायुधः
शूर वीरांच्या मिठीला आसुसलेल्या स्वर्गातील सुंदर स्त्रियांच्या कंबरेवरील मेखला सैल करण्यासाठी मदनदेव पुढे सरसावला आहे.
ललद्भुजलतालोलरक्तपल्लवपाणयः । मञ्जरीमत्तनयना मध्वामोदसुगन्धयः
त्यांचे हात कमळाच्या हलणाऱ्या देठांसारखे चमकत होते, तळवे ताज्या लाल कळ्यांसारखे दिसत होते, डोळे फुलांच्या मंजिरीसारखे मत्त झालेले, आणि त्यांच्यात मधाळ फुलांसारखा गोड सुगंध दरवळत होता.
याचन्त्यो मधुरालापैर् नन्दनोद्यानदेवताः । तवागमनम् आशङ्क्य प्रवृत्ताः परिनर्तितुम्
नंदनवनातील देवता तुझ्या येण्याची आशा धरून गोड बोलांनी तुला बोलावत नाचायला लागतात.
प्रत्यनीकं भिनत्त्य् अन्तः कुठारैः कठिनैर् इयम् । सेना ग्राम्येव वनिता दयितं दुष्टचेष्टितैः
ही सेना जणू एखाद्या गावातील स्त्रीसारखी, वाईट वागणुकीने आपल्या प्रियकराला त्रास देणारी, कठीण कुऱ्हाडीने शत्रूला आतून फोडते.
हा पितुर् मम भल्लेन शिरो ज्वलितकुण्डलम् । सूर्यस्य निकटं नीतं कालेनेवाष्टमो ग्रहः
अरेरे, माझ्या वडिलांचे जळणाऱ्या कुंडलांनी सजलेले डोके, बाणाने सूर्याजवळ नेले गेले, जणू काळाने आठव्या ग्रहासारखे तिथे पोहोचवले.
आपादं शृङ्खलाप्रोतभ्रमत्स्थूलोपलद्वयम् । भ्रमयंश् चित्रदण्डाख्यं चक्रम् ऊर्ध्वभुजो जवात्
तो दोन्ही हात वर उचलून, पायाला साखळीने बांधलेले आणि दोन मोठे दगड फिरवणारे 'चित्रदंड' नावाचे चक्र वेगाने फिरवतो.
योधो यम इवायामी याम्याद् आयाति दिक्तटात् । सर्वतस् संहरन् सेनाम् एहि यामो यथागतम्
तो योद्धा, यमासारखा उंच, दक्षिण दिशेकडून येतो आणि सर्व बाजूंनी सैन्य गोळा करतो, म्हणतो—'चला, आपण जसे आलो तसे परत जाऊ, यमासारखे.'