कङ्कटोत्थस्फुरद्वह्निच्छटाप्लुष्टशिरोरुहः । रणत्पतदसिव्रातदत्तपीनझणज्झणः
फुटलेल्या ढालींमधून उडणाऱ्या अग्नीच्या ठिणग्यांनी केस भाजले गेले आहेत, आणि पडणाऱ्या वीरांनी टाकलेल्या तलवारींच्या जड आवाजाने रणभूमी दुमदुमली आहे.
कुन्तकुण्ठितमातङ्गतरङ्गोद्गतलोहितः । दन्तिदन्तविनिष्पेषतारक्रेङ्कारकर्कशः
भाल्यांनी टोचलेल्या हत्तींमधून रक्ताच्या लाटा उसळत आहेत, आणि हत्तींच्या सुळ्यांची एकमेकांवर घासाघीस होताना भीषण गर्जना होत आहे.
महामुसुलसम्पातपिष्टवृन्दोद्धुरस्वरः । तरच्छूरशिरःपद्मप्रकराच्छादिताम्बरः
महाकाठ्यांच्या प्रचंड आवाजात गर्दी चिरडली जाते, आणि रणांगणात पडलेल्या शूरवीरांच्या डोक्यांच्या गटांनी आकाश जणू कमळांनी भरून गेले आहे.
व्योमव्यस्तभुजाहीन्द्रपूर्णधूलिमयाम्बुदः । छिन्नहेतिनरारब्धकेशाकेशिप्रतिक्रियः
योध्यांचे आणि हत्तींचे हात उंचावल्याने आकाश धुळीच्या ढगांनी भरून गेले आहे, आणि जिंकणाऱ्यांनी शत्रूंच्या मृत देहांची केस धरून त्यांना परत उत्तर दिले आहे.
नखानखिनिकृष्टाक्षिकर्णनासोमहाभयः । पतत्समदमातङ्गकम्पितोर्वीलुठद्रथः
नखांनी डोळे, कान, नाक फाडल्याने भीती वाढली आहे; मदाने भरलेल्या हत्तींच्या धडकेत पृथ्वी थरथरते आणि उलटलेली रथं जमिनीवर लोळत आहेत.
रणप्रासरयोत्पन्नव्रणरक्तपरिच्छदः । रजोरचितनीहारकचत्प्रवहदायुधः
रणभूमीत भाल्यांच्या जखमांमधून वाहणाऱ्या रक्ताने कपडे ओले झाले आहेत, आणि धुळीच्या गडद वाऱ्यातून शस्त्रे सतत उडत आहेत.
एकीकृतघनक्षोभसैन्यसागरगर्वितः । मत्तहासविलासेन मृत्युना परिचर्वितः
एकत्रित लाटांनी फुगलेल्या समुद्रासारखा गर्विष्ठ तो, मृत्यूच्या वेड्या हास्याने आणि खेळकरपणाने अखेरीस गिळंकृत झाला.
गर्विताद्रीन्द्रनागेन्द्रखर्विताम्भोदगर्जितः । वृक्षपार्श्वतटीसन्नचक्रशक्त्यृष्टिमुद्गरः
गर्विष्ठ पर्वतांच्या आणि राजहस्त्यांच्या धडकेत फाटलेल्या मेघांच्या गडगडाटासारखा त्याचा आवाज होता, झाडांजवळ आणि काठीच्या काठावर तो चक्र, भाले आणि गदा फिरवत होता.
शरोर्णातन्तुनीरन्ध्रवृक्षयोधादिमेषकः । मेघविभ्रान्तिविच्छिन्नपताकापट्टचामरः
तो वीरांच्या गर्दीत मेंढ्याप्रमाणे होता, बाणांच्या तंतूंमधून आणि झाडांच्या फटींमधून आरपार जात होता, त्याचा ध्वज आणि छत्र मेघांच्या गोंधळात फाटून विखुरले गेले होते.
यन्त्रपाषाणचक्रौघद्रुतविद्रुतखेचरः । मरणव्यग्रकृत्ताङ्गयोधाक्रन्दातिघर्घरः
यंत्र, दगड आणि चक्रांच्या उडणाऱ्या सैन्यात तो धावत सुटला, मृत्यूने त्याचे अंग फाडले होते आणि जखमी सैनिकांच्या किंकाळ्या भीषण गडगडाट करत होत्या.
कुधाराघातसङ्घातविदलन्मस्तकव्रणः । दूरोड्डीनकचत्खड्गखण्डतारकिताम्बरः
त्याच्या डोक्यावर क्रूर कुऱ्हाडीच्या वारांनी खोल जखम झाली होती, आणि त्याच्या वस्त्रावर दूरवरून तुटलेल्या तलवारींच्या चमकदार खुणा उमटल्या होत्या.
शङ्कुनिर्मुक्तशक्त्योघविषक्तेभावृतावनिः । सैन्यव्याकुलवेतालवल्गनोन्मुक्तमुद्गरः
भूमीवर भाले आणि बाणांचा वर्षाव पडला होता, आणि सैन्याच्या गोंधळात वेताळांचे उड्या मारणे व गदा फिरवण्याचा आवाज भरून राहिला होता.
गगनोत्तम्भितोत्तुङ्गशूरतोमरतोरणः । भुसुण्डीभग्नखड्गौघखण्डालीव्योमकुण्डलः
तो आकाशात उंच उभा होता, शूर वीरांच्या भाल्यांनी आणि तोमरांनी सजलेला तो एक प्रवेशद्वारासारखा दिसत होता, भुसुंडीने त्याची तलवार मोडली होती आणि तिचे तुकडे आकाशात वलयासारखे पसरले होते.
कुन्तवेणुवनव्यस्ततापाम्बरकचच्छिखी । खड्गर्ष्टिवृष्टिसन्तुष्टराजपूजितसैनिकः
भाल्यांच्या आणि बांसाच्या जाळीत तो एखाद्या नाचणाऱ्या मोरासारखा शोभत होता, त्याचे सैनिक तलवारी आणि भाल्यांच्या पावसात आनंदी होते आणि राजाने त्यांचा सन्मान केला होता.
शूरोत्तम्भितसच्छूरग्रहणोद्यमिताप्सराः । गदानुसारविगलत्स्फुरिताङ्गददिङ्मुखः
पराक्रमी वीरांना पकडण्यासाठी अप्सरा उत्साहाने हात उंचावून धावत आहेत; युद्धाच्या गर्जनेने दिशादिशा दुमदुमल्या आहेत, आणि योद्ध्यांच्या हातातील कडे थरथरत आहेत.
प्रासप्रसभनिष्पिष्टकष्टचेष्टभटोत्कटः । चक्रिचक्रखसञ्चारच्छिन्नाचतुरवारणः
भाले जोरात आदळल्यामुळे सैनिकांची हालचाल थांबली आहे; चक्र आणि रथांच्या चाकांनी हत्तींच्या फळी तुटली आहे आणि ते आता चाणाक्ष राहिलेले नाहीत.
परशुव्रातसम्पातपतत्समदवारणः । लगुडालोडनोड्डीनप्रोड्डामररणद्भटः
परशूंच्या माऱ्याने हत्ती एकमेकांवर कोसळत आहेत; गदा फिरवत रणभूमीतले योद्धे गर्जना करत आहेत, आणि शत्रू घाबरून पळत आहेत.
यन्त्रपाषाणसम्पातपिष्टकेतुरथद्रुमः । करवालविलूनोग्रच्छत्त्रपङ्कजपाण्डुरः
यंत्र आणि दगडांच्या आघाताने रथ आणि झाडे चुरडली गेली आहेत; उग्र तलवारींनी छत्री फाडून टाकल्या आहेत आणि त्या कमळासारख्या फिकट दिसत आहेत.
क्षेपणक्षोभसङ्क्षीणसैन्यक्षोण्योपलक्षितः । कबन्धबन्धमत्तेभपातसम्पिष्टपार्श्वगः
क्षेपणास्त्रांनी उधळलेल्या आणि गोंधळलेल्या सैन्यामुळे पृथ्वीवर सर्वत्र फक्त थोडी माणसं उरली आहेत; मोठ्या हत्तींच्या अंगावर डोंगराएवढ्या धडांची ढिगं पडली आहेत, त्यांच्या बाजू चिरडल्या गेल्या आहेत.
शङ्कुशङ्कितशङ्खस्थवीरवारितवारणः । पाशावेशविशेषज्ञवीरातिपरिदेवनः
शक्तिशाली वीरांच्या गर्जना आणि अंकुशाच्या फटक्यांनी हत्ती थांबवले गेले आहेत; दोरांच्या वापरात निपुण असलेले वीर आपले साथीदार गेले म्हणून हळहळत आहेत.
क्षुरिकाकुक्षिनिर्भेदगलत्पद्मपतज्जनः । त्रिशूलवदनोदात्तशूलशङ्करनर्तनः
छुरीने पोट फाडून लोक कमळाच्या पाकळ्यांसारखे खाली पडत आहेत; तोंड भयंकर झालेले आणि त्रिशूळ उंचावलेले, शंकराचं तांडव जणू इथे घडत आहे.
धावद्धानुष्कसम्पूर्णतूणकूजनकाकलिः । भिण्डिपालभटाटोपपत्रातारभटीनटः
धावणाऱ्या धनुर्धार्यांच्या बाणांनी भरलेल्या तुणीराचा गजर पक्ष्यांच्या किलबिलीसारखा ऐकू येतो; काही सैनिक भींडिपाळ आणि ढाली घेऊन शौर्य दाखवत आहेत, तर काही युद्धनृत्य करत आहेत.
वज्रमुष्टिविनिष्पिष्टपृष्ठसद्भटसङ्कटः । श्येनवद् व्योमपदवीं प्रोत्पतत्सूतपट्टिशः
वज्रासारख्या मुठीने योद्ध्यांनी दडपल्यावर, तो गरुडासारखा आकाशात झेपावला आणि त्याच्या रथाचा कापड वाऱ्यावर फडफडू लागला.
अङ्कुशाक्रान्तशूरेन्द्रमहेभहयकेतनः । हालाहलहलालूनहेलाकुलबलाचलः
गज आणि घोडे अंकुशाने वश झालेले, शूर राजांचे ध्वज उधळले गेले, आणि युद्धाच्या गोंधळात गदा आणि हल्ल्यांच्या प्रचंड आवाजाने सर्वत्र धुमाकूळ माजला.
सुतालोत्तालकुद्दालनिखातबलभूतलः । धनुर्द्विगुणदत्तास्त्रलूनलोकशिलावलिः
उंच महाल आणि मनोऱ्यांच्या धडाक्याने पृथ्वी खणली गेली, आणि दुप्पट कमानीतून सुटलेल्या बाणांनी जगातील दगडांच्या रांगा तुटून पडल्या.
क्रकचोभयपार्श्वेहाच्छिन्नमत्तमतङ्गजः । सङ्ग्रामोलूखलापूर्णलोकतण्डुलमौसुली । अभ्राभशृङ्खलाजालबद्धसेनाविहङ्गमः
दोन्ही बाजूंनी करवतीने मदमस्त हत्ती कापले गेले, रणभूमी जणू मोठ्या उखळातल्या तांदळाने भरली होती, आणि सैन्याच्या पक्ष्यांना जणू ढगांच्या साखळ्यांनी बांधून टाकले होते.
नाराचवर्षवरवारिदवीरपूर मत्ताभ्रसम्भ्रमसनृत्तकबन्धबर्ही । कल्पान्तकाल इव वेगविवर्तमानमातङ्गशैलवलितो रणसम्भ्रमो ऽभूत्
बाणांचा पाऊस जणू शूर वीरांच्या लाटेसारखा कोसळला; रणातील गोंधळात योद्ध्यांच्या मुकुटांवरील पिसं वेड्यासारखी हलू लागली, आणि युद्धाचा गोंगाट जणू कल्पाच्या शेवटी डोंगर हलल्यासारखा घोंगावत होता.
अथ राज्ञां युयुत्सूनां भटानां मन्त्रिणाम् अपि । रभसप्रेक्षकाणां च तत्रेमाः प्रोदगुर् गिरः
मग राजे, लढणारे सैनिक, मंत्री आणि उत्सुक प्रेक्षक यांच्या गर्दीत, त्या ठिकाणी उत्साहात अशी वाक्ये उमटली.
चलत्पद्मं सर इव वहद्विहगम् एव वा । नभश् शूरशिरःकीर्णं भाति तारकिताकृति
जसं एखाद्या सरोवरात हलणारे कमळ किंवा उडणाऱ्या पक्ष्यांचा थवा, तसं आकाश शूर वीरांच्या डोक्यांनी ताऱ्यांसारखं शोभून दिसत होतं.
पश्य रक्तपृषत्पूरसिन्दूरारुणमारुतैः । सन्ध्या इव विभान्त्य् एते मध्याह्ने ऽम्बुदभानवः
पहा, रक्ताच्या प्रवाहांनी लालबुंद झालेल्या वाऱ्यामुळे हे वीर जणू संध्याकाळच्या आकाशासारखे चमकत आहेत; हे मेघासारखे सूर्यसमान योद्धे दुपारीही उजळून दिसत आहेत.