प्रहारपातसम्प्रेक्षानिस्स्पन्दासङ्ख्यसैनिकम् । अन्योऽन्योत्कटकाठिन्यभटभ्रूकुटिसङ्कटम्
असंख्य, हलचल न करणारे सैनिक, एकमेकांच्या वारांची पडझड पाहत होते. प्रत्येक योद्ध्याच्या कपाळावर ताठरता आणि तणाव दिसत होता, जणू काही ते पराक्रमात एकमेकांशी स्पर्धा करीत आहेत.
परस्परांससङ्घट्टकटुटाङ्कारकङ्कटम् । वीरयोधदुराधर्षभीरुप्रोज्झितकोटरम्
एकमेकांच्या अंगाचा जोरदार धडक आणि कवचाचा कडक आवाज ऐकू येत होता. हे वीर योद्धे निर्भय आणि हट्टी होते, त्यांच्या चेहऱ्यावर भीतीचा लवलेशही नव्हता.
मिथस्संस्थानकालोकमात्रसन्दिग्धजीवितम् । समस्ताङ्गरुहासक्तपांसुवृद्धाभमानवम्
त्यांचे जीव फक्त उभ्या असलेल्या जागेवर आणि समोर दिसणाऱ्या दृश्यावर अवलंबून होते, जणू काही क्षणाक्षणाला मृत्यू येईल अशी स्थिती. त्यांची शरीरं धुळीने माखलेली होती आणि ते वृद्ध माणसांसारखे दिसत होते.
पूर्वप्रहारसम्प्रेक्षाव्यग्रप्राणितया तया । संशान्तकल्लोलरवं निद्रामुद्रपुरोपमम्
पूर्वीच्या युद्धातील घाव पाहून तिचा श्वास वेगाने चालू लागला होता. आता लाटांचा गजर शांत झाला होता आणि ती जणू झोपेच्या मोहऱ्याने बंदिस्त झाल्यासारखी वाटत होती.
संशान्तशङ्खसङ्घाततूर्यनिर्ह्राददुन्दुभि । भूतलावशसंलीनसर्वपांसुपयोधरम्
शंख, झांज, नगारे आणि तुतारी यांचा गोंगाट शांत झाला होता आणि सगळीकडे पृथ्वीवर धूळ आणि रक्त पसरले होते.
पलायनपरैः पश्चात् त्यक्तम् अङ्गुलम् अङ्गुलम् । विसारिमकरव्यूहमत्स्यसंस्थाब्धिभासुरम्
पलायन करणाऱ्यांनी थोडं थोडं करून सोडलेली ती भूमी, मकरांसारख्या योद्ध्यांची उजळलेली शरीरं आणि विखुरलेल्या फौजा यांनी भरली होती.
पताकामञ्जरीपुञ्जवीजितद्रुमनायकम् । हास्तिकोत्तम्भितकरकाननीकृतखान्तरम्
पताका आणि झेंड्यांच्या घडांनी झाडांना झाकून टाकले होते, आणि हत्तींच्या उंचावलेल्या सोंडांनी जणू त्या रणभूमीत जंगलच निर्माण झाले होते.
तरत्तरलभापूरसपक्षसकलायुधम् । धमद् धम् इति शब्दैश् च श्वासोत्थैर् व्याप्तखान्तरम्
पक्ष्यांच्या फडफडणाऱ्या पंखांनी, शस्त्रांच्या आवाजांनी आणि 'धमधम' अशा गर्जनांनी आकाश भरून गेले होते, आणि श्वासांच्या गजराने सारा परिसर दुमदुमला होता.
चक्रव्यूहकराक्रान्तदुर्वृत्तसुभटासुरम् । गरुडव्यूहसंरम्भविवलन्नागसञ्चयम्
रथांच्या मांडणीने दुष्ट आणि शूर असुरांना घेरलं होतं, तर गरुड मांडणीच्या गोंधळाने नागांची फौज सैरावैरा झाली.
श्येनव्यूहाविभिन्नोग्रसन्निवेशोन्नमद्ध्वनि । अन्योऽन्यस्फोटनिष्पेषप्रपतच्छूरवृन्दकम्
श्येन मांडणीची तगडी रचना तुटली, तिच्या ओळी विस्कटल्या, आणि एकमेकांच्या धडका व आघातांनी शूर योद्ध्यांचे तुकडे खाली पडले.
विविधव्यूहविन्यासम् आन्तरारावभैरवम् । करप्रतोलनोल्लासमत्तमुद्गरमन्दिरम्
तेथे वेगवेगळ्या युद्धमांडण्या होत्या, आतून उठणाऱ्या भीषण गोंगाटाने भयाण वाटत होतं, आणि वीरांच्या जड गदांचे झंकारणं सभागृहात घुमत होतं.
कृष्णायुधांशुजालेन श्यामीकृतदिवाकरम् । अनिलाधूतशल्मीलशूत्कराभशरध्वनि
काळ्या शस्त्रांच्या जाळ्याने सूर्य काळवंडला होता, आणि वाऱ्याने शाल्मलीच्या झाडांना हलवल्यासारखा बाणांचा आवाज रणांगणात घुमत होता.
अनेककल्पकल्पान्तसधर्मम् इव संस्थितम् । प्रलयानिलसङ्क्षुब्धम् एकार्णवम् इवोत्थितम्
असं वाटलं जणू कित्येक कल्पांच्या शेवटीसारखं हे टिकून होतं, आणि प्रलयाच्या वाऱ्यांनी हलवलेल्या एकाच महासागरासारखं ते उफाळून आलं.
पातालकुहराक्षुब्धम् अन्धकारम् इवोत्थितम् । लोकालोकम् इवोन्मत्तनृत्तलोललसत्तटम् । महानरकसङ्घातं भित्त्वावनिम् इवोत्थितम्
ते पाताळाच्या गुहेतल्या गडद अंधारासारखं उसळून आलं, जग आणि जगाच्या सीमेजवळ वेड्यांच्या नृत्याने थरथरणाऱ्या तीरासारखं, आणि मोठ्या नरकांच्या गर्दीने पृथ्वी फोडून वर येतं तसं दिसलं.
आलोलकुन्तमुसुलासिपरश्वधांशुश्यामायमानम् इव सातपवारिपूरैः । एकार्णवं भुवनकोशम् इवाचिरेण कर्तुं समुद्यतम् अगाधम् अनन्तपूरैः
भाले, गदा, तलवार, कुऱ्हाड यांच्या गोंधळाने जणू काळोख पसरल्यासारखं वाटलं, आणि गरम पाण्याच्या पुरांनी लवकरच अख्ख्या जगाला एक अथांग महासागर करायला ते सज्ज झाल्यासारखं दिसलं.
भगवन् युद्धम् एतन् मे समासेन मनाग् वद । श्रुतिर् आह्लाद्यते श्रोतुर् यस्माद् एताभिर् उक्तिभिः
भगवंत, हे युद्ध थोडक्यात मला सांग, कारण तुझ्या बोलण्याने ऐकणाऱ्याचं मन आनंदित होतं.
अथ खे तत्र ते देव्यौ सङ्ग्रामं तद् अवेक्षितुम् । विमाने कल्पिते कान्ते रुद्धे रुरुहतुस् स्थिरे
तेव्हा आकाशात त्या दोन देव्या सुंदर, सजवलेल्या विमानात बसल्या आणि तो संग्राम पाहू लागल्या. ते विमान स्थिर आणि हलत नव्हते.
एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र लीलेशप्रतिपक्षतः । ताम्यन् सोढुम् अशक्तस् सन् दुःखव्यतिकरं रणे
इतक्यात, लीलेश्वराच्या विरोधकाला त्या युद्धातील तीव्र दुःख सहन होत नव्हते आणि तो त्रासून गळून पडू लागला.
प्रलयार्णवकल्लोल इवोत्पत्योद्भटो भटः । जहौ सानाव् इव शिलां भटस्योरसि मुद्गरम्
प्रलयाच्या समुद्रातील मोठ्या लाटेसारखा एक भयंकर योद्धा उठला आणि डोंगराच्या शिखरावरून दगड फेकावा तसा आपल्या शत्रूच्या छातीवर गदा फेकली.
अथ प्रवृत्तः प्रसभं प्रलयार्णवरंहसा । सेनयोश् शस्त्रसम्पातः किरन्न् अनलविद्युतः
मग प्रलयाच्या समुद्रासारख्या जोराने दोन्ही सैन्यांमध्ये शस्त्रांचा भीषण मारा सुरू झाला, जणू काही अग्नीच्या ज्वाळा आणि विजा उडत होत्या.
तरत्तरलधाराग्ररेखाङ्कितनभस्तलः । ध्वनज्झणझणाशब्दमध्यलक्षितझाङ्कृतिः
वेगाने वाहणाऱ्या प्रवाहांच्या टोकावर उमटलेल्या रेषांनी आकाश जणू रंगवले गेले होते, आणि त्या प्रवाहांच्या गजरात 'झणझण' असा आवाज सतत घुमत होता.
वीरहुङ्कारमिश्रज्याघर्घरारावघस्मरः । प्रवृत्तशरधाराभ्रभास्करार्चिर्वितानकः
शूरांचा हुंकार मिसळलेला गडगडाट आणि तडतडणारा आवाज सर्वत्र पसरला होता, आणि बाणांची धार जणू ढगांमधून सूर्यकिरणांचा पडदा पसरावा तशी बरसत होती.
रणत्कङ्कटटाङ्कारप्रोड्डीनकणपावकः । परस्पराहतिच्छिन्नहेतिखण्डखगाम्बरः
रणातील तलवारींच्या टकाटक आणि ढालींच्या वाजण्याने जणू ज्वाळा उठल्या होत्या, आणि एकमेकांच्या आघाताने तुटलेली शस्त्रांची तुकडे आकाशभर विखुरली गेली होती.
वीरदोर्द्रुमसञ्चारवहद्वननभस्तलः । कोदण्डचक्रक्रेङ्कारद्रवद्वैमानिकाङ्गनः
शूर वीरांच्या भुजांच्या हालचालींनी आकाश व्यापले गेले होते, आणि धनुष्यांच्या तारा व चक्रांचा आवाज ऐकून स्वर्गातील अप्सरा घाबरून पळू लागल्या होत्या.
महाहलहलारावभृङ्गीकृतघनध्वनिः । निर्विकल्पसमाधिस्थ इवैकघनतावशात्
रणाच्या मोठ्या गोंगाटाने जणू मधमाश्यांच्या गुंजारवासारखा घनगंभीर आवाज निर्माण झाला होता; आणि जणू सर्व एकत्र येऊन त्या एकतानतेमुळे कोणी निर्विकल्प समाधीत स्थिरावला आहे, असे वाटत होते.
नाराचासारधाराग्रलूनशूरशिरःकणः । परस्परांससङ्घट्टरणत्कङ्कटसङ्कटः
बाणांच्या मुसळधार वर्षावाने शूर वीरांची डोकी तुटून तुकडे झाले होते, आणि एकमेकांच्या अंगावर आदळणाऱ्या कवचांच्या ठोक्यांनी मोठा कर्कश आवाज होत होता.
हुङ्कारहतहेत्यग्रसङ्घट्टकटुटाङ्कृतः । तरद्धारातरङ्गोग्रदन्तुराशेषदिङ्मुखः
'हुं' अशा गर्जना करत शस्त्रांच्या टकरीचे तीक्ष्ण आवाज होत होते, आणि वेगाने वाहणाऱ्या रक्ताच्या लाटा सर्व दिशांना भयंकरपणे उसळत होत्या.
हेतिसङ्घट्टविक्षोभमुष्टिग्राह्यझणज्झणः । विकचत्स्फोटकस्फोटरटच्चटचटारवः
शस्त्रांच्या टकरीचा गोंगाट, मुठीने पकडलेल्या कवचांचा झणझणाट, आणि फाटणाऱ्या, फुटणाऱ्या वस्तूंचे मोठे कडाडणारे आवाज सर्वत्र घुमत होते.
प्रवहत्खड्गटाङ्कारज्वलच्छणशणध्वनिः । सरच्छरभरोद्वान्तलसच्छवशवस्वनः
रणभूमीवर तलवारींच्या टकरीचे गडगडाट, जळत्या शस्त्रांचा प्रचंड आवाज, बाणांचा गोंगाट आणि जखमींच्या किंकाळ्या असा सगळीकडे गोंधळ पसरलेला आहे.
धग् धग् धग् इति विच्छिन्नकण्ठोत्थव्रणलोहितः । छिन्नबाहुशिरःखड्गखण्डनिर्विवराम्बरः
‘धग धग धग’ असा आवाज होत आहे, गळ्यातून रक्त वाहत आहे, तुटलेली हातं आणि डोकी इकडे तिकडे पडली आहेत, आणि तुटलेल्या तलवारींच्या तुकड्यांनी आकाश जणू काही भरून गेले आहे.