इत उत्तरम् अन्या स्यात् पदवी का नु कीदृशी । कथं च पातनी भव्या कथ्यताम् इति देवि मे
येथून पुढे अजून कोणती वाट आहे, ती कशी आहे? आणि पुढे पडणं कसं होईल? हे देवी, मला सांग.
इत उत्तरम् अग्रे ते ब्रह्माण्डपुटकर्परम् । यस्य वज्रादयो नाम धूलिलेशास् समुत्थिताः
येथून पुढे, तुझ्यासमोर विश्वाच्या अंड्याचं बाह्य कवच आहे, ज्यातून वज्रधूळी वगैरे कण निर्माण होतात.
इति प्रकथयन्त्यौ ते प्राप्ते ब्रह्माण्डकर्परम् । भ्रमर्याव् इव शैलस्य कुड्यं निबिडमण्डलम्
अशा प्रकारे बोलता बोलता ते दोघे ब्रह्मांडाच्या कवचाजवळ पोहोचले, जणू काही मधमाशा डोंगराच्या घेरदार भिंतीभोवती फिरतात तशी.
अक्लेषेनैव ते तस्मान् निर्गते गगनाद् इव । निश्चयत्वं हि यद् वस्तु तद् वज्रगति नेतरत्
ते तिथून अगदी सहजपणे, जणू आकाशातून जातात तशी, पुढे गेले; कारण जे ठामपणे ठरलेले असते त्याची गती वज्रासारखीच असते, दुसरी नसते.
निरावरणविज्ञाना सा ददर्श ततस् ततः । जलाद्यावरणान् पारे ब्रह्माण्डस्यातिभासुरान्
अडथळ्याविना ज्ञानाने तिने मग त्या जलावरणाच्या पलीकडे, ब्रह्मांडाच्या बाहेरचे अतिशय तेजस्वी प्रदेश पाहिले.
ब्राह्माद् अण्डाद् दशगुणं तोयतत्त्वं व्यवस्थितम् । आस्थितं वेष्टयित्वा तत् त्वग् इवाक्षोटपृष्ठगा
ब्रह्मांडाच्या बाहेर पाण्याचा तत्त्व दहा पट मोठे आहे, ते त्याला वेढून ठेवते, जसे सुक्यामध्ये साल गाभ्याला झाकते.
तस्माद् दशगुणो वह्निस् तस्माद् दशगुणो ऽनिलः । ततो दशगुणं व्योम ततः परमम् अम्बरम्
म्हणून अग्नीपेक्षा वायू दहा पट मोठा आहे, वायूपेक्षा आकाश दहा पट मोठं आहे, आणि त्या आकाशापलीकडे परम आकाश आहे.
तस्मिन् परमके व्योम्नि मध्याद्यन्तविकल्पनाः । न काश्चन समुद्यन्ति वन्ध्यापुत्रकथा इव
त्या परम आकाशात सुरुवात, मध्य किंवा शेवट अशा कल्पना मुळीच येत नाहीत, जसं वंध्येच्या मुलाची गोष्ट कधीच होत नाही.
केवलं विमलं शान्तं तद् अनादि गतभ्रमम् । आद्यन्तमध्यरहितं महत्य् आत्मनि तिष्ठति
ते पूर्णपणे निर्मळ, शांत, अनादी, गोंधळापासून मुक्त, सुरुवात-मध्य-शेवट नसलेलं असं महान आत्म्यात वास करतं.
आकल्पम् उत्तमबलेन शिवापतिश् चेत् तस्मिन् बलाद् गरुडकेतुरथोत्पतेश् चेत् । तद्ध्यानतो ऽवलभते विमले ऽम्बरे ऽन्तम् आकल्पम् एकजवगाम्य् अथ मारुतो ऽपि
जर श्रेष्ठ सामर्थ्याने शंकराचा स्वामी किंवा गरुडध्वज त्या आकाशात उडाला, तर त्या ध्यानाने तो निर्मळ आकाशाचा शेवट गाठू शकतो; आणि एकाच वेगाने धावणारा वायूही तिथे पोहोचतो.
पृथिव्यप्तेजसाम् अत्र नभस्वन्नभसोर् अपि । यथोत्तरं दशगुणान् अतीत्यावरकान् क्षणात्
इथे पृथ्वी, पाणी, अग्नी, वारा आणि आकाश — प्रत्येक पुढील तत्त्व मागील तत्त्वापेक्षा दहा पट श्रेष्ठ आहे आणि क्षणातच खालच्या तत्त्वांना मागे टाकते.
ददर्श परमाकाशं तत् प्रमाणविवर्जितम् । तथा ततं जगद् इदं यथा तत्राणुमात्रकम्
त्याने त्या सर्वोच्च आकाशाचे दर्शन घेतले, जे मोजमापाला न येणारे आहे, आणि त्या आकाशात हे संपूर्ण जग अगदी कणासारखे पसरलेले दिसले.
तादृक्षावरणान् सर्गान् ब्रह्माण्डेषु ददर्श सा । कोटिशस् स्फुरिता व्योम्नि त्रसरेणुर् इवातपे
तिला त्या ब्रह्मांडांमध्ये असे अनेक आवरणयुक्त सृष्टीचे दर्शन झाले, ज्या आकाशात सूर्यप्रकाशात चमकणाऱ्या धुळीच्या कणांसारख्या असंख्य दिसत होत्या.
महाकाशमहाम्भोधौ महाशून्यत्ववारिणि । महाचिद्द्रवभावोत्थान् बुद्बुदान् अर्बुदक्रमान्
त्या महान आकाशाच्या महासागरात, त्या महान शून्यतेच्या पाण्यात, तिला महान चैतन्याच्या प्रवाहातून निर्माण झालेले फुग्यांसारखे आणि समूहांसारखे अनेक बुडबुडे दिसले.
कांश्चिद् आपततो ऽधस्तात् कांश्चिच् चोपरि गच्छतः । कांश्चित् तिर्यग्गतीन् अन्यान् स्थितान् स्तब्धान् स्वसंविदा
काही जण खाली पडताना दिसतात, काही वर चढताना, काही बाजूने जातात, तर काही आपल्याच जाणिवेत स्थिर राहतात.
यत्र यत्रोदिता संविद् येषां येषां यथा यथा । तत्र तत्रोदितं रूपं तेषां तेषां तथा तथा
ज्यांच्या ज्या ठिकाणी आणि जशी जशी जागरूकता प्रकट होते, तिथे तिथे आणि तशीच तशी त्यांची रूपं दिसतात.
न चैव तत्र नामोर्ध्वं नाधो न च गमागमाः । अन्यद् एव पदं किञ्चिद् अस्मद्देहागमं हि तत्
पण तिथे खरे तर वरखालीपणा नाही, येणं-जाणंही नाही; ते काही वेगळंच स्थिती आहे, कारण ते आपल्या देहाचं प्रकट होणं आहे.
उत्पद्योत्पद्यते तत्र स्वयं संवित् स्वभावतः । स्वसङ्कल्पैश् शमं याति बालसङ्कल्पजालवत्
तिथे जागरूकता आपोआप उगवत राहते; आपल्या कल्पनांनी ती शांत होते, जशी लहान मुलांच्या कल्पनांचा गुंता आपोआप मिटतो.
किम् अधस् स्यात् किम् ऊर्ध्वं स्यात् किं तिर्यक् तत्र भासुरे । इति ब्रूहि मम ब्रह्मन्न् इहैव यदि न स्थितिः
या तेजस्वी अवकाशात खाली काय, वर काय, आणि बाजूला काय असू शकतं? ब्रह्मन्, जर इथे खरंच कुठेही स्थिर स्थान नाही, तर मला सांग.
ससर्वावरणान्य् अत्र महत्य् अन्तविवर्जिते । ब्रह्मणो ऽण्डानि भासन्ते व्योम्नि केशोण्डुको यथा
या विशाल, अनंत अवकाशात ब्रह्मदेवाची सर्व आवरणांनी वेढलेली अंडं आकाशातल्या फुग्यांसारखी चमकत आहेत.
अस्वतन्त्राः प्रधावन्ति पदार्थास् सर्व एव यत् । ब्रह्माण्डं पार्थिवं भागं तद् अधश् शून्यम् अन्यथा
सर्व वस्तू स्वतंत्रपणे वागत नाहीत; ब्रह्मांडातला पृथ्वीचा भाग 'खाली' असं म्हणतात, पण त्याच्या पलीकडे सगळं रिकामंच आहे.
पिपीलिकानाम् भ्रमतां व्योम्नि वर्तुललोष्टके । दशदिक्कम् अधःपादाः पृष्ठम् ऊर्ध्वम् उदाहृतम्
आकाशात फिरणाऱ्या गोल मातीच्या गोळ्यावर मुंग्या भटकताना, त्यांच्यासाठी दहा दिशा असतात—पाय जिथे तिथे 'खाली', पाठ जिथे तिथे 'वर' असं समजतात.
वृक्षवल्मीकजालेन केषाञ्चिद् धृदि भूतलम् । सेन्द्वर्कामरदैत्येन वेष्टितं व्योम निर्मलम्
काही लोकांच्या मनात जणू झाडांच्या आणि मुंग्यांच्या वारुळांच्या जाळ्यांनी ही पृथ्वी झाकली आहे; आणि निरभ्र आकाशाला सूर्य, चंद्र, देव आणि दैत्य यांनी वेढले आहे.
सम्भूतं मरुभूतेन सग्रामपुरपर्वतम् । इदङ्कल्पम् अलूनेन पक्वाक्षोटम् इव त्वचा
हे जग, ज्यात खेडी, शहरे आणि डोंगर आहेत, वाळवंटासारख्या तत्त्वातून निर्माण झाले आहे आणि ते जणू पिकलेल्या हरड्याच्या सालाने पूर्णपणे वेढले आहे.
यथा विन्ध्यवनाभोगे प्रस्फुरन्ति करेणवः । तथा तस्मिन् पराभोगे ब्रह्माण्डत्रसरेणवः
जसे विंध्याच्या जंगलात हत्ती मुक्तपणे वावरतात, तसे त्या परम विस्तारात ब्रह्मांडांच्या नद्या वाहत असतात.
तस्मिन् सर्वं ततस् सर्वं तत् सर्वं सर्वतश् च तत् । तच् च सर्वमयं नित्यं तथा तद् अणुकं प्रति
त्या एकाच ठिकाणी सर्व काही आहे; सर्व काही तिथूनच उत्पन्न होते; तेच सर्वत्र आहे आणि तेच नेहमी सर्वत्र व्यापून राहते, अगदी लहान कणातही.
शुद्धबोधमये तस्मिन् परमालोकवारिधौ । अजस्रम् एत्य गच्छन्ति ब्रह्माण्डाख्यास् तरङ्गकाः
त्या शुद्ध चेतनेच्या, परम तेजाच्या महासागरात, ब्रह्मांड नावाच्या लाटा सतत येतात आणि विरून जातात.
अन्तश्शून्यास् स्थिताः केचित् सकल्पक्षयरात्रयः । तरङ्गा इव तोयाब्धौ प्रोह्यन्ते शून्यतार्णवे
काही लाटा आतून रिकाम्या असतात, जणू सर्व संकल्पांचा नाश झालेल्या रात्रीसारख्या, त्या पाण्याच्या सागरातील लाटांसारख्या शून्यतेच्या महासागरात मिसळून जातात.
केषाञ्चिद् अन्तः कल्पान्तः प्रवृत्तो घर्घरारवः । न श्रुतो ऽन्यैर् न च ज्ञातस् स्वभावरसनाकुलैः
काहींच्या अंतःकरणात कल्पाचा शेवट झाला की घरघर असा आवाज उठतो, पण ज्यांचे मन त्यांच्या स्वतःच्या स्वभावात गुंतलेले आहे, त्यांना तो आवाज ऐकू येत नाही किंवा कळतही नाही.
अन्येषां प्रथमारम्भेषूद्बुभूषा विजृम्भते । सर्गसंसिक्तबीजानां कोशे ऽङ्कुरलता यथा
इतरांच्या मनात सृष्टीच्या सुरुवातीलाच प्रकट होण्याची इच्छा उमटते, जशी ओलसर बीजातून अंकुर फुटतो.