मेघमार्गम् अतिक्रम्य वातस्कन्धावनिं तथा । सौरं मार्गम् अथाक्रम्य चान्द्रं मार्गम् अतीत्य च
ती मेघांच्या मार्गापलीकडे गेली, वाऱ्याच्या प्रदेशालाही ओलांडून पुढे गेली; मग सूर्याचा मार्ग पार केला आणि चंद्राचा मार्गही मागे टाकला.
ध्रुवमार्गोत्तरं गत्वा साध्यानां मार्गम् एव च । सिद्धानां समतीत्योर्वीम् उल्लङ्घ्य स्वर्गमण्डलम्
ध्रुवाच्या उत्तरेकडील मार्गावरून पुढे जाऊन, साध्यांच्या मार्गालाही ओलांडले; सिद्धांच्या प्रदेशालाही मागे टाकून पृथ्वीवरून वर गेली आणि स्वर्गमंडळ गाठले.
ब्रह्मलोकान्तरे गत्वा तुषितानां च मण्डलम् । गोलोकं शिवलोकं च पितृलोकम् अतीत्य च
ब्रह्मलोकाच्या अंतरंगात पोहोचली, तुषितांच्या मंडळात गेली; मग गोलोक, शंकरलोक आणि पितृलोक यांनाही मागे टाकले.
विदेहानां च देवानां दूरम् उत्तीर्य दूरगम् । दूराद् दूरतरं गत्वा किञ्चिद् रुद्धा बभूव सा
शरीररहित देवतांच्या प्रदेशालाही खूप दूर जाऊन, अजूनही त्यापेक्षा दूर गेली; इतकी दूर गेल्यावर तिला थोडासा अडथळा आला.
पश्चाद् आलोकयाम् आस समतीतं नभस्तलम् । यावन् न किञ्चिच् चन्द्रार्कताराद्य् आलक्ष्यते ह्य् अधः
मग तिने मागे वळून त्या आकाशाकडे पाहिलं, जिथून ती आली होती. खाली कुठेही चंद्र, सूर्य, तारे किंवा दुसरं काहीच दिसेना.
तमस् स्तिमितगम्भीरम् आशाकुहरपूरकम् । एकार्णवोदरप्रख्यं शिलोदरघनं स्थितम्
ती काळोख पाहत होती—एकदम स्थिर, खोल, अवकाशाच्या पोकळ्यांनी भरलेलं, जणू एकाच महासागराचं पोट किंवा डोंगराच्या आतल्या भागासारखं दाट.
तद् देवि भास्करादीनां क्वाधस् तेजो गतं वद । शिलाजठरनिस्स्पन्दं मुष्टिग्राह्यं तमः कुतः
देवी, मला सांग, खाली सूर्यादींचं तेज कुठे गेलं? डोंगराच्या पोटासारखं स्थिर आणि हातात पकडता येईल असं हे काळोख इथे कसं आलं?
एतावतीम् इमां व्योम्नः पदवीम् आगतासि भोः । अर्कादीन्य् अपि तेजांसि यतो दृश्यन्त एव नो
तू आकाशाच्या या टप्प्यावर आली आहेस, म्हणूनच इथे सूर्य वगैरेचं तेजही दिसत नाही.
यथा महान्धकूपाधः खद्योतो नावलोक्यते । पृष्ठगेन तथेहातो नाधस् सूर्यो ऽवलोक्यते
जशी खोल काळोखी विहिरीच्या तळातून काजवा दिसत नाही, तशीच इथून खाली सूर्यही पाठीमागून दिसत नाही.
अहो नु पदवीम् एतां दूराम् आवाम् उपागते । सूर्यो ऽप्य् अधो ऽणुकणवन् न मनाग् अपि लक्ष्यते
अरे, आपण इतक्या दूर जागी आलो आहोत की खाली सूर्य अगदी लहान कणासारखा दिसतो, किंचितही दिसत नाही.
इत उत्तरम् अन्या स्यात् पदवी का नु कीदृशी । कथं च पातनी भव्या कथ्यताम् इति देवि मे
येथून पुढे अजून कोणती वाट आहे, ती कशी आहे? आणि पुढे पडणं कसं होईल? हे देवी, मला सांग.
इत उत्तरम् अग्रे ते ब्रह्माण्डपुटकर्परम् । यस्य वज्रादयो नाम धूलिलेशास् समुत्थिताः
येथून पुढे, तुझ्यासमोर विश्वाच्या अंड्याचं बाह्य कवच आहे, ज्यातून वज्रधूळी वगैरे कण निर्माण होतात.
इति प्रकथयन्त्यौ ते प्राप्ते ब्रह्माण्डकर्परम् । भ्रमर्याव् इव शैलस्य कुड्यं निबिडमण्डलम्
अशा प्रकारे बोलता बोलता ते दोघे ब्रह्मांडाच्या कवचाजवळ पोहोचले, जणू काही मधमाशा डोंगराच्या घेरदार भिंतीभोवती फिरतात तशी.
अक्लेषेनैव ते तस्मान् निर्गते गगनाद् इव । निश्चयत्वं हि यद् वस्तु तद् वज्रगति नेतरत्
ते तिथून अगदी सहजपणे, जणू आकाशातून जातात तशी, पुढे गेले; कारण जे ठामपणे ठरलेले असते त्याची गती वज्रासारखीच असते, दुसरी नसते.
निरावरणविज्ञाना सा ददर्श ततस् ततः । जलाद्यावरणान् पारे ब्रह्माण्डस्यातिभासुरान्
अडथळ्याविना ज्ञानाने तिने मग त्या जलावरणाच्या पलीकडे, ब्रह्मांडाच्या बाहेरचे अतिशय तेजस्वी प्रदेश पाहिले.
ब्राह्माद् अण्डाद् दशगुणं तोयतत्त्वं व्यवस्थितम् । आस्थितं वेष्टयित्वा तत् त्वग् इवाक्षोटपृष्ठगा
ब्रह्मांडाच्या बाहेर पाण्याचा तत्त्व दहा पट मोठे आहे, ते त्याला वेढून ठेवते, जसे सुक्यामध्ये साल गाभ्याला झाकते.
तस्माद् दशगुणो वह्निस् तस्माद् दशगुणो ऽनिलः । ततो दशगुणं व्योम ततः परमम् अम्बरम्
म्हणून अग्नीपेक्षा वायू दहा पट मोठा आहे, वायूपेक्षा आकाश दहा पट मोठं आहे, आणि त्या आकाशापलीकडे परम आकाश आहे.
तस्मिन् परमके व्योम्नि मध्याद्यन्तविकल्पनाः । न काश्चन समुद्यन्ति वन्ध्यापुत्रकथा इव
त्या परम आकाशात सुरुवात, मध्य किंवा शेवट अशा कल्पना मुळीच येत नाहीत, जसं वंध्येच्या मुलाची गोष्ट कधीच होत नाही.
केवलं विमलं शान्तं तद् अनादि गतभ्रमम् । आद्यन्तमध्यरहितं महत्य् आत्मनि तिष्ठति
ते पूर्णपणे निर्मळ, शांत, अनादी, गोंधळापासून मुक्त, सुरुवात-मध्य-शेवट नसलेलं असं महान आत्म्यात वास करतं.
आकल्पम् उत्तमबलेन शिवापतिश् चेत् तस्मिन् बलाद् गरुडकेतुरथोत्पतेश् चेत् । तद्ध्यानतो ऽवलभते विमले ऽम्बरे ऽन्तम् आकल्पम् एकजवगाम्य् अथ मारुतो ऽपि
जर श्रेष्ठ सामर्थ्याने शंकराचा स्वामी किंवा गरुडध्वज त्या आकाशात उडाला, तर त्या ध्यानाने तो निर्मळ आकाशाचा शेवट गाठू शकतो; आणि एकाच वेगाने धावणारा वायूही तिथे पोहोचतो.
पृथिव्यप्तेजसाम् अत्र नभस्वन्नभसोर् अपि । यथोत्तरं दशगुणान् अतीत्यावरकान् क्षणात्
इथे पृथ्वी, पाणी, अग्नी, वारा आणि आकाश — प्रत्येक पुढील तत्त्व मागील तत्त्वापेक्षा दहा पट श्रेष्ठ आहे आणि क्षणातच खालच्या तत्त्वांना मागे टाकते.
ददर्श परमाकाशं तत् प्रमाणविवर्जितम् । तथा ततं जगद् इदं यथा तत्राणुमात्रकम्
त्याने त्या सर्वोच्च आकाशाचे दर्शन घेतले, जे मोजमापाला न येणारे आहे, आणि त्या आकाशात हे संपूर्ण जग अगदी कणासारखे पसरलेले दिसले.
तादृक्षावरणान् सर्गान् ब्रह्माण्डेषु ददर्श सा । कोटिशस् स्फुरिता व्योम्नि त्रसरेणुर् इवातपे
तिला त्या ब्रह्मांडांमध्ये असे अनेक आवरणयुक्त सृष्टीचे दर्शन झाले, ज्या आकाशात सूर्यप्रकाशात चमकणाऱ्या धुळीच्या कणांसारख्या असंख्य दिसत होत्या.
महाकाशमहाम्भोधौ महाशून्यत्ववारिणि । महाचिद्द्रवभावोत्थान् बुद्बुदान् अर्बुदक्रमान्
त्या महान आकाशाच्या महासागरात, त्या महान शून्यतेच्या पाण्यात, तिला महान चैतन्याच्या प्रवाहातून निर्माण झालेले फुग्यांसारखे आणि समूहांसारखे अनेक बुडबुडे दिसले.
कांश्चिद् आपततो ऽधस्तात् कांश्चिच् चोपरि गच्छतः । कांश्चित् तिर्यग्गतीन् अन्यान् स्थितान् स्तब्धान् स्वसंविदा
काही जण खाली पडताना दिसतात, काही वर चढताना, काही बाजूने जातात, तर काही आपल्याच जाणिवेत स्थिर राहतात.
यत्र यत्रोदिता संविद् येषां येषां यथा यथा । तत्र तत्रोदितं रूपं तेषां तेषां तथा तथा
ज्यांच्या ज्या ठिकाणी आणि जशी जशी जागरूकता प्रकट होते, तिथे तिथे आणि तशीच तशी त्यांची रूपं दिसतात.
न चैव तत्र नामोर्ध्वं नाधो न च गमागमाः । अन्यद् एव पदं किञ्चिद् अस्मद्देहागमं हि तत्
पण तिथे खरे तर वरखालीपणा नाही, येणं-जाणंही नाही; ते काही वेगळंच स्थिती आहे, कारण ते आपल्या देहाचं प्रकट होणं आहे.
उत्पद्योत्पद्यते तत्र स्वयं संवित् स्वभावतः । स्वसङ्कल्पैश् शमं याति बालसङ्कल्पजालवत्
तिथे जागरूकता आपोआप उगवत राहते; आपल्या कल्पनांनी ती शांत होते, जशी लहान मुलांच्या कल्पनांचा गुंता आपोआप मिटतो.
किम् अधस् स्यात् किम् ऊर्ध्वं स्यात् किं तिर्यक् तत्र भासुरे । इति ब्रूहि मम ब्रह्मन्न् इहैव यदि न स्थितिः
या तेजस्वी अवकाशात खाली काय, वर काय, आणि बाजूला काय असू शकतं? ब्रह्मन्, जर इथे खरंच कुठेही स्थिर स्थान नाही, तर मला सांग.
ससर्वावरणान्य् अत्र महत्य् अन्तविवर्जिते । ब्रह्मणो ऽण्डानि भासन्ते व्योम्नि केशोण्डुको यथा
या विशाल, अनंत अवकाशात ब्रह्मदेवाची सर्व आवरणांनी वेढलेली अंडं आकाशातल्या फुग्यांसारखी चमकत आहेत.