अयम् आलक्ष्यते पुष्पलतावलनसुन्दरः । ललद्गुलुच्छकच्छन्नगवाक्षो गृहमण्डपः
इथे फुलांनी बहरलेल्या वेलींनी सुंदर झालेला, झाडांच्या फांद्यांनी झाकलेली खिडकी असलेला घराचा मंडप दिसतो.
अत्र मे संस्थितो भर्ता जीवाकाशलवाकृतिः । चतुस्समुद्रपर्यन्तमेखलाया भुवः पतिः
इथेच माझे स्वामी आहेत, ज्यांचे रूप जणू जिवंत आकाशाच्या कणासारखे आहे, आणि जे चार समुद्रांनी वेढलेल्या पृथ्वीचे अधिपती आहेत.
आस्मृतं पूर्वम् एतेन किलासीद् अभिवाञ्छितम् । शीघ्रं स्याम् इव राजेति तीव्रसंवेगधर्मिणा
याआधी त्याला हे फारच मनापासून हवं होतं — 'मी लवकर राजा व्हावं' अशी तीव्र इच्छा त्याच्या मनात होती.
दिनैर् अष्टभिर् एवासौ तेन राज्यं समृद्धिमत् । चिरकालप्रत्ययदं प्राप्तवान् परमेश्वरि
परमेश्वरी, फक्त आठ दिवसांत त्याने त्या इच्छेमुळे भरभराटीचं राज्य मिळवलं, जे साधारणपणे खूप वर्षांनी मिळतं.
अत्रासौ भर्तृजीवो मे गृहे व्योम्नि स्थितो नृपः । अदृश्यः खे यथा वायुर् आमोदो वा यथानिले
इथेच माझ्या पतीचं जीवात्मा, राजा, माझ्या घरात आकाशात जसा वारा किंवा वाऱ्यात जशी सुवास असते तसा अदृश्यपणे राहिला.
इहैवाङ्गुष्ठमात्रान्ते तद् व्योम्नीव पदं स्थितम् । मद्भर्तृराज्यं मम तु गतं योजनकोटिताम्
इथेच अंगठ्याएवढ्या जागेत ते राज्य जणू आकाशात स्थिरावलं होतं; पण माझ्या पतीचं राज्य मात्र दहा कोटी योजनांपर्यंत पसरलं होतं.
आवां खम् एव तत् खं च भर्तृराज्यं ममेश्वरि । पूर्णं सहस्रैश् शैलानाम् अहो मायेयम् आतता
आपण दोघीही म्हणजे आकाशच आहोत, आणि माझ्या पतीचं राज्यसुद्धा आकाशच आहे, हे ईश्वरी. तरीही तिथे हजारो डोंगरांनी भरलेलं दिसतं — अहो, ही माया किती अद्भुत आहे!
तद् देवि भर्तुर् निकटं पुनर् गन्तुं ममेप्सितम् । तद् एहि तत्र गच्छावः किं दूरं व्यवसायिनाम्
देवी, मला आता पुन्हा पतीच्या जवळ जायचं आहे. चल, आपण तिकडे जाऊ या — ठरवलेल्यांसाठी अंतर काय अडथळा आहे?
इत्य् उक्त्वा प्रणता देवीं सा प्रविश्याशु मण्डपम् । विहङ्गीव तया सार्धं पुप्लुवे ऽसिनिभं नभः
असं म्हणून तिने देवीला वंदन केलं आणि पटकन मंडपात गेली. मग त्या दोघी मिळून, पक्ष्यासारख्या, तलवारीसारख्या काळ्या आकाशात उडाल्या.
भिन्नाञ्जनचयप्रख्यं सौम्यैकार्णवसुन्दरम् । नारायणाङ्गसदृशं भृङ्गपृष्ठामलछविम्
ते आकाश काळ्या काजळाच्या ढगांनी विभागल्यासारखं दिसत होतं, एकच शांत समुद्र त्याला शोभा देत होता, नारायणाच्या देहासारखं, आणि भुंगेच्या पाठीसारखी स्वच्छ चमक त्यात होती.
मेघमार्गम् अतिक्रम्य वातस्कन्धावनिं तथा । सौरं मार्गम् अथाक्रम्य चान्द्रं मार्गम् अतीत्य च
ती मेघांच्या मार्गापलीकडे गेली, वाऱ्याच्या प्रदेशालाही ओलांडून पुढे गेली; मग सूर्याचा मार्ग पार केला आणि चंद्राचा मार्गही मागे टाकला.
ध्रुवमार्गोत्तरं गत्वा साध्यानां मार्गम् एव च । सिद्धानां समतीत्योर्वीम् उल्लङ्घ्य स्वर्गमण्डलम्
ध्रुवाच्या उत्तरेकडील मार्गावरून पुढे जाऊन, साध्यांच्या मार्गालाही ओलांडले; सिद्धांच्या प्रदेशालाही मागे टाकून पृथ्वीवरून वर गेली आणि स्वर्गमंडळ गाठले.
ब्रह्मलोकान्तरे गत्वा तुषितानां च मण्डलम् । गोलोकं शिवलोकं च पितृलोकम् अतीत्य च
ब्रह्मलोकाच्या अंतरंगात पोहोचली, तुषितांच्या मंडळात गेली; मग गोलोक, शंकरलोक आणि पितृलोक यांनाही मागे टाकले.
विदेहानां च देवानां दूरम् उत्तीर्य दूरगम् । दूराद् दूरतरं गत्वा किञ्चिद् रुद्धा बभूव सा
शरीररहित देवतांच्या प्रदेशालाही खूप दूर जाऊन, अजूनही त्यापेक्षा दूर गेली; इतकी दूर गेल्यावर तिला थोडासा अडथळा आला.
पश्चाद् आलोकयाम् आस समतीतं नभस्तलम् । यावन् न किञ्चिच् चन्द्रार्कताराद्य् आलक्ष्यते ह्य् अधः
मग तिने मागे वळून त्या आकाशाकडे पाहिलं, जिथून ती आली होती. खाली कुठेही चंद्र, सूर्य, तारे किंवा दुसरं काहीच दिसेना.
तमस् स्तिमितगम्भीरम् आशाकुहरपूरकम् । एकार्णवोदरप्रख्यं शिलोदरघनं स्थितम्
ती काळोख पाहत होती—एकदम स्थिर, खोल, अवकाशाच्या पोकळ्यांनी भरलेलं, जणू एकाच महासागराचं पोट किंवा डोंगराच्या आतल्या भागासारखं दाट.
तद् देवि भास्करादीनां क्वाधस् तेजो गतं वद । शिलाजठरनिस्स्पन्दं मुष्टिग्राह्यं तमः कुतः
देवी, मला सांग, खाली सूर्यादींचं तेज कुठे गेलं? डोंगराच्या पोटासारखं स्थिर आणि हातात पकडता येईल असं हे काळोख इथे कसं आलं?
एतावतीम् इमां व्योम्नः पदवीम् आगतासि भोः । अर्कादीन्य् अपि तेजांसि यतो दृश्यन्त एव नो
तू आकाशाच्या या टप्प्यावर आली आहेस, म्हणूनच इथे सूर्य वगैरेचं तेजही दिसत नाही.
यथा महान्धकूपाधः खद्योतो नावलोक्यते । पृष्ठगेन तथेहातो नाधस् सूर्यो ऽवलोक्यते
जशी खोल काळोखी विहिरीच्या तळातून काजवा दिसत नाही, तशीच इथून खाली सूर्यही पाठीमागून दिसत नाही.
अहो नु पदवीम् एतां दूराम् आवाम् उपागते । सूर्यो ऽप्य् अधो ऽणुकणवन् न मनाग् अपि लक्ष्यते
अरे, आपण इतक्या दूर जागी आलो आहोत की खाली सूर्य अगदी लहान कणासारखा दिसतो, किंचितही दिसत नाही.
इत उत्तरम् अन्या स्यात् पदवी का नु कीदृशी । कथं च पातनी भव्या कथ्यताम् इति देवि मे
येथून पुढे अजून कोणती वाट आहे, ती कशी आहे? आणि पुढे पडणं कसं होईल? हे देवी, मला सांग.
इत उत्तरम् अग्रे ते ब्रह्माण्डपुटकर्परम् । यस्य वज्रादयो नाम धूलिलेशास् समुत्थिताः
येथून पुढे, तुझ्यासमोर विश्वाच्या अंड्याचं बाह्य कवच आहे, ज्यातून वज्रधूळी वगैरे कण निर्माण होतात.
इति प्रकथयन्त्यौ ते प्राप्ते ब्रह्माण्डकर्परम् । भ्रमर्याव् इव शैलस्य कुड्यं निबिडमण्डलम्
अशा प्रकारे बोलता बोलता ते दोघे ब्रह्मांडाच्या कवचाजवळ पोहोचले, जणू काही मधमाशा डोंगराच्या घेरदार भिंतीभोवती फिरतात तशी.
अक्लेषेनैव ते तस्मान् निर्गते गगनाद् इव । निश्चयत्वं हि यद् वस्तु तद् वज्रगति नेतरत्
ते तिथून अगदी सहजपणे, जणू आकाशातून जातात तशी, पुढे गेले; कारण जे ठामपणे ठरलेले असते त्याची गती वज्रासारखीच असते, दुसरी नसते.
निरावरणविज्ञाना सा ददर्श ततस् ततः । जलाद्यावरणान् पारे ब्रह्माण्डस्यातिभासुरान्
अडथळ्याविना ज्ञानाने तिने मग त्या जलावरणाच्या पलीकडे, ब्रह्मांडाच्या बाहेरचे अतिशय तेजस्वी प्रदेश पाहिले.
ब्राह्माद् अण्डाद् दशगुणं तोयतत्त्वं व्यवस्थितम् । आस्थितं वेष्टयित्वा तत् त्वग् इवाक्षोटपृष्ठगा
ब्रह्मांडाच्या बाहेर पाण्याचा तत्त्व दहा पट मोठे आहे, ते त्याला वेढून ठेवते, जसे सुक्यामध्ये साल गाभ्याला झाकते.
तस्माद् दशगुणो वह्निस् तस्माद् दशगुणो ऽनिलः । ततो दशगुणं व्योम ततः परमम् अम्बरम्
म्हणून अग्नीपेक्षा वायू दहा पट मोठा आहे, वायूपेक्षा आकाश दहा पट मोठं आहे, आणि त्या आकाशापलीकडे परम आकाश आहे.
तस्मिन् परमके व्योम्नि मध्याद्यन्तविकल्पनाः । न काश्चन समुद्यन्ति वन्ध्यापुत्रकथा इव
त्या परम आकाशात सुरुवात, मध्य किंवा शेवट अशा कल्पना मुळीच येत नाहीत, जसं वंध्येच्या मुलाची गोष्ट कधीच होत नाही.
केवलं विमलं शान्तं तद् अनादि गतभ्रमम् । आद्यन्तमध्यरहितं महत्य् आत्मनि तिष्ठति
ते पूर्णपणे निर्मळ, शांत, अनादी, गोंधळापासून मुक्त, सुरुवात-मध्य-शेवट नसलेलं असं महान आत्म्यात वास करतं.
आकल्पम् उत्तमबलेन शिवापतिश् चेत् तस्मिन् बलाद् गरुडकेतुरथोत्पतेश् चेत् । तद्ध्यानतो ऽवलभते विमले ऽम्बरे ऽन्तम् आकल्पम् एकजवगाम्य् अथ मारुतो ऽपि
जर श्रेष्ठ सामर्थ्याने शंकराचा स्वामी किंवा गरुडध्वज त्या आकाशात उडाला, तर त्या ध्यानाने तो निर्मळ आकाशाचा शेवट गाठू शकतो; आणि एकाच वेगाने धावणारा वायूही तिथे पोहोचतो.