वहत्प्रणालीपटलं पूर्णपुष्करिणीजलम् । द्विजैः कुरुकुचैः कूजत् सुषिरश्वभ्रकच्छलम्
वाहत्या ओढ्यांमधून कमळांनी भरलेल्या तळ्याचं पाणी वाहतंय, तिथे वाकड्या चोचीचे पक्षी गात आहेत, आणि गुहेत त्यांच्या आवाजाचा प्रतिध्वनी घुमतोय.
गर्जद्गोवृन्दहुङ्कारकरालाखिलकुञ्जकम् । गुञ्जागुल्मकषण्डाढ्यं सच्छायघनमारुतम्
गाईंच्या कळपांचा गडगडाट आणि हंबरण्याचा मोठा आवाज सर्व बागांमध्ये घुमतोय, मधमाश्यांचा गुंजारव आणि दाट झुडपं यांनी भरलेलं, आणि घन सावली व थंड वारा यामुळे तेथील वातावरण आल्हाददायक झालंय.
दुष्प्रवेशार्ककिरणं पृथङ् नीहारधूसरम् । उदञ्चन्मञ्जरीपुञ्जजटालविशिखान्तरम्
तिथे सूर्यकिरणांना शिरायला कठीणच, कारण धुके आणि धूळ यामुळे सर्वत्र पसरलेलं आहे, आणि फुलांच्या दाट घोसांच्या मधल्या जागा सावलीने झाकल्या आहेत.
शिलाफलहकस्फारप्रोच्छलच्छुक्लनिर्झरैः । स्मारिताचलनिर्धूतक्षीरोदधिजलश्रियम्
मोठ्या मोठ्या दगडांवरून शुभ्र धबधबे ओघळत आहेत, ते पाहून पर्वतांनी हालवलेल्या क्षीरसागराच्या शोभेची आठवण येते.
फलमालामहाभारभासुरैर् अजिरद्रुमैः । आनीय पुष्पसम्भारं तिष्ठद्भिर् इव सङ्कुलम्
आंगणात मोठ्या फळांनी लगडलेल्या झाडांनी गर्दी झाली आहे, जणू काही ती झाडं फुलांचा साठा गोळा करत आहेत आणि त्यांच्या फळांच्या ओझ्याने झळकत आहेत.
तरत्तरलझाङ्कारकारिमारुतकम्पितैः । कीर्णपुष्पमहावृष्टिं द्रुमैर् इव रसाकुलैः
वेगवान वाऱ्याने हलणाऱ्या, मंजुळ आवाज करणाऱ्या झाडांमधून रसाने भरलेल्या फांद्या जणू फुलांचा मोठा पाऊस पाडत आहेत.
अशङ्कितशिलाकूटस्रवदब्बिन्दुझाङ्कृतैः । किञ्चित्कृतरवं गुप्तैर् अशङ्कैश् शङ्कितैः खगैः
कधी लपून, कधी सावधपणे बसलेले पक्षी, डोंगराच्या कड्यांवरून पडणाऱ्या पाण्याच्या थेंबांनी दचकून, पण न घाबरता हलक्या आवाजात किलबिल करत आहेत.
उत्फाललहरीप्रान्तशीकरास्वादनाकुलैः । नद्याम् उड्डयनावर्तवृत्तिभिर् विहगैर् वृतम्
उंच उसळणाऱ्या लाटांच्या काठावर पडणाऱ्या थेंबांचा आस्वाद घेण्यासाठी उत्सुक असलेल्या, वाऱ्याच्या भोवऱ्याप्रमाणे उडणाऱ्या पक्ष्यांनी नदी भरून गेली आहे.
उत्तालतालविश्रान्तकाकालोकनशङ्कितैः । बालैः प्रगोपितामिक्षाखण्डं जीर्णस्वभूप्तकैः
उंच ताडाच्या झाडांवर बसलेल्या कावळ्यांना पाहून घाबरलेल्या मुलांनी, गावातल्या वयोवृद्ध लोकांनी चावून टाकलेली ऊसाची तुकडे इकडे तिकडे फेकली.
पुष्पशेखरसम्भारवसनग्रामबालकम् । कदम्बनिम्बजम्बीरगहनोपान्तशीतलम्
फुलांच्या माळांनी मढवलेले, फुलांच्या वस्त्रांनी सजलेले गावातले मुले, कदंब, निम आणि जांभुळाच्या दाट झाडांच्या सावलीत, गारठलेल्या बसलेली.
क्षौमानुतस्तास्वरया मञ्जरीपूर्णकर्णया । क्षुत्क्षान्तया भ्रान्तरथ्यं ग्रामखेटककान्तया
मधमाश्यांच्या गुंजारवाने कान भरलेली, कापसाच्या वस्त्रांतली, उपासाने थकलेली गावातली सुंदर मुली, गल्लीबोळांतून भटकत होती.
सरित्तरङ्गसङ्घट्टसंरावाश्रुतसङ्कथम् । कर्णजाड्यघनत्रासवाञ्छितैकान्तसंस्थितिम्
नदीच्या लाटांचा आवाज आणि मोठ्याने बोलणाऱ्या लोकांच्या गप्पा ऐकून कान बधिर झालेले, त्यामुळे एकांताची इच्छा बाळगणारे.
दधिलिप्तास्यहस्तांसैर् बद्धपुष्पलताधरैः । नग्नैर् गोमयपङ्काङ्कैर् बालैर् आकुलचत्वरम्
दही लागलेले तोंड आणि हात असलेली, फुलांच्या माळांनी ओठ सजवलेली, नग्न, गोमय आणि चिखलाने माखलेली मुले अंगणात धावपळ करत आहेत.
तीरशाद्वलवल्लीनां दोलान्दोलनहारिभिः । तरङ्गैर् वाह्यमानाम्बुलेखिकाङ्कितसैकतम्
नदीच्या हिरव्या काठावरच्या वेलींना लाटांनी झुलवत नेले आहे, आणि पाण्याने रेखाटलेल्या रेतीच्या बेटांवर त्या लाटा फिरत आहेत.
दधिक्षीरघनामोदमत्तमन्थरमक्षिकम् । काल्यभक्तार्थनोद्बाष्पजर्जराम्बरबालकम्
दही आणि दूध यांच्या गोड सुवासाने मस्त झालेल्या आणि मंद हालचाल करणाऱ्या मधमाशा, तसेच सकाळच्या जेवणासाठी विनवणी करत रडून कपडे ओले झालेले गावातील मुले दिसतात.
गोमयासिक्तवलयकरवारीकृतक्रुधम् । धम्मिल्लवलनाव्यग्रभूतस्त्रीविहसज्जनम्
गोमयाच्या पाण्याने हातात वर्तुळं काढून रागावलेली मुले, आणि खेळात गुंतून केस विस्कटलेले, हसणाऱ्या स्त्रिया असे लोक तिथे आहेत.
दान्तपुच्छच्छटच्छन्नपतत्ककुदवायसम् । गृहरथ्याङ्गनद्वारकीर्णकुन्दकरण्डकम्
घरांच्या अंगणात मोरांची पिसं, कावळ्यांची पंखं, गायींच्या शेपटीचे केस विखुरलेले आहेत. घरांचे दरवाजे, रस्ते आणि अंगणं या सगळीकडे जाईच्या फुलांच्या टोपल्या पडलेल्या दिसतात.
गृहपार्श्वस्थितश्वभ्रजातैः कुसुमितद्रुमैः । प्रत्यहं प्रातर् आगुल्फम् आकीर्णकुसुमाजिरम्
घरांच्या बाजूला फुलांनी डवरलेली झाडं उभी आहेत. दर सकाळी त्यांच्या फुलांचा वर्षाव होऊन पायाच्या घोट्यापर्यंत फुलांची पखरण जमिनीवर पसरते.
सरच्चामरसारङ्गचलजङ्गलषण्डकम् । गुञ्जानिकुञ्जसञ्जातशष्पसुप्तमृगार्भकम्
पाण्यातील कमळं आणि हरिणांच्या कळपांनी हे रान भरलेलं आहे. गुंजा वेलीत मधमाश्या गुणगुणत आहेत, आणि गवताच्या गडद गट्यात हरिणाची पिल्लं शांत झोपलेली आहेत.
एकान्तरास्तवत्सैककर्णस्पन्दास्तमक्षिकम् । गोपोच्छिष्टीकृतदधिसम्पर्कास्पन्दमक्षिकम्
कुठे कुठे वासरं एकेक कान हलवत उभी आहेत, आणि गवळ्यांनी उरलेलं दही चाखून मधमाश्या हलक्या आवाजात भिरभिरत फिरत आहेत.
समस्तसद्मसु क्षीणमाक्षिकाक्षिप्तमक्षिकम् । फुल्लाशोकद्रुमोद्द्योतकृतलाक्षिकमन्दिरम्
सर्व घरांमध्ये मधमाशा आता फारच कमी उरल्या आहेत, कारण त्या हाकलून दिल्या गेल्या आहेत; तरीसुद्धा, फुललेल्या अशोक वृक्षांनी सजलेली ही राजवाडे, त्यांच्या लाल रंगाच्या शोभेने अजूनच उजळून निघाली आहेत.
शीकरासारमरुता नित्यार्द्रविकचद्द्रुमम् । कदम्बमुकुलप्रोतसप्तच्छदच्छदोत्करम्
ओलसर वाऱ्यांनी झाडांची पाने नेहमीच ताजी राहतात; कदंबाच्या कळ्या आणि सप्तच्छदाची दाट पाने एकमेकांत गुंफलेली दिसतात.
वृतिव्रातलताफुल्लकेतकोत्करमालिनम् । बृहत्प्रणालीपटलीरणद्रुटरुटारवम्
फुललेल्या केतकीच्या फुलांनी आणि वेलींनी झाडे मढलेली आहेत; मोठ्या पानांच्या झाडांमध्ये पक्ष्यांचा किलबिलाट सतत घुमत असतो.
वातायनगुहानिर्यत्सौधविश्रान्तवारिदम् । पूर्णपुष्करिणीपङ्क्तिपूतराजपथान्तरम्
खिडक्या आणि आतील खोल्यांतून गार वारे वाहतात; पूर्ण फुललेल्या कमळाच्या तलावांच्या रांगेमुळे राजमार्ग शुद्ध आणि सुंदर दिसतात.
नीरन्ध्रविटपच्छायाशीतलामलशाद्वलम् । सर्वपुष्पास्रवद्बिन्दुप्रतिबिम्बिततारकम्
घनदाट झाडांच्या सावलीखाली, गार आणि निर्मळ हिरवळीने भरलेले, जिथे प्रत्येक फुलाच्या थेंबात ताऱ्यांचे प्रतिबिंब उमटते.
अनारतपतत्पुष्पहिमवर्षसितालयम् । विचित्रमञ्जरीपुष्पपत्त्रपल्वलपादपम्
सतत फुलांच्या आणि हिमाच्या सरींनी थंडावलेले, रंगीबेरंगी मंजिरी, फुलं, पानं आणि कमळाच्या झाडांनी सजलेले निवासस्थान.
गृहकक्ष्यान्तरालीनमेघगुप्तचिरण्टिकम् । सौधस्थमेघविद्युद्भिर् अनादेयप्रदीपकम्
घराच्या खोल्या आणि दालनांसारखी जागा, जिथे जुने कोपरे ढगांनी लपले आहेत, आणि वरच्या ढगांच्या वीजेच्या उजेडाने उजळलेले, ज्याला दुसऱ्या दिव्याची गरज नाही.
कन्दरानिलझाङ्कारघनघुङ्घुममण्डपम् । चरच्चकोरहारीतहरिणीहारिमन्दिरम्
डोंगराच्या गुहेतल्या वाऱ्याच्या गुंजनाने घुमणारे मंडप, आणि सतत फिरणाऱ्या चकोर, पोपट, हरण यांच्या हारांनी सजलेले सुंदर निवास.
उन्निद्रकन्दलोद्वान्तमांसलामोदमन्थरैः । मरुद्भिर् मन्दम् आदातुम् आरब्धैर् लोलपल्लवम्
जिथे मऊ कोंब आणि ओल मातीचा सुगंध भरलेली हवा हलक्या वार्याने डोलणाऱ्या, थरथरणाऱ्या पानांना अलगद हलवू लागते.
लावकालापलीलायाम् आलीनललनाकुलम् । कोककोकिलकाकोलकोलाहलसमाकुलम्
जिथे लावक पक्ष्यांच्या आणि मधमाशांच्या खेळकर झुंडी एकत्र येतात, आणि कोकिळ व कावळ्यांच्या गोड गजराने सारा परिसर गजबजलेला असतो.