गृह एव यथा स्वप्ने नगरं भाति भास्वरम् । तथैतद् असद् एवान्तश् चिद्धातौ भाति भास्वरम्
जसं घरात झोपेत असताना तेजस्वी शहर स्वप्नात दिसतं, तसं चैतन्याच्या गाभ्यात हे खोटं जग देखील तेजाने चमकतं.
यथा मरुजले ऽम्बुत्वं कटकत्वं च हेमनि । असत् सद् इव भातीदं तथा दृश्यत्वम् आत्मनि
जसं मृगजळात पाणी दिसतं, किंवा सोन्याला कडेचं रूप येतं, तसं हे खोटं जग खरं वाटतं आणि सर्व दृश्यता आत्म्यातूनच प्रकट होते.
एवम् आकलयन्त्यौ ते ललने ललनाकृती । गृहान् निर्ययतुर् बाह्यं चारुचङ्क्रमणक्रमैः
अशा रीतीने त्या दोन सुंदर युवती विचार करत, आपल्या घरातून बाहेर पडल्या आणि मनमोहक, मृदू पावलांनी बाहेर चालू लागल्या.
अदृश्ये ग्रामलोकेन प्रेक्षमाणे पुरो गिरिम् । चुम्बिताकाशकुहरं संस्प्र्ष्टादित्यमण्डलम्
गावातील लोक न दिसता, त्या दोघींनी समोरच्या डोंगराकडे पाहिले, जिथे आकाश गुहेना स्पर्श करत होते आणि सूर्यकिरणांनी शिखरे उजळली होती.
नानावर्णाखिलोत्फुल्लविचित्रवनकम्बलम् । नानानिर्झरनिर्धूतकूजद्वनविहङ्गमम्
तो डोंगर रंगीबेरंगी फुलांनी बहरलेल्या, विविध रंगांच्या वानरांनी सजलेला होता, आणि अनेक झऱ्यांमुळे पक्ष्यांचे गाणे सतत ऐकू येत होते.
विचित्रमञ्जरीपुञ्जपिञ्जराम्बुदमण्डलम् । अभ्रकच्छगुलुच्छाग्रविश्रान्तखगसारवम्
तिथे विविध रंगांच्या फुलांचे गुच्छ, केशरी छटा असलेले ढग, आणि अभ्रकाच्या कडांवर विसावलेले पक्ष्यांचे थवे दिसत होते.
सारवञ्जुलविस्तारगुप्ताखिलसरित्तटम् । असमाप्तशिलाश्वभ्रलतानर्तनमारुतम्
सारवंजुल झाडांनी पूर्णपणे झाकलेली सर्व नद्यांची काठी दिसत होती, आणि अपूर्ण दगड, दरी, व वेलींमध्ये वारा आनंदाने खेळत होता.
पुष्पाभ्रपिहिताकाशकोशकुट्टकवारिदम् । पतद्दीर्घसरित्स्रोतस्सितमुक्ताकलापकम्
फुलांच्या ढगांसारख्या मेघांनी आकाश झाकले होते, आणि पाण्याचे तळे खड्ड्यांत साचले होते, तर लांब वाहणाऱ्या नद्यांमध्ये चमकणाऱ्या मोत्यांचे गुच्छ वाहत होते.
चलद्वृक्षवनव्यूहवातघट्टितदिक्तटम् । नानावनाकुलोपान्तच्छायासततशीतलम्
हलणाऱ्या झाडांच्या आणि जंगलांच्या रांगा वाऱ्याने हलत होत्या, दिशांच्या कडांना स्पर्शून जात होत्या, आणि विविध जंगलांनी वेढलेल्या काठावर सतत गारवा देणारी सावली पसरली होती.
अथ ते ललने तत्र तदा ददृशतुस् स्वयम् । तं गिरिग्रामकं व्योम्नस् स्वर्गखण्डम् इव च्युतम्
मग त्या दोन सुंदर मुलींनी तिथे स्वतः पाहिले की, ते पर्वतीय गाव जणू आकाशातून पडलेला स्वर्गाचा तुकडाच आहे.
वहत्प्रणालीपटलं पूर्णपुष्करिणीजलम् । द्विजैः कुरुकुचैः कूजत् सुषिरश्वभ्रकच्छलम्
वाहत्या ओढ्यांमधून कमळांनी भरलेल्या तळ्याचं पाणी वाहतंय, तिथे वाकड्या चोचीचे पक्षी गात आहेत, आणि गुहेत त्यांच्या आवाजाचा प्रतिध्वनी घुमतोय.
गर्जद्गोवृन्दहुङ्कारकरालाखिलकुञ्जकम् । गुञ्जागुल्मकषण्डाढ्यं सच्छायघनमारुतम्
गाईंच्या कळपांचा गडगडाट आणि हंबरण्याचा मोठा आवाज सर्व बागांमध्ये घुमतोय, मधमाश्यांचा गुंजारव आणि दाट झुडपं यांनी भरलेलं, आणि घन सावली व थंड वारा यामुळे तेथील वातावरण आल्हाददायक झालंय.
दुष्प्रवेशार्ककिरणं पृथङ् नीहारधूसरम् । उदञ्चन्मञ्जरीपुञ्जजटालविशिखान्तरम्
तिथे सूर्यकिरणांना शिरायला कठीणच, कारण धुके आणि धूळ यामुळे सर्वत्र पसरलेलं आहे, आणि फुलांच्या दाट घोसांच्या मधल्या जागा सावलीने झाकल्या आहेत.
शिलाफलहकस्फारप्रोच्छलच्छुक्लनिर्झरैः । स्मारिताचलनिर्धूतक्षीरोदधिजलश्रियम्
मोठ्या मोठ्या दगडांवरून शुभ्र धबधबे ओघळत आहेत, ते पाहून पर्वतांनी हालवलेल्या क्षीरसागराच्या शोभेची आठवण येते.
फलमालामहाभारभासुरैर् अजिरद्रुमैः । आनीय पुष्पसम्भारं तिष्ठद्भिर् इव सङ्कुलम्
आंगणात मोठ्या फळांनी लगडलेल्या झाडांनी गर्दी झाली आहे, जणू काही ती झाडं फुलांचा साठा गोळा करत आहेत आणि त्यांच्या फळांच्या ओझ्याने झळकत आहेत.
तरत्तरलझाङ्कारकारिमारुतकम्पितैः । कीर्णपुष्पमहावृष्टिं द्रुमैर् इव रसाकुलैः
वेगवान वाऱ्याने हलणाऱ्या, मंजुळ आवाज करणाऱ्या झाडांमधून रसाने भरलेल्या फांद्या जणू फुलांचा मोठा पाऊस पाडत आहेत.
अशङ्कितशिलाकूटस्रवदब्बिन्दुझाङ्कृतैः । किञ्चित्कृतरवं गुप्तैर् अशङ्कैश् शङ्कितैः खगैः
कधी लपून, कधी सावधपणे बसलेले पक्षी, डोंगराच्या कड्यांवरून पडणाऱ्या पाण्याच्या थेंबांनी दचकून, पण न घाबरता हलक्या आवाजात किलबिल करत आहेत.
उत्फाललहरीप्रान्तशीकरास्वादनाकुलैः । नद्याम् उड्डयनावर्तवृत्तिभिर् विहगैर् वृतम्
उंच उसळणाऱ्या लाटांच्या काठावर पडणाऱ्या थेंबांचा आस्वाद घेण्यासाठी उत्सुक असलेल्या, वाऱ्याच्या भोवऱ्याप्रमाणे उडणाऱ्या पक्ष्यांनी नदी भरून गेली आहे.
उत्तालतालविश्रान्तकाकालोकनशङ्कितैः । बालैः प्रगोपितामिक्षाखण्डं जीर्णस्वभूप्तकैः
उंच ताडाच्या झाडांवर बसलेल्या कावळ्यांना पाहून घाबरलेल्या मुलांनी, गावातल्या वयोवृद्ध लोकांनी चावून टाकलेली ऊसाची तुकडे इकडे तिकडे फेकली.
पुष्पशेखरसम्भारवसनग्रामबालकम् । कदम्बनिम्बजम्बीरगहनोपान्तशीतलम्
फुलांच्या माळांनी मढवलेले, फुलांच्या वस्त्रांनी सजलेले गावातले मुले, कदंब, निम आणि जांभुळाच्या दाट झाडांच्या सावलीत, गारठलेल्या बसलेली.
क्षौमानुतस्तास्वरया मञ्जरीपूर्णकर्णया । क्षुत्क्षान्तया भ्रान्तरथ्यं ग्रामखेटककान्तया
मधमाश्यांच्या गुंजारवाने कान भरलेली, कापसाच्या वस्त्रांतली, उपासाने थकलेली गावातली सुंदर मुली, गल्लीबोळांतून भटकत होती.
सरित्तरङ्गसङ्घट्टसंरावाश्रुतसङ्कथम् । कर्णजाड्यघनत्रासवाञ्छितैकान्तसंस्थितिम्
नदीच्या लाटांचा आवाज आणि मोठ्याने बोलणाऱ्या लोकांच्या गप्पा ऐकून कान बधिर झालेले, त्यामुळे एकांताची इच्छा बाळगणारे.
दधिलिप्तास्यहस्तांसैर् बद्धपुष्पलताधरैः । नग्नैर् गोमयपङ्काङ्कैर् बालैर् आकुलचत्वरम्
दही लागलेले तोंड आणि हात असलेली, फुलांच्या माळांनी ओठ सजवलेली, नग्न, गोमय आणि चिखलाने माखलेली मुले अंगणात धावपळ करत आहेत.
तीरशाद्वलवल्लीनां दोलान्दोलनहारिभिः । तरङ्गैर् वाह्यमानाम्बुलेखिकाङ्कितसैकतम्
नदीच्या हिरव्या काठावरच्या वेलींना लाटांनी झुलवत नेले आहे, आणि पाण्याने रेखाटलेल्या रेतीच्या बेटांवर त्या लाटा फिरत आहेत.
दधिक्षीरघनामोदमत्तमन्थरमक्षिकम् । काल्यभक्तार्थनोद्बाष्पजर्जराम्बरबालकम्
दही आणि दूध यांच्या गोड सुवासाने मस्त झालेल्या आणि मंद हालचाल करणाऱ्या मधमाशा, तसेच सकाळच्या जेवणासाठी विनवणी करत रडून कपडे ओले झालेले गावातील मुले दिसतात.
गोमयासिक्तवलयकरवारीकृतक्रुधम् । धम्मिल्लवलनाव्यग्रभूतस्त्रीविहसज्जनम्
गोमयाच्या पाण्याने हातात वर्तुळं काढून रागावलेली मुले, आणि खेळात गुंतून केस विस्कटलेले, हसणाऱ्या स्त्रिया असे लोक तिथे आहेत.
दान्तपुच्छच्छटच्छन्नपतत्ककुदवायसम् । गृहरथ्याङ्गनद्वारकीर्णकुन्दकरण्डकम्
घरांच्या अंगणात मोरांची पिसं, कावळ्यांची पंखं, गायींच्या शेपटीचे केस विखुरलेले आहेत. घरांचे दरवाजे, रस्ते आणि अंगणं या सगळीकडे जाईच्या फुलांच्या टोपल्या पडलेल्या दिसतात.
गृहपार्श्वस्थितश्वभ्रजातैः कुसुमितद्रुमैः । प्रत्यहं प्रातर् आगुल्फम् आकीर्णकुसुमाजिरम्
घरांच्या बाजूला फुलांनी डवरलेली झाडं उभी आहेत. दर सकाळी त्यांच्या फुलांचा वर्षाव होऊन पायाच्या घोट्यापर्यंत फुलांची पखरण जमिनीवर पसरते.
सरच्चामरसारङ्गचलजङ्गलषण्डकम् । गुञ्जानिकुञ्जसञ्जातशष्पसुप्तमृगार्भकम्
पाण्यातील कमळं आणि हरिणांच्या कळपांनी हे रान भरलेलं आहे. गुंजा वेलीत मधमाश्या गुणगुणत आहेत, आणि गवताच्या गडद गट्यात हरिणाची पिल्लं शांत झोपलेली आहेत.
एकान्तरास्तवत्सैककर्णस्पन्दास्तमक्षिकम् । गोपोच्छिष्टीकृतदधिसम्पर्कास्पन्दमक्षिकम्
कुठे कुठे वासरं एकेक कान हलवत उभी आहेत, आणि गवळ्यांनी उरलेलं दही चाखून मधमाश्या हलक्या आवाजात भिरभिरत फिरत आहेत.