तम् एव मण्डपाकाशकोणकं शून्यमात्रकम् । चतुस्समुद्रपर्यन्तं भूतलं सो ऽनुभूतवान्
तोच मंडप, तोच रिकामा अवकाश, त्याने चारही समुद्रांनी वेढलेली ही पृथ्वी म्हणून अनुभवली.
आकाशात्मनि भूपीठे तस्मिंस् तद् राजपत्तनम् । राजसद्मानुभवति स च सा चाप्य् अरुन्धती
त्या आकाशस्वरूप भूमीवर त्याने आणि अरुंधतीने राजवाडा आणि राजनगरी यांचा अनुभव घेतला.
लीलाभिधाना सञ्जाता तया च ज्ञप्तिर् अर्चिता । ज्ञप्त्या सह समुल्लङ्घ्य खम् आश्चर्यमनोरमम्
तेथे लीलानावाची एक प्रज्ञा प्रकट झाली आणि तिने ज्ञानाची पूजा केली; त्या ज्ञानासोबत तिने अद्भुत व रम्य अशा आकाशात उडी मारली.
प्रादेशमात्रे नभसि सा तत्रैव गृहोदरे । ब्रह्माण्डान्तरम् आसाद्य गिरिं वासवमन्दिरम्
घराच्या आतल्या भागात, हातभर जागेतच, तिने दुसरे ब्रह्मांड, एक पर्वत आणि इंद्राचे महाल गाठले.
ब्रह्माण्डात् परिनिर्गत्य स्वगृहे स्थितिम् आययौ । स्वप्नात् स्वप्नान्तरं प्राप्य यथा तल्पगतः पुमान्
तो ब्रह्मांडातून बाहेर पडला आणि आपल्या घरी परत गेला, जसा माणूस पलंगावर झोपलेला असताना एका स्वप्नातून दुसऱ्या स्वप्नात जातो.
प्रतिभामात्रम् एवैतत् सर्वम् आकाशमात्रकम् । न ब्रह्माण्डं न संसारो न कुड्यादि न दूरता
हे सगळं फक्त चित्ताचीच छटा आहे, अगदी आकाशासारखं; ना इथे ब्रह्मांड आहे, ना संसार, ना भिंती, ना अंतर.
स्वचित्तम् एव कचति तयोस् तादृङ् मनोहरम् । वासनामात्रसोल्लेखं क्व ब्रह्माण्डं क्व संसृतिः
फक्त त्याचं स्वतःचं मनच चमकतं, आणि दोघांसाठी ते तितकंच मोहक आहे; केवळ वासनांच्या उमटण्यानेच हे सगळं, मग ब्रह्मांड कुठे आणि संसार कुठे?
निरावरणम् एवेदं ज्ञप्त्याकाशम् अनन्तकम् । किञ्चित् स्वचित्तेनोन्नीतं स्पन्दयुक्त्येव मारुतः
हे ज्ञानाचं आकाश अगदी मोकळं आणि अनंत आहे; जसं वाऱ्याला स्पंदनाने गती मिळते, तसं आपल्या मनाने जे काही उचललं, तेच प्रकट होतं.
चिदाकाशम् अजं शान्तं सर्वत्रैव हि सर्वदा । चित्त्वाज् जगद् इवाभाति स्वयम् एवात्मनात्मनि
चैतन्याचं आकाश जन्माला न आलेलं आणि शांत असतं, सर्वत्र आणि सर्वकाळ. मनामुळेच हे जग दिसतं, आणि ते स्वतःमध्येच प्रकट होतं.
येन बुद्धं तु तस्यैतद् आकाशाद् अपि शून्यकम् । न बुद्धं येन तस्यैतद् वज्रसाराचलोपमम्
ज्याला खरी जाणीव झाली आहे, त्याच्यासाठी हे आकाशाहूनही अधिक रिकामं वाटतं; पण ज्याला जाणीव नाही, त्याच्यासाठी हे वज्रासारख्या डोंगरासारखं घट्ट आणि हलत नाही असं भासतं.
गृह एव यथा स्वप्ने नगरं भाति भास्वरम् । तथैतद् असद् एवान्तश् चिद्धातौ भाति भास्वरम्
जसं घरात झोपेत असताना तेजस्वी शहर स्वप्नात दिसतं, तसं चैतन्याच्या गाभ्यात हे खोटं जग देखील तेजाने चमकतं.
यथा मरुजले ऽम्बुत्वं कटकत्वं च हेमनि । असत् सद् इव भातीदं तथा दृश्यत्वम् आत्मनि
जसं मृगजळात पाणी दिसतं, किंवा सोन्याला कडेचं रूप येतं, तसं हे खोटं जग खरं वाटतं आणि सर्व दृश्यता आत्म्यातूनच प्रकट होते.
एवम् आकलयन्त्यौ ते ललने ललनाकृती । गृहान् निर्ययतुर् बाह्यं चारुचङ्क्रमणक्रमैः
अशा रीतीने त्या दोन सुंदर युवती विचार करत, आपल्या घरातून बाहेर पडल्या आणि मनमोहक, मृदू पावलांनी बाहेर चालू लागल्या.
अदृश्ये ग्रामलोकेन प्रेक्षमाणे पुरो गिरिम् । चुम्बिताकाशकुहरं संस्प्र्ष्टादित्यमण्डलम्
गावातील लोक न दिसता, त्या दोघींनी समोरच्या डोंगराकडे पाहिले, जिथे आकाश गुहेना स्पर्श करत होते आणि सूर्यकिरणांनी शिखरे उजळली होती.
नानावर्णाखिलोत्फुल्लविचित्रवनकम्बलम् । नानानिर्झरनिर्धूतकूजद्वनविहङ्गमम्
तो डोंगर रंगीबेरंगी फुलांनी बहरलेल्या, विविध रंगांच्या वानरांनी सजलेला होता, आणि अनेक झऱ्यांमुळे पक्ष्यांचे गाणे सतत ऐकू येत होते.
विचित्रमञ्जरीपुञ्जपिञ्जराम्बुदमण्डलम् । अभ्रकच्छगुलुच्छाग्रविश्रान्तखगसारवम्
तिथे विविध रंगांच्या फुलांचे गुच्छ, केशरी छटा असलेले ढग, आणि अभ्रकाच्या कडांवर विसावलेले पक्ष्यांचे थवे दिसत होते.
सारवञ्जुलविस्तारगुप्ताखिलसरित्तटम् । असमाप्तशिलाश्वभ्रलतानर्तनमारुतम्
सारवंजुल झाडांनी पूर्णपणे झाकलेली सर्व नद्यांची काठी दिसत होती, आणि अपूर्ण दगड, दरी, व वेलींमध्ये वारा आनंदाने खेळत होता.
पुष्पाभ्रपिहिताकाशकोशकुट्टकवारिदम् । पतद्दीर्घसरित्स्रोतस्सितमुक्ताकलापकम्
फुलांच्या ढगांसारख्या मेघांनी आकाश झाकले होते, आणि पाण्याचे तळे खड्ड्यांत साचले होते, तर लांब वाहणाऱ्या नद्यांमध्ये चमकणाऱ्या मोत्यांचे गुच्छ वाहत होते.
चलद्वृक्षवनव्यूहवातघट्टितदिक्तटम् । नानावनाकुलोपान्तच्छायासततशीतलम्
हलणाऱ्या झाडांच्या आणि जंगलांच्या रांगा वाऱ्याने हलत होत्या, दिशांच्या कडांना स्पर्शून जात होत्या, आणि विविध जंगलांनी वेढलेल्या काठावर सतत गारवा देणारी सावली पसरली होती.
अथ ते ललने तत्र तदा ददृशतुस् स्वयम् । तं गिरिग्रामकं व्योम्नस् स्वर्गखण्डम् इव च्युतम्
मग त्या दोन सुंदर मुलींनी तिथे स्वतः पाहिले की, ते पर्वतीय गाव जणू आकाशातून पडलेला स्वर्गाचा तुकडाच आहे.
वहत्प्रणालीपटलं पूर्णपुष्करिणीजलम् । द्विजैः कुरुकुचैः कूजत् सुषिरश्वभ्रकच्छलम्
वाहत्या ओढ्यांमधून कमळांनी भरलेल्या तळ्याचं पाणी वाहतंय, तिथे वाकड्या चोचीचे पक्षी गात आहेत, आणि गुहेत त्यांच्या आवाजाचा प्रतिध्वनी घुमतोय.
गर्जद्गोवृन्दहुङ्कारकरालाखिलकुञ्जकम् । गुञ्जागुल्मकषण्डाढ्यं सच्छायघनमारुतम्
गाईंच्या कळपांचा गडगडाट आणि हंबरण्याचा मोठा आवाज सर्व बागांमध्ये घुमतोय, मधमाश्यांचा गुंजारव आणि दाट झुडपं यांनी भरलेलं, आणि घन सावली व थंड वारा यामुळे तेथील वातावरण आल्हाददायक झालंय.
दुष्प्रवेशार्ककिरणं पृथङ् नीहारधूसरम् । उदञ्चन्मञ्जरीपुञ्जजटालविशिखान्तरम्
तिथे सूर्यकिरणांना शिरायला कठीणच, कारण धुके आणि धूळ यामुळे सर्वत्र पसरलेलं आहे, आणि फुलांच्या दाट घोसांच्या मधल्या जागा सावलीने झाकल्या आहेत.
शिलाफलहकस्फारप्रोच्छलच्छुक्लनिर्झरैः । स्मारिताचलनिर्धूतक्षीरोदधिजलश्रियम्
मोठ्या मोठ्या दगडांवरून शुभ्र धबधबे ओघळत आहेत, ते पाहून पर्वतांनी हालवलेल्या क्षीरसागराच्या शोभेची आठवण येते.
फलमालामहाभारभासुरैर् अजिरद्रुमैः । आनीय पुष्पसम्भारं तिष्ठद्भिर् इव सङ्कुलम्
आंगणात मोठ्या फळांनी लगडलेल्या झाडांनी गर्दी झाली आहे, जणू काही ती झाडं फुलांचा साठा गोळा करत आहेत आणि त्यांच्या फळांच्या ओझ्याने झळकत आहेत.
तरत्तरलझाङ्कारकारिमारुतकम्पितैः । कीर्णपुष्पमहावृष्टिं द्रुमैर् इव रसाकुलैः
वेगवान वाऱ्याने हलणाऱ्या, मंजुळ आवाज करणाऱ्या झाडांमधून रसाने भरलेल्या फांद्या जणू फुलांचा मोठा पाऊस पाडत आहेत.
अशङ्कितशिलाकूटस्रवदब्बिन्दुझाङ्कृतैः । किञ्चित्कृतरवं गुप्तैर् अशङ्कैश् शङ्कितैः खगैः
कधी लपून, कधी सावधपणे बसलेले पक्षी, डोंगराच्या कड्यांवरून पडणाऱ्या पाण्याच्या थेंबांनी दचकून, पण न घाबरता हलक्या आवाजात किलबिल करत आहेत.
उत्फाललहरीप्रान्तशीकरास्वादनाकुलैः । नद्याम् उड्डयनावर्तवृत्तिभिर् विहगैर् वृतम्
उंच उसळणाऱ्या लाटांच्या काठावर पडणाऱ्या थेंबांचा आस्वाद घेण्यासाठी उत्सुक असलेल्या, वाऱ्याच्या भोवऱ्याप्रमाणे उडणाऱ्या पक्ष्यांनी नदी भरून गेली आहे.
उत्तालतालविश्रान्तकाकालोकनशङ्कितैः । बालैः प्रगोपितामिक्षाखण्डं जीर्णस्वभूप्तकैः
उंच ताडाच्या झाडांवर बसलेल्या कावळ्यांना पाहून घाबरलेल्या मुलांनी, गावातल्या वयोवृद्ध लोकांनी चावून टाकलेली ऊसाची तुकडे इकडे तिकडे फेकली.
पुष्पशेखरसम्भारवसनग्रामबालकम् । कदम्बनिम्बजम्बीरगहनोपान्तशीतलम्
फुलांच्या माळांनी मढवलेले, फुलांच्या वस्त्रांनी सजलेले गावातले मुले, कदंब, निम आणि जांभुळाच्या दाट झाडांच्या सावलीत, गारठलेल्या बसलेली.