तालीनां तलकच्छेषु राजदुष्कृतदोषतः । नकुली नववर्षाणि कुष्ठनष्टाङ्गिकाभवम्
राजाच्या वाईट कृत्यांमुळे, ताडाच्या झाडाच्या मुळाशी मी नऊ वर्षे कुष्ठरोग झालेला मुंगूस झालो होतो.
वर्षाण्य् अष्टौ सुराष्ट्रेषु देवि गोत्वं मया कृतम् । सोढुं दुर्जनदुष्टाज्ञबालगोपाललीलया
देवी, सुराष्ट्रात आठ वर्षे मी गाय होऊन, वाईट लोकांच्या छळाला आणि अज्ञानी गवळ्यांच्या खेळकर आज्ञांना सहन केलं.
विहङ्ग्या वैरिविन्यस्ता वागुरा विपिनावनौ । क्लेशेन महता च्छिन्ना अद्येमा वासना इव
पक्षी म्हणून, शत्रूने लावलेल्या सापळ्यात मी जंगलात अडकून गेलो होतो आणि मोठ्या यातनेने तिथून सुटलो, जशी ही वासनाही आता तुटत आहे.
कर्णिकाक्रोडशय्यासु विश्रान्तम् अलिना सह । पद्मकुड्मलकोशेषु भुक्तकिञ्जल्कया रहः
कमळाच्या पाकळ्यांत, मधमाशीच्या सोबतीने, मी कमळाच्या कळ्यांमध्ये विश्रांती घेतली आणि गुपचूप पराग खाल्ला.
भ्रान्तम् उत्तुङ्गशृङ्गासु हरिण्या हारिनेत्रया । वनस्थलीषु रम्यासु किरातहतमर्मया
मी सुंदर डोळ्यांच्या हरिणीसोबत उंच डोंगरशिखरांवर आणि रम्य वनातील माळांमध्ये भटकत होतो, तेव्हा एका शिकाऱ्याने माझ्या जिव्हाळ्याच्या जागी घाव घातला.
दृष्टम् अष्टासु दिक्ष्व् अब्धिकल्लोलैर् उह्यमानया । मत्स्याश्वकच्छपास्फोटरटनाटनताडनम्
सर्व आठ दिशांना मी पाहिलं, समुद्राच्या लाटा मला वाहून नेत होत्या, मासे, घोडे आणि कासव यांच्या फुटण्याच्या, हिणकसण्याच्या आणि आपटण्याच्या आवाजांनी सर्वत्र गूंज उठली होती.
पीतं चर्मण्वतीतीरे गायन्त्या मधुरस्वनम् । सारतस् सुरते स्वैरं समन्तात् साधुरञ्जितः
मी कडक काठाच्या नदीच्या किनारी गोड आवाजात गात असताना प्यायलो; चांगल्या आणि सज्जनांच्या संगतीत, प्रिय व्यक्तीसोबत मुक्तपणे रमलो.
तालीतमालकुञ्जेषु तरलानननेत्रया । क्षीवयेक्षणविक्षोभैः कृतं कान्तावलोकनम्
ताड आणि तमाळ वृक्षांच्या दाटीत, चपळ चेहरा आणि डोळ्यांच्या स्त्रीसोबत, तिच्या नजरेच्या मद्याने मी मोहित होऊन माझ्या प्रियेचे दर्शन घेतले.
कनकस्यन्दसन्दोहसुन्दरैर् अङ्कपङ्कजैः । स्वर्गाप्सरोऽम्बुजिन्याशुतोषिता सुरषट्पदा
स्वर्गातील सरोवरातील सुंदर अप्सरेच्या सोन्यासारख्या झळाळणाऱ्या, कमळासारख्या मऊ मांड्यांमुळे देवतांसारख्या मधमाशा आनंदित झाल्या.
मणिकाञ्चनमाणिक्यमुक्तानिकरभूतले । कल्पद्रुमवने मेरोर् यूना सह रतं कृतम्
मणी, सोने, माणिक आणि मोत्यांनी भरलेल्या भूमीवर, मेरू पर्वताच्या कल्पवृक्षांच्या वनात, एका तरुणीच्या संगतीत मी प्रेमाचा आनंद घेतला.
कल्लोलाकुलकच्छासु लसद्गुलुगुलासु च । वेलावनगुहास्व् अब्धेश् चिरं कूर्मतया स्थितम्
लाटांनी भरलेल्या समुद्रकिनाऱ्याच्या गुहांमध्ये, गुंजन करणाऱ्या झाडांच्या सावलीत, मी कासवाप्रमाणे बराच काळ शांतपणे राहिलो.
नलिनीनालदोलासु दोलनं सरसानिलम् । चलत्पत्त्रसजालासु राजहंसतया कृतम्
कमळांच्या दांड्यावर झुलत, सरोवराच्या मंद वाऱ्यात, हलणाऱ्या पानांच्या झुंबरात, मी राजहंसासारखा खेळलो.
शाद्वलीदलदोलानाम् आन्दोलनविनिद्रताम् । मषकस्य मयालोक्य दीनं मषिकया स्थितम्
गवताच्या पानांच्या हलक्या झुल्यांमध्ये झुलणारे पाहून, मी एक थकलेला माशी तिच्या जोडीदारासोबत हतबल पडलेली पाहिली.
तरत्तारतरङ्गासु चञ्चद्वीच्यग्रचुम्बनैः । भ्रान्तं शैलस्रवन्तीषु जलवञ्जुलबालया
डोलणाऱ्या लाटांवर, नाचणाऱ्या तरंगांच्या टोकांनी स्पर्श होत असताना, मी डोंगरातील प्रवाहांत पाण्यातील वेलीसोबत भटकत होतो.
गन्धमादनमन्दारमन्दिरे मदनातुरः । पतितः पादयोः पूर्वं विद्याधरकुमारकः
गंधमादन आणि मंदार या सुवासिक राजवाड्यांमध्ये, प्रेमाने व्याकुळ झालेला विद्याधर कुमार तिच्या पायांवर पडला.
कीर्णकर्पूरपूतेषु तल्पेषु व्यसनातुरा । चिरं विलुलितास्मीन्दोर् बिम्बेष्व् इव शशिप्रभा
कर्पूर शिंपलेल्या पलंगांवर, तळमळीने मी खूप वेळ पडून होते, जणू आरशाच्या गोलावर चंद्रप्रकाश हेलकावत असावा.
योनिष्व् अनेकविधदुःखशतान्वितासु भ्रान्तं मयोन्नमनसन्नमनाकुलाङ्ग्या । संसारदीर्घसरितश् चलया लहर्या दुर्वारवातहरिणीसरणक्रमेण
अनेक प्रकारच्या दुःखांनी भरलेल्या वेगवेगळ्या जन्मांत मी भरकटलेलो, मन गोंधळलेलं, कधी वर कधी खाली जात होतं, आणि अंगही अस्वस्थ झालं होतं. या संसाराच्या लांब नदीच्या वेगवान प्रवाहात, नियतीच्या वाऱ्याने ओढला जाऊन मी वाहत गेलो.
वज्राङ्गसाराद् ब्रह्माण्डकुड्यान् निबिडमण्डलात् । कोटियोजनसंविष्टात् कथं ते निर्गते उभे
वज्रासारख्या मजबूत गाभ्यातून, घनदाट ब्रह्मांडाच्या भिंतीतून, कोट्यवधी योजनांमध्ये पसरलेल्या त्या आवरणातून, तुम्ही दोघे कसे बाहेर आलात?
क्व ब्रह्माण्डं क्व तद्भित्तिः क्वात्रासौ वज्रसारता । किलावश्यं स्थिते देव्याव् अन्तःपुरवराम्बरे
कुठे आहे ते ब्रह्मांड, कुठे आहे त्याची भिंत, आणि कुठे आहे ती वज्रासारखी मजबुती? खरं तर, देवी, तुम्ही दोघी राजमहलाच्या आतल्या आकाशातच आहात.
तस्मिन्न् एव गिरिग्रामे तस्मिन्न् एवालयाम्बरे । ब्राह्मणस् स वसिष्ठाख्य आस्वादयति राजताम्
त्याच त्या डोंगरगावात, त्याच त्या घरात, वसिष्ठ नावाचा ब्राह्मण आपले राज्यपद उपभोगतो आहे.
तम् एव मण्डपाकाशकोणकं शून्यमात्रकम् । चतुस्समुद्रपर्यन्तं भूतलं सो ऽनुभूतवान्
तोच मंडप, तोच रिकामा अवकाश, त्याने चारही समुद्रांनी वेढलेली ही पृथ्वी म्हणून अनुभवली.
आकाशात्मनि भूपीठे तस्मिंस् तद् राजपत्तनम् । राजसद्मानुभवति स च सा चाप्य् अरुन्धती
त्या आकाशस्वरूप भूमीवर त्याने आणि अरुंधतीने राजवाडा आणि राजनगरी यांचा अनुभव घेतला.
लीलाभिधाना सञ्जाता तया च ज्ञप्तिर् अर्चिता । ज्ञप्त्या सह समुल्लङ्घ्य खम् आश्चर्यमनोरमम्
तेथे लीलानावाची एक प्रज्ञा प्रकट झाली आणि तिने ज्ञानाची पूजा केली; त्या ज्ञानासोबत तिने अद्भुत व रम्य अशा आकाशात उडी मारली.
प्रादेशमात्रे नभसि सा तत्रैव गृहोदरे । ब्रह्माण्डान्तरम् आसाद्य गिरिं वासवमन्दिरम्
घराच्या आतल्या भागात, हातभर जागेतच, तिने दुसरे ब्रह्मांड, एक पर्वत आणि इंद्राचे महाल गाठले.
ब्रह्माण्डात् परिनिर्गत्य स्वगृहे स्थितिम् आययौ । स्वप्नात् स्वप्नान्तरं प्राप्य यथा तल्पगतः पुमान्
तो ब्रह्मांडातून बाहेर पडला आणि आपल्या घरी परत गेला, जसा माणूस पलंगावर झोपलेला असताना एका स्वप्नातून दुसऱ्या स्वप्नात जातो.
प्रतिभामात्रम् एवैतत् सर्वम् आकाशमात्रकम् । न ब्रह्माण्डं न संसारो न कुड्यादि न दूरता
हे सगळं फक्त चित्ताचीच छटा आहे, अगदी आकाशासारखं; ना इथे ब्रह्मांड आहे, ना संसार, ना भिंती, ना अंतर.
स्वचित्तम् एव कचति तयोस् तादृङ् मनोहरम् । वासनामात्रसोल्लेखं क्व ब्रह्माण्डं क्व संसृतिः
फक्त त्याचं स्वतःचं मनच चमकतं, आणि दोघांसाठी ते तितकंच मोहक आहे; केवळ वासनांच्या उमटण्यानेच हे सगळं, मग ब्रह्मांड कुठे आणि संसार कुठे?
निरावरणम् एवेदं ज्ञप्त्याकाशम् अनन्तकम् । किञ्चित् स्वचित्तेनोन्नीतं स्पन्दयुक्त्येव मारुतः
हे ज्ञानाचं आकाश अगदी मोकळं आणि अनंत आहे; जसं वाऱ्याला स्पंदनाने गती मिळते, तसं आपल्या मनाने जे काही उचललं, तेच प्रकट होतं.
चिदाकाशम् अजं शान्तं सर्वत्रैव हि सर्वदा । चित्त्वाज् जगद् इवाभाति स्वयम् एवात्मनात्मनि
चैतन्याचं आकाश जन्माला न आलेलं आणि शांत असतं, सर्वत्र आणि सर्वकाळ. मनामुळेच हे जग दिसतं, आणि ते स्वतःमध्येच प्रकट होतं.
येन बुद्धं तु तस्यैतद् आकाशाद् अपि शून्यकम् । न बुद्धं येन तस्यैतद् वज्रसाराचलोपमम्
ज्याला खरी जाणीव झाली आहे, त्याच्यासाठी हे आकाशाहूनही अधिक रिकामं वाटतं; पण ज्याला जाणीव नाही, त्याच्यासाठी हे वज्रासारख्या डोंगरासारखं घट्ट आणि हलत नाही असं भासतं.