कचति ज्ञप्तिर् एवेयं जगद् इत्यादिनामभिः । न तु पृथ्व्यादि सम्पन्नं सर्गादाव् एव किञ्चन
इथे 'जग' वगैरे नावांनी फक्त जाणिवाच चमकत असते; सृष्टीच्या सुरुवातीला पृथ्वी वगैरे तत्त्वांनी बनलेली कोणतीही गोष्ट खरं तर अस्तित्वात नसते.
यथा तरङ्गस् सरिति भूत्वा भूत्वा पुनर् भवेत् । विचित्राकारकलनादेशा जातास्य् अलं तथा
जसं नदीत लाट पुन्हा पुन्हा तयार होते, तसं या जगातही निरनिराळ्या रूपांचं आणि रचनेचं निर्माण होत राहतं.
एवम् एतज् जगन्मातर् मया मृतम् इहाधुना । ममेदं राजसं जन्म तामसं नो न सात्त्विकम्
हे जगाची जननी, मी आता इथे मेलो आहे; माझं जन्म राजस होता, तो तमस किंवा सात्त्विक नव्हता.
ब्रह्मणस् त्व् अवतीर्णाया अष्टौ जन्मशतानि मे । नानायोनीन्य् अतीतानि पश्यामीवाधुना पुरः
ब्रह्माचा अवतार झाल्यापासून, माझी आठशे जन्मं झाली आहेत; मी आता माझ्या डोळ्यांसमोर वेगवेगळ्या योनींमधून गेलेलो जन्म पाहतोय.
संसारमण्डले देवि कस्मिंश्चिद् अभवं पुरा । लोकान्तराब्जभ्रमरी विद्याधरवराङ्गना
देवी, या संसाराच्या फेर्यात मी कधी दुसऱ्या लोकातील कमळातली मधमाशी होते, तर कधी विद्याधरांच्या समाजातली श्रेष्ठ कन्या होते.
दुर्वासनाकलुषिता ततो ऽहं मानुषी स्थिता । संसारमण्डले ऽन्यस्मिंस् तङ्गणेश्वरकामिनी
वाईट वासनांनी मलिन झाल्यावर मी मानवी स्त्री झाले; आणि या संसाराच्या दुसऱ्या एका जगात मी तांगणेश्वराची प्रियतमा होते.
करञ्जकुञ्जजम्बीरकदम्बवनवासिनी । पत्त्राम्बरधरा श्यामा शबर्य् अहम् अथाभवम्
करंज, कुंज, जांब, कदंब यांच्या बनात राहणारी, पानांची वस्त्रे घालणारी, काळ्या वर्णाची, मी मग शबरी झाले.
वनवासनया मुग्धा सम्पन्नाहम् अथो लता । गुलुच्छनयना पत्त्रहस्ता वननिवासिनी
वनात राहून, वनवासामुळे निरागस झालेली, मी वेल झाली; गुलुच्छासारखी डोळे असलेली, हातात पाने धरलेली, मी त्या जंगलात राहू लागले.
पुण्याश्रमलता साहं मुनिसङ्गपवित्रिता । वनाग्निदग्धा तस्यैव कन्याभूवं महामुनेः
त्या पुण्याश्रमातील वेल म्हणजे मीच होते, ऋषींच्या संगामुळे पावन झाले होते; वनातील आगीत जळून, त्या महान ऋषीची कन्या झाले.
अस्त्रीत्वफलदातॄणां कर्मणां परिणामतः । राजाहं चाभवं श्रीमान् सुराष्ट्रेषु समाश् शतम्
स्त्रीत्वाचे फळ देणाऱ्या कर्मांच्या परिणामाने, मी शंभर वर्षे सुराष्ट्रात राजेश्री राजा झाले.
तालीनां तलकच्छेषु राजदुष्कृतदोषतः । नकुली नववर्षाणि कुष्ठनष्टाङ्गिकाभवम्
राजाच्या वाईट कृत्यांमुळे, ताडाच्या झाडाच्या मुळाशी मी नऊ वर्षे कुष्ठरोग झालेला मुंगूस झालो होतो.
वर्षाण्य् अष्टौ सुराष्ट्रेषु देवि गोत्वं मया कृतम् । सोढुं दुर्जनदुष्टाज्ञबालगोपाललीलया
देवी, सुराष्ट्रात आठ वर्षे मी गाय होऊन, वाईट लोकांच्या छळाला आणि अज्ञानी गवळ्यांच्या खेळकर आज्ञांना सहन केलं.
विहङ्ग्या वैरिविन्यस्ता वागुरा विपिनावनौ । क्लेशेन महता च्छिन्ना अद्येमा वासना इव
पक्षी म्हणून, शत्रूने लावलेल्या सापळ्यात मी जंगलात अडकून गेलो होतो आणि मोठ्या यातनेने तिथून सुटलो, जशी ही वासनाही आता तुटत आहे.
कर्णिकाक्रोडशय्यासु विश्रान्तम् अलिना सह । पद्मकुड्मलकोशेषु भुक्तकिञ्जल्कया रहः
कमळाच्या पाकळ्यांत, मधमाशीच्या सोबतीने, मी कमळाच्या कळ्यांमध्ये विश्रांती घेतली आणि गुपचूप पराग खाल्ला.
भ्रान्तम् उत्तुङ्गशृङ्गासु हरिण्या हारिनेत्रया । वनस्थलीषु रम्यासु किरातहतमर्मया
मी सुंदर डोळ्यांच्या हरिणीसोबत उंच डोंगरशिखरांवर आणि रम्य वनातील माळांमध्ये भटकत होतो, तेव्हा एका शिकाऱ्याने माझ्या जिव्हाळ्याच्या जागी घाव घातला.
दृष्टम् अष्टासु दिक्ष्व् अब्धिकल्लोलैर् उह्यमानया । मत्स्याश्वकच्छपास्फोटरटनाटनताडनम्
सर्व आठ दिशांना मी पाहिलं, समुद्राच्या लाटा मला वाहून नेत होत्या, मासे, घोडे आणि कासव यांच्या फुटण्याच्या, हिणकसण्याच्या आणि आपटण्याच्या आवाजांनी सर्वत्र गूंज उठली होती.
पीतं चर्मण्वतीतीरे गायन्त्या मधुरस्वनम् । सारतस् सुरते स्वैरं समन्तात् साधुरञ्जितः
मी कडक काठाच्या नदीच्या किनारी गोड आवाजात गात असताना प्यायलो; चांगल्या आणि सज्जनांच्या संगतीत, प्रिय व्यक्तीसोबत मुक्तपणे रमलो.
तालीतमालकुञ्जेषु तरलानननेत्रया । क्षीवयेक्षणविक्षोभैः कृतं कान्तावलोकनम्
ताड आणि तमाळ वृक्षांच्या दाटीत, चपळ चेहरा आणि डोळ्यांच्या स्त्रीसोबत, तिच्या नजरेच्या मद्याने मी मोहित होऊन माझ्या प्रियेचे दर्शन घेतले.
कनकस्यन्दसन्दोहसुन्दरैर् अङ्कपङ्कजैः । स्वर्गाप्सरोऽम्बुजिन्याशुतोषिता सुरषट्पदा
स्वर्गातील सरोवरातील सुंदर अप्सरेच्या सोन्यासारख्या झळाळणाऱ्या, कमळासारख्या मऊ मांड्यांमुळे देवतांसारख्या मधमाशा आनंदित झाल्या.
मणिकाञ्चनमाणिक्यमुक्तानिकरभूतले । कल्पद्रुमवने मेरोर् यूना सह रतं कृतम्
मणी, सोने, माणिक आणि मोत्यांनी भरलेल्या भूमीवर, मेरू पर्वताच्या कल्पवृक्षांच्या वनात, एका तरुणीच्या संगतीत मी प्रेमाचा आनंद घेतला.
कल्लोलाकुलकच्छासु लसद्गुलुगुलासु च । वेलावनगुहास्व् अब्धेश् चिरं कूर्मतया स्थितम्
लाटांनी भरलेल्या समुद्रकिनाऱ्याच्या गुहांमध्ये, गुंजन करणाऱ्या झाडांच्या सावलीत, मी कासवाप्रमाणे बराच काळ शांतपणे राहिलो.
नलिनीनालदोलासु दोलनं सरसानिलम् । चलत्पत्त्रसजालासु राजहंसतया कृतम्
कमळांच्या दांड्यावर झुलत, सरोवराच्या मंद वाऱ्यात, हलणाऱ्या पानांच्या झुंबरात, मी राजहंसासारखा खेळलो.
शाद्वलीदलदोलानाम् आन्दोलनविनिद्रताम् । मषकस्य मयालोक्य दीनं मषिकया स्थितम्
गवताच्या पानांच्या हलक्या झुल्यांमध्ये झुलणारे पाहून, मी एक थकलेला माशी तिच्या जोडीदारासोबत हतबल पडलेली पाहिली.
तरत्तारतरङ्गासु चञ्चद्वीच्यग्रचुम्बनैः । भ्रान्तं शैलस्रवन्तीषु जलवञ्जुलबालया
डोलणाऱ्या लाटांवर, नाचणाऱ्या तरंगांच्या टोकांनी स्पर्श होत असताना, मी डोंगरातील प्रवाहांत पाण्यातील वेलीसोबत भटकत होतो.
गन्धमादनमन्दारमन्दिरे मदनातुरः । पतितः पादयोः पूर्वं विद्याधरकुमारकः
गंधमादन आणि मंदार या सुवासिक राजवाड्यांमध्ये, प्रेमाने व्याकुळ झालेला विद्याधर कुमार तिच्या पायांवर पडला.
कीर्णकर्पूरपूतेषु तल्पेषु व्यसनातुरा । चिरं विलुलितास्मीन्दोर् बिम्बेष्व् इव शशिप्रभा
कर्पूर शिंपलेल्या पलंगांवर, तळमळीने मी खूप वेळ पडून होते, जणू आरशाच्या गोलावर चंद्रप्रकाश हेलकावत असावा.
योनिष्व् अनेकविधदुःखशतान्वितासु भ्रान्तं मयोन्नमनसन्नमनाकुलाङ्ग्या । संसारदीर्घसरितश् चलया लहर्या दुर्वारवातहरिणीसरणक्रमेण
अनेक प्रकारच्या दुःखांनी भरलेल्या वेगवेगळ्या जन्मांत मी भरकटलेलो, मन गोंधळलेलं, कधी वर कधी खाली जात होतं, आणि अंगही अस्वस्थ झालं होतं. या संसाराच्या लांब नदीच्या वेगवान प्रवाहात, नियतीच्या वाऱ्याने ओढला जाऊन मी वाहत गेलो.
वज्राङ्गसाराद् ब्रह्माण्डकुड्यान् निबिडमण्डलात् । कोटियोजनसंविष्टात् कथं ते निर्गते उभे
वज्रासारख्या मजबूत गाभ्यातून, घनदाट ब्रह्मांडाच्या भिंतीतून, कोट्यवधी योजनांमध्ये पसरलेल्या त्या आवरणातून, तुम्ही दोघे कसे बाहेर आलात?
क्व ब्रह्माण्डं क्व तद्भित्तिः क्वात्रासौ वज्रसारता । किलावश्यं स्थिते देव्याव् अन्तःपुरवराम्बरे
कुठे आहे ते ब्रह्मांड, कुठे आहे त्याची भिंत, आणि कुठे आहे ती वज्रासारखी मजबुती? खरं तर, देवी, तुम्ही दोघी राजमहलाच्या आतल्या आकाशातच आहात.
तस्मिन्न् एव गिरिग्रामे तस्मिन्न् एवालयाम्बरे । ब्राह्मणस् स वसिष्ठाख्य आस्वादयति राजताम्
त्याच त्या डोंगरगावात, त्याच त्या घरात, वसिष्ठ नावाचा ब्राह्मण आपले राज्यपद उपभोगतो आहे.