इदानीं तस्य भर्तुस् त्वं समीपं यदि गच्छसि । तत् तेन व्यवहारस् ते पूर्ववत् सम्प्रवर्तते
आता जर तू तुझ्या नवऱ्याजवळ गेलीस, तर त्याच्याशी तुझे व्यवहार पुन्हा पूर्वीसारखेच सुरू होतील.
इहैव मन्दिराकाशे पतिर् विप्रो ममाभवत् । इहैव स मृतो भूत्वा सम्पन्नो वसुधाधिपः
याच राजवाड्याच्या आवारात माझा पती ब्राह्मण झाला; आणि इथेच मरण पावून तो पृथ्वीचा राजा झाला.
इहैव तस्य संसारे तस्मिन् भूमण्डलान्तरे । राजधानीपुरे तस्मिन् पुरन्ध्र्य् अस्मि व्यवस्थिता
याच जन्मात, ह्या संसारात, त्या दुसऱ्या भूमंडळावरच्या राजधानीच्या शहरात, मीच त्या ठिकाणी राणी म्हणून आहे.
इहैवान्तःपुरे तस्मिन् स मृतो मम भूमिपः । इहैवान्तःपुराकाशे तस्मिन्न् एव पुनर् नृपः
याच अंतःपुरात, माझा राजा तिथे मरण पावला; आणि ह्याच अंतःपुराच्या आकाशात, तो पुन्हा तिथे राजा झाला.
सम्पन्नो वसुधापीठे नानाजनपदेश्वरः । सर्वो जवञ्जवीभाव इहैवायम् अवस्थितः
त्याने पृथ्वीचं राज्य मिळवलं, वेगवेगळ्या देशांचा स्वामी झाला; हे सगळं एका क्षणात इथेच घडलं.
अस्मिन्न् एव गृहाकाशे सर्वा ब्रह्माण्डभूतयः । स्थितास् समुद्गकोशस्य यथान्तस् सर्षपोत्कराः
ह्याच घराच्या आकाशात सगळ्या ब्रह्मांडातील जगं सामावलेली आहेत, जसं एका छोट्या पेटीत अनेक मोहरीच्या दाण्यांसारखी.
तद् अदूरम् अहं मन्ये तद् भर्तुर् मम मण्डलम् । क्वचित् पार्श्वस्थितम् इह यथा पश्यामि तत् कुरु
माझ्या मते ते ठिकाण फार दूर नाही; ते माझ्या पतीचं राज्य आहे. कधी कधी ते इथेच माझ्या शेजारी दिसतं, जसं मी पाहते तसंच तूही कर.
भूतलारुन्धतिसुते भर्तारस् तव सम्प्रति । त्रयो नामाथवाभूवन् बहवश् शतसम्मिताः
अर्थात, पृथ्वीवरील अरुंधतीच्या कन्ये, सध्या तुझे पती नावाने तीन आहेत, किंवा कदाचित अनेक, अगदी शेकड्यांनीसुद्धा.
नेदीयसां त्रयाणां तु द्विजस् ते भस्मसाद्गतः । राजा माल्याम्बरवृतस् संस्थितो ऽन्तःपुरे शवः
त्या तिघांपैकी जवळचे एक ब्राह्मण राखेत विलीन झाला आहे; राजा फुलांच्या माळा व वस्त्रांनी सुशोभित होऊन अंतःपुरात मृत अवस्थेत पडला आहे.
संसारमण्डपे ऽप्य् अस्मिंस् तृतीयो वसुधाधिपः । महासंसारजलधौ पतितो भ्रमम् आगतः
या संसाराच्या रंगमंचावर तिसरा पृथ्वीचा राजा मोठ्या संसारसमुद्रात बुडून भरकटत आहे.
भोगकल्लोलवलनाविकलाकुलचेतनः । जाड्यजर्जरचिद्वृत्तिस् संसाराम्भोधिकच्छपः
भोगाच्या लाटांनी आणि भोवऱ्यांनी त्याचे मन अस्वस्थ झाले आहे; आळशीपणामुळे त्याचे वर्तन मंद आणि थकल्यासारखे झाले आहे, आणि तो जणू संसाराच्या समुद्रातील कासवासारखा आहे.
चित्राणि राजकार्याणि कुर्वन्न् अत्याकुलान्य् अपि । सुप्तः तेजस्स्थिततया न जागर्ति भवभ्रमे
तो राजाचे अनेक कामे, अगदी कठीणसुद्धा, करत असला तरी, आपल्या तेजात स्थिर राहून जणू झोपेतच आहे, आणि संसाराच्या भ्रमातून जागा होत नाही.
ईश्वरो ऽहम् अहं भोगी सिद्धो ऽहं बलवान् सुखी । इत्य् अनन्तमहारज्ज्वा वलितो वशतां गतः
'मीच सर्वांचा स्वामी आहे, मीच उपभोग घेणारा आहे, मी सिद्ध आहे, बलवान आहे, सुखी आहे' असे तो मनाशी म्हणतो आणि त्या अंतहीन मोठ्या दोरीने बांधला जाऊन तिच्या अधीन झाला आहे.
तत् कस्य वद भर्तुस् त्वां समीपे वरवर्णिनि । वात्या वनान्तरं गन्धलेखाम् इव वनान् नये
मग, हे सुंदर रूपवती, कोणता पती तुला आपल्या जवळ आणतो, जसे वारा वनातील सुगंधाचा श्वास दुसऱ्या वनात घेऊन जातो, ते मला सांग.
अन्य एव स संसारस् सेव्यो ब्रह्माण्डमण्डपः । अन्या एव च ता वत्से व्यवहारपरम्पराः
बाळा, हा संसार खरंतर वेगळाच आहे — तो म्हणजे या विश्वाचा मोठा सभागृह आहे; आणि या सगळ्या व्यवहारांच्या साखळ्या वेगळ्याच प्रकारच्या आहेत.
संसारमण्डलानीह तानि पार्श्वे स्थितान्य् अपि । नूनं योजनकोटीनां कोटयस् तेष्व् इहान्तरम्
हे संसाराचे गोल जरी इथे जवळ दिसत असले, तरी प्रत्यक्षात ते कोट्यवधी योजनांच्या अंतरावर आहेत.
आकाशमात्रम् एतेषाम् इदं पश्य वपुः पुरः । मेरुमन्दरकोटीनां कोटयस् तेष्व् इह स्थिताः
पाहिलंस का, त्यांच्या रूपाला फक्त आकाशासारखं स्वरूप आहे; आणि त्यात मेरू, मंदार यांच्या कोट्यवधी प्रतिमा आहेत.
परमाणौ परमाणौ सर्गवर्गा निरर्गलम् । महाचितस् स्फुरन्त्य् अन्ता रुचीव त्रसरेणवः
प्रत्येक अणूत, सृष्टीचे समूह अडथळ्याविना निर्माण होतात; आणि त्या महान चैतन्याच्या काठावर, ते प्रकाशकणांसारखे चमकत राहतात.
महारम्भगुरूण्य् एवम् अपि ब्रह्माण्डकानि च । तुलायां धानकामात्रम् अपि तानि भवन्ति नो
जरी ही ब्रह्मांडं फार मोठी आणि भव्य असली, तरी ती तराजूत तीळाच्या दाण्याएवढंही वजन दाखवत नाहीत.
नानारत्नाचलोद्द्योतो वनवद् भाति खे यथा । पृथ्व्यादिभूतरहिता जगद्वद् भाति चित् तथा
जसं आकाशात अनेक रत्नांनी सजलेले डोंगर आणि हिरवीगार अरण्यं चमकत असतात, तसंच चैतन्यही पृथ्वी वगैरे तत्त्वांशिवाय जग म्हणून झळकतं.
कचति ज्ञप्तिर् एवेयं जगद् इत्यादिनामभिः । न तु पृथ्व्यादि सम्पन्नं सर्गादाव् एव किञ्चन
इथे 'जग' वगैरे नावांनी फक्त जाणिवाच चमकत असते; सृष्टीच्या सुरुवातीला पृथ्वी वगैरे तत्त्वांनी बनलेली कोणतीही गोष्ट खरं तर अस्तित्वात नसते.
यथा तरङ्गस् सरिति भूत्वा भूत्वा पुनर् भवेत् । विचित्राकारकलनादेशा जातास्य् अलं तथा
जसं नदीत लाट पुन्हा पुन्हा तयार होते, तसं या जगातही निरनिराळ्या रूपांचं आणि रचनेचं निर्माण होत राहतं.
एवम् एतज् जगन्मातर् मया मृतम् इहाधुना । ममेदं राजसं जन्म तामसं नो न सात्त्विकम्
हे जगाची जननी, मी आता इथे मेलो आहे; माझं जन्म राजस होता, तो तमस किंवा सात्त्विक नव्हता.
ब्रह्मणस् त्व् अवतीर्णाया अष्टौ जन्मशतानि मे । नानायोनीन्य् अतीतानि पश्यामीवाधुना पुरः
ब्रह्माचा अवतार झाल्यापासून, माझी आठशे जन्मं झाली आहेत; मी आता माझ्या डोळ्यांसमोर वेगवेगळ्या योनींमधून गेलेलो जन्म पाहतोय.
संसारमण्डले देवि कस्मिंश्चिद् अभवं पुरा । लोकान्तराब्जभ्रमरी विद्याधरवराङ्गना
देवी, या संसाराच्या फेर्यात मी कधी दुसऱ्या लोकातील कमळातली मधमाशी होते, तर कधी विद्याधरांच्या समाजातली श्रेष्ठ कन्या होते.
दुर्वासनाकलुषिता ततो ऽहं मानुषी स्थिता । संसारमण्डले ऽन्यस्मिंस् तङ्गणेश्वरकामिनी
वाईट वासनांनी मलिन झाल्यावर मी मानवी स्त्री झाले; आणि या संसाराच्या दुसऱ्या एका जगात मी तांगणेश्वराची प्रियतमा होते.
करञ्जकुञ्जजम्बीरकदम्बवनवासिनी । पत्त्राम्बरधरा श्यामा शबर्य् अहम् अथाभवम्
करंज, कुंज, जांब, कदंब यांच्या बनात राहणारी, पानांची वस्त्रे घालणारी, काळ्या वर्णाची, मी मग शबरी झाले.
वनवासनया मुग्धा सम्पन्नाहम् अथो लता । गुलुच्छनयना पत्त्रहस्ता वननिवासिनी
वनात राहून, वनवासामुळे निरागस झालेली, मी वेल झाली; गुलुच्छासारखी डोळे असलेली, हातात पाने धरलेली, मी त्या जंगलात राहू लागले.
पुण्याश्रमलता साहं मुनिसङ्गपवित्रिता । वनाग्निदग्धा तस्यैव कन्याभूवं महामुनेः
त्या पुण्याश्रमातील वेल म्हणजे मीच होते, ऋषींच्या संगामुळे पावन झाले होते; वनातील आगीत जळून, त्या महान ऋषीची कन्या झाले.
अस्त्रीत्वफलदातॄणां कर्मणां परिणामतः । राजाहं चाभवं श्रीमान् सुराष्ट्रेषु समाश् शतम्
स्त्रीत्वाचे फळ देणाऱ्या कर्मांच्या परिणामाने, मी शंभर वर्षे सुराष्ट्रात राजेश्री राजा झाले.