क्वचिद् दुर्गर्जदम्भोदं क्वचिन् मूकचलाम्बुदम् । वातावकीर्णशुक्लाभ्रखण्डपुष्पोत्करं क्वचित्
कुठे ढग मोठ्या आवाजात गडगडतात, कुठे शांतपणे ढग तरंगतात, आणि कुठे वाऱ्यामुळे पांढऱ्या ढगांचे तुकडे जणू फुलांच्या गटासारखे विखुरले जातात.
क्वचिद् अत्यन्तनिश्शून्यम् अवदातम् अनन्तरम् । आनन्दिमृदुशान्ताच्छं ज्ञस्येव हृदयं ततम्
कुठे आकाश अगदी निर्मळ, शुद्ध आणि शांत असते, जणू ज्ञान्याच्या हृदयासारखे कोमल, शांत आणि स्वच्छ पसरलेले असते.
शुकवाहनभेकौघैः क्वचिद् गलकृतारवम् । शून्यताराभिवलितं क्षेत्रम् आकाशवासिनाम्
कुठे पोपटांचे आणि बेडकांच्या थव्यांनी गळ्यातून आवाज घुमतो आहे; आकाशातील मोकळ्या जागेत ताऱ्यांनी ते क्षेत्र शोभून दिसते.
मयूरहेमचूडादिपक्षिभिः क्वचिद् आवृतम् । विद्याधरीणां देवीनां वाहनैर् विहितास्पदैः
कुठे कुठे मोरांसारख्या सोन्याच्या कंगवाच्या पक्ष्यांनी आणि इतर पक्ष्यांनी ते भरलेले आहे, ज्या विद्या असलेल्या देवतांच्या स्त्रियांचे वाहने आणि विश्रांतीची ठिकाणे बनतात.
क्वचिद् अभ्रान्तरोन्नृत्यद्गुहमायूरमण्डलम् । क्वचिद् अग्निशुकैश् श्यामं शाद्वलानाम् इव स्थलम्
कुठे ढगांच्या आत नाचणाऱ्या मोरांच्या झुंडी दिसतात; तर कुठे अग्निपंखी पोपटांनी ते क्षेत्र काळसर भासते, जणू काही तिथे हिरवे गवत आहे.
क्वचित् प्रेतेशमहिषमहिम्ना वाहनाम्बुदम् । क्वचिद् अश्वैस् तृणग्रासशङ्काग्रस्तासिताम्बुदम्
कुठे मेघ हे प्रेताधिपतीच्या म्हणजे महिषाच्या ऐश्वर्याचे वाहने होतात; तर कुठे घोड्यांनी काळ्या मेघांना गवत समजून खाल्ले असे वाटते.
क्वचिद् देवपुरव्याप्तं क्वचिद् दैत्यपुरान्वितम् । अन्योऽन्याप्राप्यनगरं नगरन्ध्रकरालिनम्
कुठे देवतांच्या नगरांनी भरलेले होते, तर कुठे दैत्यांच्या नगरांनी व्यापलेले होते. काही नगरं एकमेकांना पोहोचू शकत नव्हती, आणि काही नगरं अरुंद गल्ल्यांनी भरलेली होती.
क्वचित् कुलाचलाकारनृत्यद्भैरवभासुरम् । क्वचिद् गन्धर्वनगरसुरस्त्रीवृन्दबन्धनम्
कुठे कुळाच्या पर्वतासारख्या जागी भैरवाचा भयंकर नृत्याचा प्रकाश पसरला होता, तर कुठे गंधर्वांच्या नगरांत देवांगनांच्या समूहांनी गर्दी केली होती.
क्वचिद् कम्पद्गिरिध्वस्तवृक्षलक्षोक्षिताम्बुधिम् । क्वचिन् मायाकृताकाशनलिनीजलशीतलम्
कुठे थरथरणाऱ्या डोंगरांवरून कोसळलेल्या हजारो झाडांनी समुद्र आटून गेला होता, तर कुठे मायेनं निर्माण केलेल्या आकाशातील कमळांच्या पाण्याने तो समुद्र थंड झाला होता.
क्वचित् सपक्षशैलेन्द्रसमनृत्यद्विनायकम् । क्वचिद् घर्घरवाताढ्यपक्षप्रोड्डीनपर्वतम्
कुठे पंख असलेल्या पर्वतराजासोबत विनायक नाचत होता, तर कुठे गडगडणाऱ्या वाऱ्याच्या जोरावर डोंगर हवेत उडाले होते.
क्वचिद् इन्दुकरावृष्टिशीतलाह्लादिमारुतम् । क्वचित् तप्तानलादग्धद्रुमपर्वतवारिदम्
कुठे चंद्रकिरणांच्या सरींनी ओतप्रोत, गारवा आणि सुखद वारा वाहत होता; तर कुठे जळत्या आगीमुळे झाडं, डोंगर आणि पाणी तापून गेले होते.
क्वचिद् अत्यन्तसंशान्तवाताद्येकान्तनिर्ध्वनि । क्वचित् पर्वततुल्याग्निशिखासदृशतोदयम्
कुठे अगदी शांतता होती, अगदी हलका वाऱ्याचाही आवाज नव्हता; तर कुठे सूर्याचा उगवता प्रकाश डोंगराएवढ्या ज्वाळांसारखा दिसत होता.
क्वचित् प्रावृड्भरोन्मत्तघनाभ्ररवघर्घरम् । क्वचित् सुरासुरगणप्रवृत्तरणदुर्गमम्
कुठे पावसाळ्यातील जाड ढगांचा गडगडाट वेड्यासारखा घुमत होता; तर कुठे देव-दानवांच्या युद्धामुळे वाटचाल अशक्य झाली होती.
क्वचिद् व्योमाब्जिनीहंसीस्वराहूताजवाहनम् । क्वचिन् मन्दाकिनीतीरनलिनीलुण्ठकानिलम्
कुठे आकाशातील कमळ तलावातील राजहंस गोड स्वरांनी बोलावले जात होते; तर कुठे मंदाकिनीच्या काठी वारा कमळांची फुले उडवत होता.
शरीरिणीनां गङ्गादिसरितां सन्निधानतः । प्रोड्डीनमत्स्यमकरकुलीरान्तरकोटरम्
शरीरधारी जीव आणि गंगा वगैरे नद्यांच्या जवळ असल्यामुळे, आतमध्ये उड्या मारणाऱ्या मासे, शार्क आणि मगरांनी भरलेली पोकळी निर्माण होते.
पातालगार्कजनितभूच्छायाकाकतोदरम् । क्वचित् क्वचिन् मण्डलेषु ग्रस्तचन्द्रार्कमण्डलम्
कुठे तरी पाताळासारखी खोल जागा, सूर्यामुळे पृथ्वीची पडणारी सावली किंवा कावळ्याच्या काळ्या पोटासारखी जागा आहे; आणि काही ठिकाणी चंद्रसूर्याचे गोल पूर्णपणे गिळले जातात.
क्वचित् स्वर्गानिलाधूतमायाकुसुमकाननम् । पतत्पुष्पहिमासारत्रस्तवैमानिकाङ्गनम्
कुठे तरी स्वर्गाच्या वाऱ्याने हलणारी मायावी फुलांची बाग आहे, जिथे आकाशातील सुंदर स्त्रिया पडणाऱ्या फुलांच्या आणि हिमाच्या सरींमुळे घाबरतात.
उडुम्बरोदरमषकक्रमभ्रमज्जगत्त्रयान्तरगतभूतसञ्चयम् । विलङ्घ्य तद् वरललने विमुच्य खं महीतलं पुनर् अपि गन्तुम् उद्यते
उडुंबराच्या पोकळीत, माश्या आणि किड्यांनी गजबजलेल्या, आणि तीनही जगातील जीवांनी भरलेल्या जागेतून ती श्रेष्ठ स्त्री गेली; आणि आकाश सोडून पुन्हा पृथ्वीवर यायला सज्ज झाली.
नभस्तलाद् गिरिग्रामं गच्छन्त्यौ किञ्चिद् एव हि । ज्ञप्तिचित्तस्थिते भूमितलं ददृशतुस् स्त्रियौ
त्या दोन स्त्रिया आकाशातून खाली येत असताना, त्यांचे मन आणि जाणीव ज्ञानात स्थिर होते. त्यांनी डोंगराच्या पायथ्याशी असलेले गाव आणि त्याखालील पृथ्वी पाहिली.
ब्रह्माण्डनरहृत्पद्मं दिगष्टकदलं बृहत् । गिरिकेसरसम्बाधं स्वामोदभरसुन्दरम्
त्यांना एका माणसाच्या हृदयातील कमळ दिसले, जे ब्रह्मांडाएवढे विशाल होते. त्या कमळाला आठ पाकळ्या होत्या, ज्या सर्व दिशांकडे तोंड करून होत्या. त्याच्या मध्ये डोंगरासारख्या केसरांनी गर्दी केली होती आणि ते स्वतःच्या आनंदाने सुंदर दिसत होते.
सरित्केसरिकानालम् अवश्यायाम्बुबिन्दुकम् । शर्वरीभ्रमरीभ्रान्तं भूतौघमषकाकुलम्
त्या कमळात नदीसारख्या केसर, देठ आणि दवबिंदू होते. रात्रीच्या वेळी मधमाशा त्यात भिरभिरत होत्या आणि असंख्य जीव, जसे डास असतात, तिथे भरलेले होते.
अन्तर्घुणगणाकीर्णं सुरन्ध्रैस् सुषिरैर् वृतम् । उह्यमानं पयःपूरैर् दिवसालोककान्तिमत्
त्या कमळाच्या आत अनेक सूक्ष्म तंतूंच्या गटांनी गर्दी केली होती. ते देवांनी केलेल्या छिद्रांनी झाकलेले होते आणि पाण्याच्या प्रवाहांनी वाहून नेले जात होते. दिवसा पडणाऱ्या प्रकाशासारखे ते तेजस्वी दिसत होते.
रसार्द्रं खे भ्रमद्धंसं रात्रिसङ्कोचभाजनम् । पातालपङ्कनिर्मग्ननागनाथमृणालकम्
रसाने ओलसर, आकाशात विहरणारे हंस, रात्र संकोचते तेव्हा तिचे पात्र, पाताळातील चिखलात बुडालेल्या नागराजासारखी कमळाच्या धाग्यांनी युक्त.
कदाचिद् आस्पदाम्भोधिकम्पकम्पितदिग्दलम् । अधो नागगतानन्तदैत्यदानवकण्टकम्
कधी कधी तिच्या विस्तारामुळे समुद्र हलतो, दिशा डोलतात; खाली, तिथे नागांमध्ये राहणाऱ्या अनंत राक्षसांना आणि दानवांना ती काटा ठरते.
असुरव्रणवल्लर्या सम्भोगसुकुमारया । व्याप्तभूभृन्महाबीजहृदयं बीजभूतया
तिच्या हृदयात असलेले महान बीज, असुरांच्या जखमांच्या कोमल वेलींनी वेढलेले आहे, जी संगतीत आनंद मानते आणि पर्वतराज पृथ्वीला व्यापते.
जम्बुद्वीप इति ख्यातां विपुलां तत्र कर्णिकाम् । सरित्केसरिकानालां नगरग्रामकेसराम्
तेथे, जंबुद्वीप म्हणून प्रसिद्ध असलेला विशाल प्रदेश आहे, ज्याच्या मध्यभागी करणीका आहे, नद्या केसरांसारख्या आहेत आणि नगरे व गावे केसरांसारखी आहेत.
कुलशैलोद्धुरोत्तुङ्गबीजसप्तकसुन्दरीम् । मध्यस्थोच्चमहामेरुबीजाक्रान्तनभस्तलाम्
ती भूमी उंच कुलपर्वतांच्या सात सुंदर शिखरांनी सजलेली आहे, आणि तिच्या मध्यभागी उंच मेरू पर्वताने जणू आकाश व्यापले आहे.
सरःप्रालेयकणिकावनजङ्गलयूथिकाम् । स्वलेखामण्डलान्तस्स्थजनजालाभ्रमण्डलाम्
ती जागा सरोवरे, हिमकण, वनराई आणि वन्य प्राण्यांच्या कळपांनी भरलेली आहे; तिच्या स्वतःच्या तेजाच्या वर्तुळात ढगांसारख्या लोकांच्या झुंडी वावरतात.
तां योजनशताकारैः प्रतिराकां प्रबोधिभिः । सागरैर् भ्रमरैर् व्याप्तां दिक्चतुष्टयशायिभिः
शेकडो योजनांनी मोजली गेलेली ती भूमी, चारही दिशांनी समुद्र, मधमाश्यांचे झुंड आणि चार दिशा जणू विसावल्या आहेत अशा प्रकारे वेढलेली आहे.
दिग्दलाष्टकविश्रान्तसस्वनाम्भोजषट्पदाम् । भ्रातृभिर् नवभिर् भूपैर् नवधा परिकल्पिताम्
ती भूमी आठ दिशांच्या कमळाच्या पाकळ्यांवर विसावलेली आहे, कमळ आणि मधमाश्यांच्या गुंजनाने निनादते, आणि नवभाऊ राजांनी ती नऊ भागांत विभागलेली आहे.