क्वचिद् रुद्धपुरापूरं क्वचिद् बद्धमहापुरम् । क्वचिन् मायाकृतपुरं क्वचिद् आगामिपत्तनम्
कुठे प्रवेशद्वार बंद असलेली गावे आहेत, कुठे मोठी गावे चारही बाजूंनी बंदिस्त आहेत, कुठे माया करून उभारलेली गावे आहेत, तर कुठे अजून निर्माण व्हायची गावे आहेत.
क्वचिद् भ्रमच्चन्द्रसरः क्वचित् स्तब्धपयस्सरः । क्वचित् सरत्सिद्धगणं क्वचिद् इन्दुकृतोदयम्
कुठे चंद्र फिरणारी तळी आहेत, कुठे पाणी स्थिर असलेली तळी आहेत, कुठे सिद्धांची मंडळी एकत्र आली आहे, तर कुठे चंद्र नुकताच उगवला आहे.
क्वचित् सूर्योदयमयं क्वचिद् रात्रितमोमयम् । क्वचित् सन्ध्यांशुकपिशं क्वचिन् नीहारधूसरम्
कुठे सूर्याच्या किरणांनी उजळलेले आहे, कुठे रात्रीचे गडद अंधार पसरलेले आहे, कुठे संध्याकाळच्या रंगांनी आकाश रंगले आहे, तर कुठे धुक्याने आकाश फिकट दिसते.
क्वचिद् विमानधवलं क्वचिद् वर्षत्पयोधरम् । क्वचित् स्थलम् इवाकाशम् एव विश्रान्तलोकपम्
कुठे आकाश विमानांनी पांढरे दिसते, कुठे ढग पाऊस पाडतात, कुठे आकाश जणू काही जमिनीप्रमाणे वाटते आणि विश्वासाठी विसाव्याचे ठिकाण बनते.
ऊर्ध्वाधोगमनव्यग्रसुरासुरगणं क्वचित् । पूर्वापरोत्तरायाम्यदिक्सञ्चाराकुलं क्वचित्
कुठे देव आणि दैत्य यांच्या झुंडी वरखाली वेगाने फिरताना दिसतात, तर कुठे पूर्व, पश्चिम, उत्तर, दक्षिण या सर्व दिशांनी गोंधळ घालत फिरताना दिसतात.
अपि योजनलक्षाणि क्वचिद् दुष्प्रापधूपकम् । अविनाशतमःपूर्णदृष्टवद् व्योमवत् क्वचित्
कुठे शेकडो योजनांचं अंतरही धुराने झाकलेलं असल्यामुळे गाठणं कठीण असतं, तर कुठे आकाशासारखं, नाश न होणाऱ्या दाट अंधाराने भरलेलं असतं.
अविनाशिबृहत्तेजः क्वचिद् अर्कानलोपमम् । हिमानीजठराशीतं क्वचिच् चन्द्रादिसद्मसु
कुठे सूर्य किंवा अग्नीसारखं, कधीही न संपणारं मोठं तेज असतं, तर कुठे हिमालयाच्या पोटात किंवा चंद्रादी ग्रहांच्या घरात असावं तसं प्रचंड गारठा असतो.
क्वचिद् बृहत्पुरोन्नृत्यत्कल्पवृक्षलतावनम् । क्वचिद् दैत्यहतोत्तुङ्गप्रपतद्देवपत्तनम्
कुठे मोठमोठ्या नगरींवर कल्पवृक्षांच्या लतांचे मोठे वन नाचत असतात, तर कुठे दैत्यांचा पराभव झाल्यावर देवांची नगरी आकाशातून कोसळताना दिसते.
वैमानिकनिपातेन वह्निलेखाङ्कितं क्वचित् । क्वचित् केतुशतोत्पातमिथस्सङ्घट्टघट्टितम्
कुठे देवांच्या विमानांच्या उतरण्यामुळे आकाशात जणू अग्नीच्या रेषा उमटतात, तर कुठे शेकडो धूमकेतूंच्या धडकेमुळे आकाश हलते.
क्वचिच् छुभग्रहगणप्रगृहीताद्यमङ्गलम् । क्वचिद् रात्रितमोव्याप्तं क्वचिद् दिवसभासुरम्
कुठे शुभ ग्रहांच्या समूहांनी आकाश व्यापलेले असते, तर कुठे काळोख पसरलेला असतो, आणि काही ठिकाणी दिवसासारखी उजळ झळाळी दिसते.
क्वचिद् दुर्गर्जदम्भोदं क्वचिन् मूकचलाम्बुदम् । वातावकीर्णशुक्लाभ्रखण्डपुष्पोत्करं क्वचित्
कुठे ढग मोठ्या आवाजात गडगडतात, कुठे शांतपणे ढग तरंगतात, आणि कुठे वाऱ्यामुळे पांढऱ्या ढगांचे तुकडे जणू फुलांच्या गटासारखे विखुरले जातात.
क्वचिद् अत्यन्तनिश्शून्यम् अवदातम् अनन्तरम् । आनन्दिमृदुशान्ताच्छं ज्ञस्येव हृदयं ततम्
कुठे आकाश अगदी निर्मळ, शुद्ध आणि शांत असते, जणू ज्ञान्याच्या हृदयासारखे कोमल, शांत आणि स्वच्छ पसरलेले असते.
शुकवाहनभेकौघैः क्वचिद् गलकृतारवम् । शून्यताराभिवलितं क्षेत्रम् आकाशवासिनाम्
कुठे पोपटांचे आणि बेडकांच्या थव्यांनी गळ्यातून आवाज घुमतो आहे; आकाशातील मोकळ्या जागेत ताऱ्यांनी ते क्षेत्र शोभून दिसते.
मयूरहेमचूडादिपक्षिभिः क्वचिद् आवृतम् । विद्याधरीणां देवीनां वाहनैर् विहितास्पदैः
कुठे कुठे मोरांसारख्या सोन्याच्या कंगवाच्या पक्ष्यांनी आणि इतर पक्ष्यांनी ते भरलेले आहे, ज्या विद्या असलेल्या देवतांच्या स्त्रियांचे वाहने आणि विश्रांतीची ठिकाणे बनतात.
क्वचिद् अभ्रान्तरोन्नृत्यद्गुहमायूरमण्डलम् । क्वचिद् अग्निशुकैश् श्यामं शाद्वलानाम् इव स्थलम्
कुठे ढगांच्या आत नाचणाऱ्या मोरांच्या झुंडी दिसतात; तर कुठे अग्निपंखी पोपटांनी ते क्षेत्र काळसर भासते, जणू काही तिथे हिरवे गवत आहे.
क्वचित् प्रेतेशमहिषमहिम्ना वाहनाम्बुदम् । क्वचिद् अश्वैस् तृणग्रासशङ्काग्रस्तासिताम्बुदम्
कुठे मेघ हे प्रेताधिपतीच्या म्हणजे महिषाच्या ऐश्वर्याचे वाहने होतात; तर कुठे घोड्यांनी काळ्या मेघांना गवत समजून खाल्ले असे वाटते.
क्वचिद् देवपुरव्याप्तं क्वचिद् दैत्यपुरान्वितम् । अन्योऽन्याप्राप्यनगरं नगरन्ध्रकरालिनम्
कुठे देवतांच्या नगरांनी भरलेले होते, तर कुठे दैत्यांच्या नगरांनी व्यापलेले होते. काही नगरं एकमेकांना पोहोचू शकत नव्हती, आणि काही नगरं अरुंद गल्ल्यांनी भरलेली होती.
क्वचित् कुलाचलाकारनृत्यद्भैरवभासुरम् । क्वचिद् गन्धर्वनगरसुरस्त्रीवृन्दबन्धनम्
कुठे कुळाच्या पर्वतासारख्या जागी भैरवाचा भयंकर नृत्याचा प्रकाश पसरला होता, तर कुठे गंधर्वांच्या नगरांत देवांगनांच्या समूहांनी गर्दी केली होती.
क्वचिद् कम्पद्गिरिध्वस्तवृक्षलक्षोक्षिताम्बुधिम् । क्वचिन् मायाकृताकाशनलिनीजलशीतलम्
कुठे थरथरणाऱ्या डोंगरांवरून कोसळलेल्या हजारो झाडांनी समुद्र आटून गेला होता, तर कुठे मायेनं निर्माण केलेल्या आकाशातील कमळांच्या पाण्याने तो समुद्र थंड झाला होता.
क्वचित् सपक्षशैलेन्द्रसमनृत्यद्विनायकम् । क्वचिद् घर्घरवाताढ्यपक्षप्रोड्डीनपर्वतम्
कुठे पंख असलेल्या पर्वतराजासोबत विनायक नाचत होता, तर कुठे गडगडणाऱ्या वाऱ्याच्या जोरावर डोंगर हवेत उडाले होते.
क्वचिद् इन्दुकरावृष्टिशीतलाह्लादिमारुतम् । क्वचित् तप्तानलादग्धद्रुमपर्वतवारिदम्
कुठे चंद्रकिरणांच्या सरींनी ओतप्रोत, गारवा आणि सुखद वारा वाहत होता; तर कुठे जळत्या आगीमुळे झाडं, डोंगर आणि पाणी तापून गेले होते.
क्वचिद् अत्यन्तसंशान्तवाताद्येकान्तनिर्ध्वनि । क्वचित् पर्वततुल्याग्निशिखासदृशतोदयम्
कुठे अगदी शांतता होती, अगदी हलका वाऱ्याचाही आवाज नव्हता; तर कुठे सूर्याचा उगवता प्रकाश डोंगराएवढ्या ज्वाळांसारखा दिसत होता.
क्वचित् प्रावृड्भरोन्मत्तघनाभ्ररवघर्घरम् । क्वचित् सुरासुरगणप्रवृत्तरणदुर्गमम्
कुठे पावसाळ्यातील जाड ढगांचा गडगडाट वेड्यासारखा घुमत होता; तर कुठे देव-दानवांच्या युद्धामुळे वाटचाल अशक्य झाली होती.
क्वचिद् व्योमाब्जिनीहंसीस्वराहूताजवाहनम् । क्वचिन् मन्दाकिनीतीरनलिनीलुण्ठकानिलम्
कुठे आकाशातील कमळ तलावातील राजहंस गोड स्वरांनी बोलावले जात होते; तर कुठे मंदाकिनीच्या काठी वारा कमळांची फुले उडवत होता.
शरीरिणीनां गङ्गादिसरितां सन्निधानतः । प्रोड्डीनमत्स्यमकरकुलीरान्तरकोटरम्
शरीरधारी जीव आणि गंगा वगैरे नद्यांच्या जवळ असल्यामुळे, आतमध्ये उड्या मारणाऱ्या मासे, शार्क आणि मगरांनी भरलेली पोकळी निर्माण होते.
पातालगार्कजनितभूच्छायाकाकतोदरम् । क्वचित् क्वचिन् मण्डलेषु ग्रस्तचन्द्रार्कमण्डलम्
कुठे तरी पाताळासारखी खोल जागा, सूर्यामुळे पृथ्वीची पडणारी सावली किंवा कावळ्याच्या काळ्या पोटासारखी जागा आहे; आणि काही ठिकाणी चंद्रसूर्याचे गोल पूर्णपणे गिळले जातात.
क्वचित् स्वर्गानिलाधूतमायाकुसुमकाननम् । पतत्पुष्पहिमासारत्रस्तवैमानिकाङ्गनम्
कुठे तरी स्वर्गाच्या वाऱ्याने हलणारी मायावी फुलांची बाग आहे, जिथे आकाशातील सुंदर स्त्रिया पडणाऱ्या फुलांच्या आणि हिमाच्या सरींमुळे घाबरतात.
उडुम्बरोदरमषकक्रमभ्रमज्जगत्त्रयान्तरगतभूतसञ्चयम् । विलङ्घ्य तद् वरललने विमुच्य खं महीतलं पुनर् अपि गन्तुम् उद्यते
उडुंबराच्या पोकळीत, माश्या आणि किड्यांनी गजबजलेल्या, आणि तीनही जगातील जीवांनी भरलेल्या जागेतून ती श्रेष्ठ स्त्री गेली; आणि आकाश सोडून पुन्हा पृथ्वीवर यायला सज्ज झाली.
नभस्तलाद् गिरिग्रामं गच्छन्त्यौ किञ्चिद् एव हि । ज्ञप्तिचित्तस्थिते भूमितलं ददृशतुस् स्त्रियौ
त्या दोन स्त्रिया आकाशातून खाली येत असताना, त्यांचे मन आणि जाणीव ज्ञानात स्थिर होते. त्यांनी डोंगराच्या पायथ्याशी असलेले गाव आणि त्याखालील पृथ्वी पाहिली.
ब्रह्माण्डनरहृत्पद्मं दिगष्टकदलं बृहत् । गिरिकेसरसम्बाधं स्वामोदभरसुन्दरम्
त्यांना एका माणसाच्या हृदयातील कमळ दिसले, जे ब्रह्मांडाएवढे विशाल होते. त्या कमळाला आठ पाकळ्या होत्या, ज्या सर्व दिशांकडे तोंड करून होत्या. त्याच्या मध्ये डोंगरासारख्या केसरांनी गर्दी केली होती आणि ते स्वतःच्या आनंदाने सुंदर दिसत होते.