वातस्कन्धनिखातान्तवहत्त्रिपथगाजलम् । आश्चर्यालोकनव्यग्रसञ्चरत्त्रिदशार्भकम्
वाऱ्याच्या खांद्यावर नद्यांची जाळी गुंतलेली होती, आणि देवमुलं नवनवीन चमत्कार पाहण्यासाठी उत्सुकतेने इकडून तिकडे फिरत होती.
सन्देहसञ्चरद्वज्रचक्रशूलासिशक्तिमत् । क्वचिन् निर्भित्तिसदनगायत्तुम्बुरुनारदम्
कधी कधी वज्र, चक्र, शूल, तलवार आणि शस्त्र घेणाऱ्यांमध्ये शंका फिरत असायची; तर कधी कधी तुंबरू आणि नारद यांच्या गाण्याने घरं निनादायमान व्हायची.
मेघमार्गमहामेघमहारम्भाकुलं क्वचित् । चित्रन्यस्तसमाकारमूककल्पान्तवारिदम्
कुठे कुठे ढगांच्या वाटांवर मोठमोठ्या मेघांचे जणू एकत्र जमलेले मेळावे दिसत होते, त्यांची विविध रूपे रंगविल्यासारखी वाटत होती आणि ते सगळे अगदी शांत, जणू काही मूक झालेले, प्रलयाच्या पाण्यासारखे भासायचे.
उत्पक्षकज्जलाद्रीन्द्रसुन्दराम्भोधरं क्वचित् । क्वचित् कनकनिष्ष्यन्दकान्ततापादवारिदम्
कुठे काळ्या डोंगरावर बसलेल्या पक्ष्यांच्या पंखांसारखे सुंदर काळे मेघ दिसत होते, तर कुठे सोन्यासारखा झळाळणारा सूर्यकिरणांचा ओघळ त्या ढगांवर चमकत होता.
क्वचिच् चन्द्राभतापाढ्यवृष्टमूकाम्बुदांशुकम् । क्वचिन् निष्पवनाम्भोधिसंशान्तं शून्यताजलम्
कुठे कुठे चंद्राच्या शीतल प्रकाशाने नटलेले, मंद प्रकाशाची सरी बरसवणारे मेघ होते, तर कुठे वाऱ्याविना स्थिर असलेले, जणू रिकाम्या जाळ्यासारखे शांत आणि गूढ मेघांचे समुद्र पसरले होते.
क्वचिद् वातनदीप्रौढविमानतृणपल्लवम् । क्वचिच् चलदलिव्रातपृष्ठत्वक्कान्तिनिर्मलम्
कुठे वाऱ्याच्या झुळुकीने गच्च हिरवीगार गवताची पाती उंचवट्यांवर डोलत होती, तर कुठे ढगांच्या पृष्ठभागावर हलणाऱ्या पानांच्या झुंडीमुळे निर्मळ आणि उजळ चमक दिसत होती.
क्वचिन् मेरुदरीकल्पवातधूलिविधूसरम् । क्वचिद् विमानगीर्वाणप्रभाभिश् चित्रिताङ्गनम्
कुठे तरी मेरूच्या दरीसारख्या वाऱ्याने उडालेल्या धुळीने आकाश भरून गेले होते, तर कुठे तरी दिव्य विमानांच्या तेजाने आणि अप्सरांच्या सौंदर्याने आकाश सजले होते.
क्वचिन् निरम्बरोन्मत्तमातृमण्डलमालितम् । क्वचिन् नित्यरवक्षीवक्षुब्धयोगीश्वरीगणम्
कुठे तरी आकाश पूर्णपणे मोकळे होते आणि वेड्या मातृगणांच्या नृत्याने वेढलेले होते; तर कुठे तरी नेहमी गर्जणाऱ्या, अस्वस्थ अशा महान योगींच्या समूहांनी ते भरलेले होते.
क्वचिच् छान्तसमाधिस्थविश्रान्तमुनिमण्डलम् । समं दूरास्तसंरम्भं साधुचित्तमनोहरम्
कुठे तरी शांत समाधीत विसावलेल्या ऋषींच्या मंडळी होत्या, त्या सर्व चिंता आणि गोंधळापासून दूर, आणि सज्जनांच्या मनाला अत्यंत आनंद देणाऱ्या होत्या.
गायत्किन्नरगन्धर्वसुरस्त्रीमण्डलं क्वचित् । क्वचित् स्तब्धपुराकीर्णं वहत्सुरवरं क्वचित्
कुठे तरी किन्नर, गंधर्व आणि देवस्त्रियांचे गाण्याचे समूह होते; तर कुठे तरी स्थिर अशा नगरांनी वेढलेले, विहार करणारे श्रेष्ठ देव होते.
क्वचिद् रुद्धपुरापूरं क्वचिद् बद्धमहापुरम् । क्वचिन् मायाकृतपुरं क्वचिद् आगामिपत्तनम्
कुठे प्रवेशद्वार बंद असलेली गावे आहेत, कुठे मोठी गावे चारही बाजूंनी बंदिस्त आहेत, कुठे माया करून उभारलेली गावे आहेत, तर कुठे अजून निर्माण व्हायची गावे आहेत.
क्वचिद् भ्रमच्चन्द्रसरः क्वचित् स्तब्धपयस्सरः । क्वचित् सरत्सिद्धगणं क्वचिद् इन्दुकृतोदयम्
कुठे चंद्र फिरणारी तळी आहेत, कुठे पाणी स्थिर असलेली तळी आहेत, कुठे सिद्धांची मंडळी एकत्र आली आहे, तर कुठे चंद्र नुकताच उगवला आहे.
क्वचित् सूर्योदयमयं क्वचिद् रात्रितमोमयम् । क्वचित् सन्ध्यांशुकपिशं क्वचिन् नीहारधूसरम्
कुठे सूर्याच्या किरणांनी उजळलेले आहे, कुठे रात्रीचे गडद अंधार पसरलेले आहे, कुठे संध्याकाळच्या रंगांनी आकाश रंगले आहे, तर कुठे धुक्याने आकाश फिकट दिसते.
क्वचिद् विमानधवलं क्वचिद् वर्षत्पयोधरम् । क्वचित् स्थलम् इवाकाशम् एव विश्रान्तलोकपम्
कुठे आकाश विमानांनी पांढरे दिसते, कुठे ढग पाऊस पाडतात, कुठे आकाश जणू काही जमिनीप्रमाणे वाटते आणि विश्वासाठी विसाव्याचे ठिकाण बनते.
ऊर्ध्वाधोगमनव्यग्रसुरासुरगणं क्वचित् । पूर्वापरोत्तरायाम्यदिक्सञ्चाराकुलं क्वचित्
कुठे देव आणि दैत्य यांच्या झुंडी वरखाली वेगाने फिरताना दिसतात, तर कुठे पूर्व, पश्चिम, उत्तर, दक्षिण या सर्व दिशांनी गोंधळ घालत फिरताना दिसतात.
अपि योजनलक्षाणि क्वचिद् दुष्प्रापधूपकम् । अविनाशतमःपूर्णदृष्टवद् व्योमवत् क्वचित्
कुठे शेकडो योजनांचं अंतरही धुराने झाकलेलं असल्यामुळे गाठणं कठीण असतं, तर कुठे आकाशासारखं, नाश न होणाऱ्या दाट अंधाराने भरलेलं असतं.
अविनाशिबृहत्तेजः क्वचिद् अर्कानलोपमम् । हिमानीजठराशीतं क्वचिच् चन्द्रादिसद्मसु
कुठे सूर्य किंवा अग्नीसारखं, कधीही न संपणारं मोठं तेज असतं, तर कुठे हिमालयाच्या पोटात किंवा चंद्रादी ग्रहांच्या घरात असावं तसं प्रचंड गारठा असतो.
क्वचिद् बृहत्पुरोन्नृत्यत्कल्पवृक्षलतावनम् । क्वचिद् दैत्यहतोत्तुङ्गप्रपतद्देवपत्तनम्
कुठे मोठमोठ्या नगरींवर कल्पवृक्षांच्या लतांचे मोठे वन नाचत असतात, तर कुठे दैत्यांचा पराभव झाल्यावर देवांची नगरी आकाशातून कोसळताना दिसते.
वैमानिकनिपातेन वह्निलेखाङ्कितं क्वचित् । क्वचित् केतुशतोत्पातमिथस्सङ्घट्टघट्टितम्
कुठे देवांच्या विमानांच्या उतरण्यामुळे आकाशात जणू अग्नीच्या रेषा उमटतात, तर कुठे शेकडो धूमकेतूंच्या धडकेमुळे आकाश हलते.
क्वचिच् छुभग्रहगणप्रगृहीताद्यमङ्गलम् । क्वचिद् रात्रितमोव्याप्तं क्वचिद् दिवसभासुरम्
कुठे शुभ ग्रहांच्या समूहांनी आकाश व्यापलेले असते, तर कुठे काळोख पसरलेला असतो, आणि काही ठिकाणी दिवसासारखी उजळ झळाळी दिसते.
क्वचिद् दुर्गर्जदम्भोदं क्वचिन् मूकचलाम्बुदम् । वातावकीर्णशुक्लाभ्रखण्डपुष्पोत्करं क्वचित्
कुठे ढग मोठ्या आवाजात गडगडतात, कुठे शांतपणे ढग तरंगतात, आणि कुठे वाऱ्यामुळे पांढऱ्या ढगांचे तुकडे जणू फुलांच्या गटासारखे विखुरले जातात.
क्वचिद् अत्यन्तनिश्शून्यम् अवदातम् अनन्तरम् । आनन्दिमृदुशान्ताच्छं ज्ञस्येव हृदयं ततम्
कुठे आकाश अगदी निर्मळ, शुद्ध आणि शांत असते, जणू ज्ञान्याच्या हृदयासारखे कोमल, शांत आणि स्वच्छ पसरलेले असते.
शुकवाहनभेकौघैः क्वचिद् गलकृतारवम् । शून्यताराभिवलितं क्षेत्रम् आकाशवासिनाम्
कुठे पोपटांचे आणि बेडकांच्या थव्यांनी गळ्यातून आवाज घुमतो आहे; आकाशातील मोकळ्या जागेत ताऱ्यांनी ते क्षेत्र शोभून दिसते.
मयूरहेमचूडादिपक्षिभिः क्वचिद् आवृतम् । विद्याधरीणां देवीनां वाहनैर् विहितास्पदैः
कुठे कुठे मोरांसारख्या सोन्याच्या कंगवाच्या पक्ष्यांनी आणि इतर पक्ष्यांनी ते भरलेले आहे, ज्या विद्या असलेल्या देवतांच्या स्त्रियांचे वाहने आणि विश्रांतीची ठिकाणे बनतात.
क्वचिद् अभ्रान्तरोन्नृत्यद्गुहमायूरमण्डलम् । क्वचिद् अग्निशुकैश् श्यामं शाद्वलानाम् इव स्थलम्
कुठे ढगांच्या आत नाचणाऱ्या मोरांच्या झुंडी दिसतात; तर कुठे अग्निपंखी पोपटांनी ते क्षेत्र काळसर भासते, जणू काही तिथे हिरवे गवत आहे.
क्वचित् प्रेतेशमहिषमहिम्ना वाहनाम्बुदम् । क्वचिद् अश्वैस् तृणग्रासशङ्काग्रस्तासिताम्बुदम्
कुठे मेघ हे प्रेताधिपतीच्या म्हणजे महिषाच्या ऐश्वर्याचे वाहने होतात; तर कुठे घोड्यांनी काळ्या मेघांना गवत समजून खाल्ले असे वाटते.
क्वचिद् देवपुरव्याप्तं क्वचिद् दैत्यपुरान्वितम् । अन्योऽन्याप्राप्यनगरं नगरन्ध्रकरालिनम्
कुठे देवतांच्या नगरांनी भरलेले होते, तर कुठे दैत्यांच्या नगरांनी व्यापलेले होते. काही नगरं एकमेकांना पोहोचू शकत नव्हती, आणि काही नगरं अरुंद गल्ल्यांनी भरलेली होती.
क्वचित् कुलाचलाकारनृत्यद्भैरवभासुरम् । क्वचिद् गन्धर्वनगरसुरस्त्रीवृन्दबन्धनम्
कुठे कुळाच्या पर्वतासारख्या जागी भैरवाचा भयंकर नृत्याचा प्रकाश पसरला होता, तर कुठे गंधर्वांच्या नगरांत देवांगनांच्या समूहांनी गर्दी केली होती.
क्वचिद् कम्पद्गिरिध्वस्तवृक्षलक्षोक्षिताम्बुधिम् । क्वचिन् मायाकृताकाशनलिनीजलशीतलम्
कुठे थरथरणाऱ्या डोंगरांवरून कोसळलेल्या हजारो झाडांनी समुद्र आटून गेला होता, तर कुठे मायेनं निर्माण केलेल्या आकाशातील कमळांच्या पाण्याने तो समुद्र थंड झाला होता.
क्वचित् सपक्षशैलेन्द्रसमनृत्यद्विनायकम् । क्वचिद् घर्घरवाताढ्यपक्षप्रोड्डीनपर्वतम्
कुठे पंख असलेल्या पर्वतराजासोबत विनायक नाचत होता, तर कुठे गडगडणाऱ्या वाऱ्याच्या जोरावर डोंगर हवेत उडाले होते.