भर्तुस् सिंहासनस्यास्य पार्श्वे तिष्ठाम्य् अहं यदि । पश्यन्ती सभ्यसङ्घातं तत् प्रजीवामि नान्यथा
मी माझ्या पतीच्या सिंहासनाजवळ उभी राहिले, सभेतल्या लोकांना पाहिले, तरच मी जगू शकते; नाहीतर मला हे शक्य नाही.
स राजपरिवारो ऽथ तयेत्य् उक्तो यथाक्रमम् । आसीद् अनिद्रस् सुव्यग्रस् सर्वस् सर्वस्वकर्मसु
तिने असे म्हटल्यावर राजदरबारातील सर्व सेवक आपापल्या कामात जागरूक, दक्ष आणि झोप न करता लागले.
पौरान् सभ्यान् समानेतुं ययुर् याष्टीकपङ्क्तयः । व्यवहारं कलयितुम् उर्वीम् अर्ककरा इव
दरवाजावर उभे असलेले पहारेकरी नागरिक आणि सभासदांना बोलावण्यासाठी गेले, आणि सगळ्या कामांची व्यवस्था करू लागले, जणू सूर्यकिरणं पृथ्वीवर पसरतात तसं.
आस्थानभूमिं भृत्याश् च मार्जयाम् आसुर् आदृताः । प्रावृट्पयोदमलिनं खं शरद्वासरा इव
निष्ठावान सेवकांनी सभागृह स्वच्छ करायला सुरुवात केली, जणू पावसाळ्यानंतर आकाशातले ढग दूर होऊन शरद ऋतूचे दिवस आकाश स्वच्छ करतात तसं.
अङ्गनं प्रति दीपौघास् तस्थुः पीततमोऽम्भसः । आश्चार्यदर्शनायेव प्राप्ता नक्षत्रपङ्क्तयः
सभागृहाभोवती पाण्याने अंधार दूर केलेल्या दिव्यांच्या रांगा उभ्या होत्या, जणू काही आकाशातील ताऱ्यांच्या ओळीच अद्भुत दर्शनासाठी खाली उतरल्या आहेत.
जनताः पूरयाम् आसुः पूरैर् अजिरभूमिकाः । अब्धीन् प्रलयसंशुष्कान् पुरासर्गे इवाम्भसा
लोकांच्या गर्दीने अंगणं भरून गेली, जशी सृष्टीच्या सुरुवातीला पाण्याने कोरडी पडलेली समुद्राची तळी पुन्हा भरून जातात.
आजग्मुर् मन्त्रिसामन्तास् स्वं स्वं स्थानम् अनिन्दिताः । त्रैलोक्ये पुनर् उत्पन्ने लोकपाला यथा दिशः
मंत्र्यांनी आणि सरदारांनी आपापल्या जागी परतले, जसे त्रैलोक्य पुन्हा निर्माण झाल्यावर लोकपाल आपापल्या दिशांना जातात.
ववुर् आकीर्णकर्पूरसान्द्रा मलयशीतलाः । उत्फुल्लकुसुमोद्वान्तमांसलामोदिनो ऽनिलाः
मलय पर्वतातून आलेल्या, कर्पूराच्या सुगंधाने भरलेल्या, थंड वाऱ्यांनी फुलांच्या दरवळाने आसमंत सुगंधित केला.
पर्यन्तेषु प्रतीहारास् तस्थुर् धवलवाससः । वृष्टमूकार्कतापान्तमेघमाला इवाद्रिषु
दारात शुभ्र वस्त्र घातलेले दरवान उभे होते, जणू काही डोंगरशिखरांवर सूर्याचा तडाखा आणि पावसाचा गडगडाट थांबवणाऱ्या ढगांच्या रांगा उभ्या आहेत.
प्रभापीततमःपुञ्जाः पेतुः पुष्पोत्करा भुवि । मेघमारुतविध्वस्तास् तारकानिकरा इव
तेजामुळे अंधार नाहीसा झालेल्या फुलांच्या राशी जमिनीवर पडत होत्या, जणू वारा आणि ढगांनी विखुरलेल्या तारकांचा समूह.
आस्थानं पूरयाम् आसुर् महीपालानुयायिनः । उत्फुल्लकमलाकीर्णं हंसा इव सरोवरम्
राजांच्या सोबती सभागृहात भरपूर जमले, जसे फुललेल्या कमळांनी भरलेल्या सरोवरात हंस गोळा होतात.
सिंहासनसमीपस्थे हैमवेत्रासने शुभे । उपाविशद् असौ लीला लीलेव स्मरचेतसि
सिंहासनाजवळच्या सुंदर सोन्याच्या काठीजवळ लीलाने बसली, जणू प्रेमाच्या मनात खेळकरपणा विराजमान झाला आहे.
ददर्श तान् नृपान् भृत्यान् सर्वान् एव यथास्थितान् । गुरून् आर्यान् सखीन् भृत्यान् सुहृत्सम्बन्धिबान्धवान्
तीने सर्व राजे, सेवक, वडील, सज्जन, मित्र, नोकर, हितचिंतक, नातेवाईक आणि बांधव यांना जसे आहेत तसेच पाहिले.
सकलम् एव हि पूर्ववद् एव सा समवलोक्य मुदं परमां ययौ । नृपतिराष्ट्रजनः खलु जीवतीत्य् उदितया च बभौ शशिवच् छ्रिया
सर्व काही पूर्वीसारखेच पाहून तिच्या मनात अत्यंत आनंद भरून गेला; आणि राजा व राज्यातील लोक खरेच जिवंत आहेत असे सांगितल्यावर ती चंद्रासारखी तेजस्वी दिसू लागली.
इत्थं विनोदयामीदं दुःखितं चित्तम् इत्य् अलम् । बोधयित्वेङ्गितैर् भूपान् आस्थानाद् उत्थिताथ सा
‘हे दुःखी मन जरा हलके करू या’ असे ठरवून, तिने राजांना इशाऱ्यांनी समजावले आणि मग सभेतून उठली.
प्रविश्यान्तःपुरं भर्तुः पार्श्वे ऽन्तःपुरमण्डपे । विवेश पुष्पगुप्तस्य चिन्तयाम् आस चेति सा
ती अंतःपुरात गेली, पतीच्या जवळच्या अंतःपुर मंडपात गेली आणि तिथे पुष्पगुप्ताच्या खोलीत जाऊन विचार करू लागली.
अहो विचित्रा मायेयम् एते ऽस्मत्पुरमानवाः । बहिर् अन्तश् चिदादर्शे तत्र चेह च संस्थिताः
अहो, ही माया किती अद्भुत आहे! आपल्या शहरातले हे लोक बाहेरसुद्धा दिसतात आणि आपल्या चित्ताच्या आरशातही दिसतात. ते तिथेही आहेत आणि इथेही आहेत.
तालीतमालहिन्तालमालिता गिरयो ऽप्य् अमी । यथा तत्र तथेहापि बत मायेयम् आतता
हे ताळ, तमाळ आणि हिंताळ यांनी वेढलेले डोंगर जसे तिथे आहेत तसेच इथेही दिसतात. खरंच, ही माया दोन्ही ठिकाणी पसरलेली आहे.
आदर्शे बहिर् अन्तश् च यथा शैलो ऽनुभूयते । बहिर् अन्तश् चिदादर्शे तथा सर्गो ऽनुभूयते
जसा डोंगर आरशाच्या आत आणि बाहेर दोन्ही ठिकाणी अनुभवता येतो, तसंच हे सृष्टीचं रूप चित्ताच्या आरशात आणि बाहेरही अनुभवता येतं.
अत्र भ्रान्तिमयस् सर्गः कस् स्यात् कः पारमार्थिकः । इति पृच्छामि वागीशीम् अभ्यर्च्योत्तमसंशयम्
इथे कोणती सृष्टी भ्रममय आहे आणि कोणती खरी आहे? हे मोठं शंका मनात घेऊन मी वाणीच्या देवीला नमस्कार करून तिला विचारतो.
इति निश्चित्य तां देवीं पूजयाम् आस सा तदा । ददर्श च पुरः प्राप्तां कुमारीरूपधारिणीम्
अशी ठरवून तिने त्या देवीची त्या वेळी पूजा केली आणि तिच्या समोर कुमारिका रूपात प्रकटलेली देवी तिला दिसली.
भद्रासनगतां देवीम् उपविश्य पुरोगता । परमार्थमहाशक्तिं लीलापृच्छद् भुवि स्थिता
भद्रासनात बसून, लीलाने त्या देवीसमोर, पृथ्वीवर स्थिर राहून, परम सत्याची महाशक्ती असलेल्या देवीला विचारले.
अनुकम्प्यस्य नो देवि भजन्त्य् उद्वेगम् उत्तमाः । त्वयैव किल सर्गादौ स्थापितेति पुरास्थितिः
देवी, ज्याच्यावर दया करायची असते त्यासाठी श्रेष्ठ लोक कधीही अस्वस्थ होत नाहीत; सृष्टीच्या आरंभी हे प्राचीन नियम फक्त तुझ्याच कृपेने स्थापन झाले असे म्हणतात.
तद् इयं यत् पुरा प्रह्वा पृच्छामि परमेश्वरि । त्वं ब्रूहि त्वत्कृतो नूनं सफलो मे ऽस्त्य् अनुग्रहः
म्हणून, परमेवरी, मी हे जुने प्रश्न नम्रपणे तुझ्या कडून विचारते; कृपया मला सांग, तुझ्या कृपेने माझ्या या विनंतीला नक्कीच फळ मिळेल.
अस्त्य् आदर्शो जगन्नाम्नः खाद् अप्य् अधिकनिर्मलः । यस्य योजनकोटीनां कोटयो ऽवयवो मनाक्
जगाचा आरसा आहे, तो आकाशापेक्षाही अधिक निर्मळ आहे. त्याचे भाग कोट्यावधी योजनांइतके विस्तारलेले आहेत.
निस्सन्धिबन्धो ऽभिघनो मृदुर् मसृणशीतलः । अचेत्यचिद् इति ख्यातो नाम्ना निर्भित्तिर् अग्रहः
तो आरसा सांधिविरहित, घट्ट, मऊ, गुळगुळीत आणि थंड आहे. 'जड-चैतन्य' या नावाने तो ओळखला जातो, तो अखंड आणि काहीही धरून न ठेवणारा आहे.
दिक्कालकलनाकाशप्रकाशनियतिक्रमाः । यत्रेमे प्रतिबिम्बन्ति परां परिमितिं गताः
त्यात दिशा, काळ, मोजमाप, आकाश, प्रकाश आणि नियती यांच्या मर्यादा ओलांडलेले सर्वजण प्रतिबिंबित होतात.
त्रिजगत्प्रतिबिम्बश्रीर् बहिर् अन्तश् च संस्थिता । तत्राम्ब कृत्रिमा का स्यात् कासौ वा स्याद् अकृत्रिमा
आई, त्या आरशात तीनही जगांचे प्रतिबिंब बाहेर आणि आत दोन्हीकडे आहे. त्यात कृत्रिम काय असू शकते आणि नैसर्गिक काय असू शकते?
अकृत्रिमत्वं सर्गस्य कीदृशं वद सुन्दरि । कीदृशं कृत्रिमत्वं स्याद् यथावत् कथयेति मे
सुंदरी, मला खरं खरं सांग, हा नैसर्गिक सृष्टीचा स्वभाव कसा आहे, आणि कृत्रिम सृष्टी कशी असते? मला अगदी तशीच समजावून सांग.
यथाहम् इह तिष्ठामि त्वं च देवि स्थिताम्बिके । असाव् अकृत्रिमस् सर्ग इति देवेशि वेद्म्य् अहम्
जसं मी इथे उभा आहे आणि देवी अंबिके, तूही इथे आहेस, तसंच ते नैसर्गिक सृष्टीचं स्वरूप आहे, हे मला माहीत आहे, हे देवींच्या राणी.