तद्वेशांस् तन्मयाचारांस् तथा तान् एव बालकान् । ता एव बालवनितास् तांस् तान् एव च मन्त्रिणः
तिने तेच कपडे घातलेली, तशीच वागणूक असलेली तीच मुले, त्या मुली, त्या तरुण स्त्रिया आणि तेच मंत्री पुन्हा पाहिले.
तान् एव भुवि भूपालांस् तांस् तान् एव च पण्डितान् । तान् एव नर्मसचिवान् भृत्यांस् तान् एव तादृशान्
तिला तेच राजे, तेच विद्वान, तेच जवळचे स्नेही, तेच सेवक आणि तसेच इतर लोकही पुन्हा दिसले.
अथान्यान् अन्यपूर्वांश् च पण्डितान् सुहृदस् तथा । व्यवहारांस् तथा चान्यान् पौरान् अन्यांस् तथैव च
तिने तिथे इतर नवे विद्वान, मित्र, विविध अधिकारी आणि इतर नगरातील लोकही पाहिले.
मध्याह्नकालं दिवसं घनघर्माकुला दिशः । अन्तरिक्षं सचन्द्रार्कं साम्भोदपवनध्वनि
तिने मध्यान्हाचा वेळ, दिवस, प्रखर उन्हाने तापलेल्या दिशा, आकाशात चंद्र-सूर्य, ढग, पाणी आणि वाऱ्याचा आवाज पाहिला.
महीं ह्रदनदीशैलपुरपत्तनमण्डिताम् । नानानगरविन्यासजङ्गलग्रामसङ्कुलाम्
तिने तलाव, नद्या, डोंगर, शहरं आणि नगरांनी सजलेली, वेगवेगळ्या शहरांनी, जंगलांनी आणि गावांनी गजबजलेली पृथ्वी पाहिली.
द्विर् अष्टवर्षं भूपालं प्राक्तन्या जरसोज्झितम् । प्राक्तनीं जनतां सर्वां समस्तान् ग्रामवासिनः
तिने सोळा वर्षांचा, पूर्वीच्या म्हातारपणातून मुक्त झालेला राजा, जुने लोक आणि सगळे गावकरी पूर्वीप्रमाणेच पाहिले.
सा तान् आलोक्य ललना चिन्तापरवशाभवत् । ते ऽस्मिन् नगरवास्तव्याः कष्टं सर्वे मृता इति
ती स्त्री त्यांना पाहून फारच घाबरली आणि मनात म्हणाली, 'या शहरातले सगळे लोक खूप हाल सोसून मेल्यासारखे दिसतात.'
पुनःप्रज्ञप्तिबोधेन प्राक्तनान्तःपुरान्तरम् । आजगाम ददर्शात्र सार्धरात्रं तथैव तत्
नंतर तिला जाणीव परत आली आणि ती आपल्या जुन्या महालात गेली. तिथे, मध्यरात्री, सगळे अगदी पूर्वीसारखेच दिसले.
शवरूपं स्वभर्तारं पुष्पसम्भारगोपितम् । निद्राकुलं परिजनसन्निवेशं तथैव तम्
तिने पाहिलं की तिचा नवरा प्रेतासारखा पडला आहे, फुलांनी झाकलेला आहे आणि सगळे नोकर-चाकर तिथेच झोपलेले आहेत.
अथ सोत्थापयाम् आस निद्राक्रान्तं सखीजनम् । आह चातीव मे दुःखम् आस्थानं दीयताम् इति
मग तिने झोपेत असलेल्या आपल्या सख्या जागं केल्या आणि म्हणाली, 'माझं मन खूप अस्वस्थ आहे; मला राजदरबारात घेऊन चला.'
भर्तुस् सिंहासनस्यास्य पार्श्वे तिष्ठाम्य् अहं यदि । पश्यन्ती सभ्यसङ्घातं तत् प्रजीवामि नान्यथा
मी माझ्या पतीच्या सिंहासनाजवळ उभी राहिले, सभेतल्या लोकांना पाहिले, तरच मी जगू शकते; नाहीतर मला हे शक्य नाही.
स राजपरिवारो ऽथ तयेत्य् उक्तो यथाक्रमम् । आसीद् अनिद्रस् सुव्यग्रस् सर्वस् सर्वस्वकर्मसु
तिने असे म्हटल्यावर राजदरबारातील सर्व सेवक आपापल्या कामात जागरूक, दक्ष आणि झोप न करता लागले.
पौरान् सभ्यान् समानेतुं ययुर् याष्टीकपङ्क्तयः । व्यवहारं कलयितुम् उर्वीम् अर्ककरा इव
दरवाजावर उभे असलेले पहारेकरी नागरिक आणि सभासदांना बोलावण्यासाठी गेले, आणि सगळ्या कामांची व्यवस्था करू लागले, जणू सूर्यकिरणं पृथ्वीवर पसरतात तसं.
आस्थानभूमिं भृत्याश् च मार्जयाम् आसुर् आदृताः । प्रावृट्पयोदमलिनं खं शरद्वासरा इव
निष्ठावान सेवकांनी सभागृह स्वच्छ करायला सुरुवात केली, जणू पावसाळ्यानंतर आकाशातले ढग दूर होऊन शरद ऋतूचे दिवस आकाश स्वच्छ करतात तसं.
अङ्गनं प्रति दीपौघास् तस्थुः पीततमोऽम्भसः । आश्चार्यदर्शनायेव प्राप्ता नक्षत्रपङ्क्तयः
सभागृहाभोवती पाण्याने अंधार दूर केलेल्या दिव्यांच्या रांगा उभ्या होत्या, जणू काही आकाशातील ताऱ्यांच्या ओळीच अद्भुत दर्शनासाठी खाली उतरल्या आहेत.
जनताः पूरयाम् आसुः पूरैर् अजिरभूमिकाः । अब्धीन् प्रलयसंशुष्कान् पुरासर्गे इवाम्भसा
लोकांच्या गर्दीने अंगणं भरून गेली, जशी सृष्टीच्या सुरुवातीला पाण्याने कोरडी पडलेली समुद्राची तळी पुन्हा भरून जातात.
आजग्मुर् मन्त्रिसामन्तास् स्वं स्वं स्थानम् अनिन्दिताः । त्रैलोक्ये पुनर् उत्पन्ने लोकपाला यथा दिशः
मंत्र्यांनी आणि सरदारांनी आपापल्या जागी परतले, जसे त्रैलोक्य पुन्हा निर्माण झाल्यावर लोकपाल आपापल्या दिशांना जातात.
ववुर् आकीर्णकर्पूरसान्द्रा मलयशीतलाः । उत्फुल्लकुसुमोद्वान्तमांसलामोदिनो ऽनिलाः
मलय पर्वतातून आलेल्या, कर्पूराच्या सुगंधाने भरलेल्या, थंड वाऱ्यांनी फुलांच्या दरवळाने आसमंत सुगंधित केला.
पर्यन्तेषु प्रतीहारास् तस्थुर् धवलवाससः । वृष्टमूकार्कतापान्तमेघमाला इवाद्रिषु
दारात शुभ्र वस्त्र घातलेले दरवान उभे होते, जणू काही डोंगरशिखरांवर सूर्याचा तडाखा आणि पावसाचा गडगडाट थांबवणाऱ्या ढगांच्या रांगा उभ्या आहेत.
प्रभापीततमःपुञ्जाः पेतुः पुष्पोत्करा भुवि । मेघमारुतविध्वस्तास् तारकानिकरा इव
तेजामुळे अंधार नाहीसा झालेल्या फुलांच्या राशी जमिनीवर पडत होत्या, जणू वारा आणि ढगांनी विखुरलेल्या तारकांचा समूह.
आस्थानं पूरयाम् आसुर् महीपालानुयायिनः । उत्फुल्लकमलाकीर्णं हंसा इव सरोवरम्
राजांच्या सोबती सभागृहात भरपूर जमले, जसे फुललेल्या कमळांनी भरलेल्या सरोवरात हंस गोळा होतात.
सिंहासनसमीपस्थे हैमवेत्रासने शुभे । उपाविशद् असौ लीला लीलेव स्मरचेतसि
सिंहासनाजवळच्या सुंदर सोन्याच्या काठीजवळ लीलाने बसली, जणू प्रेमाच्या मनात खेळकरपणा विराजमान झाला आहे.
ददर्श तान् नृपान् भृत्यान् सर्वान् एव यथास्थितान् । गुरून् आर्यान् सखीन् भृत्यान् सुहृत्सम्बन्धिबान्धवान्
तीने सर्व राजे, सेवक, वडील, सज्जन, मित्र, नोकर, हितचिंतक, नातेवाईक आणि बांधव यांना जसे आहेत तसेच पाहिले.
सकलम् एव हि पूर्ववद् एव सा समवलोक्य मुदं परमां ययौ । नृपतिराष्ट्रजनः खलु जीवतीत्य् उदितया च बभौ शशिवच् छ्रिया
सर्व काही पूर्वीसारखेच पाहून तिच्या मनात अत्यंत आनंद भरून गेला; आणि राजा व राज्यातील लोक खरेच जिवंत आहेत असे सांगितल्यावर ती चंद्रासारखी तेजस्वी दिसू लागली.
इत्थं विनोदयामीदं दुःखितं चित्तम् इत्य् अलम् । बोधयित्वेङ्गितैर् भूपान् आस्थानाद् उत्थिताथ सा
‘हे दुःखी मन जरा हलके करू या’ असे ठरवून, तिने राजांना इशाऱ्यांनी समजावले आणि मग सभेतून उठली.
प्रविश्यान्तःपुरं भर्तुः पार्श्वे ऽन्तःपुरमण्डपे । विवेश पुष्पगुप्तस्य चिन्तयाम् आस चेति सा
ती अंतःपुरात गेली, पतीच्या जवळच्या अंतःपुर मंडपात गेली आणि तिथे पुष्पगुप्ताच्या खोलीत जाऊन विचार करू लागली.
अहो विचित्रा मायेयम् एते ऽस्मत्पुरमानवाः । बहिर् अन्तश् चिदादर्शे तत्र चेह च संस्थिताः
अहो, ही माया किती अद्भुत आहे! आपल्या शहरातले हे लोक बाहेरसुद्धा दिसतात आणि आपल्या चित्ताच्या आरशातही दिसतात. ते तिथेही आहेत आणि इथेही आहेत.
तालीतमालहिन्तालमालिता गिरयो ऽप्य् अमी । यथा तत्र तथेहापि बत मायेयम् आतता
हे ताळ, तमाळ आणि हिंताळ यांनी वेढलेले डोंगर जसे तिथे आहेत तसेच इथेही दिसतात. खरंच, ही माया दोन्ही ठिकाणी पसरलेली आहे.
आदर्शे बहिर् अन्तश् च यथा शैलो ऽनुभूयते । बहिर् अन्तश् चिदादर्शे तथा सर्गो ऽनुभूयते
जसा डोंगर आरशाच्या आत आणि बाहेर दोन्ही ठिकाणी अनुभवता येतो, तसंच हे सृष्टीचं रूप चित्ताच्या आरशात आणि बाहेरही अनुभवता येतं.
अत्र भ्रान्तिमयस् सर्गः कस् स्यात् कः पारमार्थिकः । इति पृच्छामि वागीशीम् अभ्यर्च्योत्तमसंशयम्
इथे कोणती सृष्टी भ्रममय आहे आणि कोणती खरी आहे? हे मोठं शंका मनात घेऊन मी वाणीच्या देवीला नमस्कार करून तिला विचारतो.