पश्चिमाब्धितटीलोकवर्णितास्तमयक्रमम् । असङ्ख्यबद्धभूपालकराकीर्णाखिलाजिरम्
पश्चिम समुद्राच्या काठावर, जिथे सूर्य मावळतो असे सांगितले जाते, तिथे एक जुना राजवाडा होता. त्या राजवाड्यात असंख्य राजे आणि त्यांचे सेवक मोठ्या संख्येने गोळा झाले होते.
यज्ञवाटपठद्विप्रजिततूर्योग्रनिस्स्वनम् । वन्दिकोलाहलोल्लासप्रतिश्रुद्घनकन्दरम्
यज्ञाच्या वाटांवरून वाद्यांचे गडगडणारे आणि विजयाचे आवाज घुमत होते, आणि गायक, वंदक यांच्या आनंदी गजराचा प्रतिध्वनी गुंफा-गुंफांमध्ये घुमत होता.
गेयवाद्योद्यतध्वानप्रध्वनद्गगनान्तरम् । हयहस्तिरथावारिरजोमेघघनाम्बरम्
गायन आणि वाद्यांचे सूर आकाशात भरून राहिले होते. घोडे, हत्ती आणि रथ यांच्या धुळीचे ढग जाड काळ्या मेघांसारखे पसरले होते.
पुष्पकर्पूरधूमोत्थगन्धामोदितपर्वतम् । सर्वमण्डलसम्भाररचितानेकशासनम्
फुलं, कापूर आणि धूप यांच्या सुवासाने पर्वत सुगंधित झाले होते. संपूर्ण राज्यात सुव्यवस्थेसाठी वेगवेगळ्या आज्ञा आणि नियम लावले गेले होते.
यशःकर्पूरजलधिसुशुक्लाम्बरपर्षदम् । रोदसीस्तम्भभूतैकस्वप्रभावजितार्ककम्
त्या सभेला कर्पूर आणि समुद्राच्या फेसासारख्या शुभ्र वस्त्रांनी सजलेले सेवक होते, आणि तिच्या तेजाने पृथ्वी आणि आकाश यांना जोडणाऱ्या खांबासारखे भासवले, इतके की तिच्या प्रकाशाने सूर्यालाही मागे टाकले.
आरम्भमन्थरोदारकार्यसंव्यग्रभूमिपम् । नानानगरनिर्माणसोद्योगस्थपतीश्वरम्
तो राजा मोठ्या कामांत पूर्णपणे गुंतलेला होता, आणि त्याच्या सभोवती अनेक शहरांची उभारणी करण्यासाठी तत्पर असलेले कुशल स्थापत्यकार होते.
पपाताथ महारम्भां सा तां नरपतेस् सभाम् । व्योमात्मिका व्योममयीं मिहिकेवाम्बराटवीम्
मग ती अद्भुत आणि भव्य सभा, जणू आकाशातूनच निर्माण झालेली, आकाशातील धुक्याच्या जंगलासारखी खाली उतरली.
भ्रमन्तीं तत्र ताम् अग्रे ददृशुस् ते न केचन । अन्यसङ्कल्परचितां पुरुषाः कामिनीम् इव
ती सभा तिथे फिरत असताना, तिथल्या कुणालाही ती दिसली नाही, कारण ती दुसऱ्याच्या कल्पनेतून निर्माण झालेली होती, जशी स्वप्नात दिसणारी एखादी स्त्री.
तथा ते तां न ददृशुस् सञ्चरन्तीं पुरोगताम् । अन्यसङ्कल्परचितां मध्ये स्वनगरीं यथा
त्याप्रमाणे, ती पुढे चाललेली असतानाही, इतरांच्या कल्पनेतून निर्माण झाल्यामुळे, तिला कुणीच पाहू शकले नाही, जशी आपण आपल्या स्वतःच्या शहरात असताना ते दिसत नाही.
प्राक्तनान् एव तान् सर्वान् सा ददर्श पुरोगतान् । भूभृतैव समं प्राप्तान् नगरान् नगरान्तरम्
पण तिने मात्र, जसे एखादा राजा दुसऱ्या शहरात पोहोचल्यावर आपल्या सोबत आलेल्यांना पाहतो, तसेच पुढे गेलेल्या सर्वांना पाहिले.
तद्वेशांस् तन्मयाचारांस् तथा तान् एव बालकान् । ता एव बालवनितास् तांस् तान् एव च मन्त्रिणः
तिने तेच कपडे घातलेली, तशीच वागणूक असलेली तीच मुले, त्या मुली, त्या तरुण स्त्रिया आणि तेच मंत्री पुन्हा पाहिले.
तान् एव भुवि भूपालांस् तांस् तान् एव च पण्डितान् । तान् एव नर्मसचिवान् भृत्यांस् तान् एव तादृशान्
तिला तेच राजे, तेच विद्वान, तेच जवळचे स्नेही, तेच सेवक आणि तसेच इतर लोकही पुन्हा दिसले.
अथान्यान् अन्यपूर्वांश् च पण्डितान् सुहृदस् तथा । व्यवहारांस् तथा चान्यान् पौरान् अन्यांस् तथैव च
तिने तिथे इतर नवे विद्वान, मित्र, विविध अधिकारी आणि इतर नगरातील लोकही पाहिले.
मध्याह्नकालं दिवसं घनघर्माकुला दिशः । अन्तरिक्षं सचन्द्रार्कं साम्भोदपवनध्वनि
तिने मध्यान्हाचा वेळ, दिवस, प्रखर उन्हाने तापलेल्या दिशा, आकाशात चंद्र-सूर्य, ढग, पाणी आणि वाऱ्याचा आवाज पाहिला.
महीं ह्रदनदीशैलपुरपत्तनमण्डिताम् । नानानगरविन्यासजङ्गलग्रामसङ्कुलाम्
तिने तलाव, नद्या, डोंगर, शहरं आणि नगरांनी सजलेली, वेगवेगळ्या शहरांनी, जंगलांनी आणि गावांनी गजबजलेली पृथ्वी पाहिली.
द्विर् अष्टवर्षं भूपालं प्राक्तन्या जरसोज्झितम् । प्राक्तनीं जनतां सर्वां समस्तान् ग्रामवासिनः
तिने सोळा वर्षांचा, पूर्वीच्या म्हातारपणातून मुक्त झालेला राजा, जुने लोक आणि सगळे गावकरी पूर्वीप्रमाणेच पाहिले.
सा तान् आलोक्य ललना चिन्तापरवशाभवत् । ते ऽस्मिन् नगरवास्तव्याः कष्टं सर्वे मृता इति
ती स्त्री त्यांना पाहून फारच घाबरली आणि मनात म्हणाली, 'या शहरातले सगळे लोक खूप हाल सोसून मेल्यासारखे दिसतात.'
पुनःप्रज्ञप्तिबोधेन प्राक्तनान्तःपुरान्तरम् । आजगाम ददर्शात्र सार्धरात्रं तथैव तत्
नंतर तिला जाणीव परत आली आणि ती आपल्या जुन्या महालात गेली. तिथे, मध्यरात्री, सगळे अगदी पूर्वीसारखेच दिसले.
शवरूपं स्वभर्तारं पुष्पसम्भारगोपितम् । निद्राकुलं परिजनसन्निवेशं तथैव तम्
तिने पाहिलं की तिचा नवरा प्रेतासारखा पडला आहे, फुलांनी झाकलेला आहे आणि सगळे नोकर-चाकर तिथेच झोपलेले आहेत.
अथ सोत्थापयाम् आस निद्राक्रान्तं सखीजनम् । आह चातीव मे दुःखम् आस्थानं दीयताम् इति
मग तिने झोपेत असलेल्या आपल्या सख्या जागं केल्या आणि म्हणाली, 'माझं मन खूप अस्वस्थ आहे; मला राजदरबारात घेऊन चला.'
भर्तुस् सिंहासनस्यास्य पार्श्वे तिष्ठाम्य् अहं यदि । पश्यन्ती सभ्यसङ्घातं तत् प्रजीवामि नान्यथा
मी माझ्या पतीच्या सिंहासनाजवळ उभी राहिले, सभेतल्या लोकांना पाहिले, तरच मी जगू शकते; नाहीतर मला हे शक्य नाही.
स राजपरिवारो ऽथ तयेत्य् उक्तो यथाक्रमम् । आसीद् अनिद्रस् सुव्यग्रस् सर्वस् सर्वस्वकर्मसु
तिने असे म्हटल्यावर राजदरबारातील सर्व सेवक आपापल्या कामात जागरूक, दक्ष आणि झोप न करता लागले.
पौरान् सभ्यान् समानेतुं ययुर् याष्टीकपङ्क्तयः । व्यवहारं कलयितुम् उर्वीम् अर्ककरा इव
दरवाजावर उभे असलेले पहारेकरी नागरिक आणि सभासदांना बोलावण्यासाठी गेले, आणि सगळ्या कामांची व्यवस्था करू लागले, जणू सूर्यकिरणं पृथ्वीवर पसरतात तसं.
आस्थानभूमिं भृत्याश् च मार्जयाम् आसुर् आदृताः । प्रावृट्पयोदमलिनं खं शरद्वासरा इव
निष्ठावान सेवकांनी सभागृह स्वच्छ करायला सुरुवात केली, जणू पावसाळ्यानंतर आकाशातले ढग दूर होऊन शरद ऋतूचे दिवस आकाश स्वच्छ करतात तसं.
अङ्गनं प्रति दीपौघास् तस्थुः पीततमोऽम्भसः । आश्चार्यदर्शनायेव प्राप्ता नक्षत्रपङ्क्तयः
सभागृहाभोवती पाण्याने अंधार दूर केलेल्या दिव्यांच्या रांगा उभ्या होत्या, जणू काही आकाशातील ताऱ्यांच्या ओळीच अद्भुत दर्शनासाठी खाली उतरल्या आहेत.
जनताः पूरयाम् आसुः पूरैर् अजिरभूमिकाः । अब्धीन् प्रलयसंशुष्कान् पुरासर्गे इवाम्भसा
लोकांच्या गर्दीने अंगणं भरून गेली, जशी सृष्टीच्या सुरुवातीला पाण्याने कोरडी पडलेली समुद्राची तळी पुन्हा भरून जातात.
आजग्मुर् मन्त्रिसामन्तास् स्वं स्वं स्थानम् अनिन्दिताः । त्रैलोक्ये पुनर् उत्पन्ने लोकपाला यथा दिशः
मंत्र्यांनी आणि सरदारांनी आपापल्या जागी परतले, जसे त्रैलोक्य पुन्हा निर्माण झाल्यावर लोकपाल आपापल्या दिशांना जातात.
ववुर् आकीर्णकर्पूरसान्द्रा मलयशीतलाः । उत्फुल्लकुसुमोद्वान्तमांसलामोदिनो ऽनिलाः
मलय पर्वतातून आलेल्या, कर्पूराच्या सुगंधाने भरलेल्या, थंड वाऱ्यांनी फुलांच्या दरवळाने आसमंत सुगंधित केला.
पर्यन्तेषु प्रतीहारास् तस्थुर् धवलवाससः । वृष्टमूकार्कतापान्तमेघमाला इवाद्रिषु
दारात शुभ्र वस्त्र घातलेले दरवान उभे होते, जणू काही डोंगरशिखरांवर सूर्याचा तडाखा आणि पावसाचा गडगडाट थांबवणाऱ्या ढगांच्या रांगा उभ्या आहेत.
प्रभापीततमःपुञ्जाः पेतुः पुष्पोत्करा भुवि । मेघमारुतविध्वस्तास् तारकानिकरा इव
तेजामुळे अंधार नाहीसा झालेल्या फुलांच्या राशी जमिनीवर पडत होत्या, जणू वारा आणि ढगांनी विखुरलेल्या तारकांचा समूह.