अथ वर्षसहस्रेण भर्तादौ चेन् मरिष्यति । तत् करिष्ये तथा येन जीवो गेहान् न यास्यति
आणि जर हजार वर्षांनी माझ्या पतीचे आधी निधन झाले, तर मी असे काही करीन की जीव घर सोडून जाणार नाही.
उद्भ्रमद्भर्तृजीवे ऽस्मिन् निजे शुद्धान्तमण्डपे । भर्त्रावलोकिता नित्यं निवत्स्यामि यथासुखम्
पतीचा जीव निघून माझ्या स्वतःच्या शुद्ध अंतराळात असताना, मी तिथेच राहीन, पतीने नेहमी पाहिलेली, आणि मला हवे तसे सुखाने वास्तव्य करीन.
अद्यैवारभ्यैतदर्थं देवीं ज्ञप्तिं सरस्वतीम् । जपोपवासनियमैर् आतोषं पूजयाम्य् अहम्
आजच या हेतूसाठी मी ज्ञानाची देवी सरस्वती हिची जप, उपवास आणि नियम यांनी समाधानासाठी भक्तीपूर्वक पूजा करतो.
इति निश्चित्य सा नाथम् अनुक्त्वैव वराङ्गना । यथाशास्त्रं चचारोग्रं तपो नियमम् आस्थिता
अशी ठाम निश्चय करून त्या श्रेष्ठ स्त्रीने पतीला काहीही न सांगता, शास्त्रानुसार कठोर तप आणि नियम पाळायला सुरुवात केली.
त्रिरात्रस्य त्रिरात्रस्य पर्यन्ते कृतपारणा । देवद्विजगुरुप्राज्ञविद्वत्पूजापरायणा
ती दर तीन दिवसांच्या शेवटी उपवास पूर्ण करून, देव, ब्राह्मण, गुरु, ज्ञानी आणि विद्वान यांची भक्तीपूर्वक पूजा करीत असे.
स्नानदानतपोध्याननित्योद्युक्तशरीरिका । सर्वास्तिक्यसदाचारकारिणी क्लेशभारिणी
ती नेहमी स्नान, दान, तप आणि वाचन यात व्यस्त राहून, शरीराने सदैव कष्ट घेत असे; सर्व धार्मिक कर्तव्ये आणि चांगली वागणूक पाळीत, मोठ्या कष्टांना सामोरी जात होती.
यथाकालं यथोद्योगं यथाशास्त्रं यथाक्रमम् । तोषयाम् आस भर्तारम् अपरिज्ञाततत्स्थितिम्
योग्य वेळ, योग्य प्रयत्न, योग्य शास्त्र आणि योग्य क्रम यानुसार तिने आपल्या पतीला प्रसन्न केले, जरी त्यांची खरी स्थिती तिला माहीत नव्हती.
त्रिरात्रशतम् एवं सा बाला नियमशालिनी । अनारततपोनिष्ठम् अतिष्ठत् कष्टचेष्टया
ती तरुणी, नियमाने वागणारी, शंभर वेळा तीन-तीन रात्रींच्या काळात, अखंड तप करत राहिली आणि कठोर प्रयत्नांनी साधना केली.
त्रिरात्राणां शतेनाथ पूजिता प्रतिमाम् इता । तुष्टा भगवती गौरी वागीशीदम् उवाच ताम्
तीन रात्रींच्या शंभर वेळा पूजा केल्यानंतर, प्रतिमेची भक्ती करून, भगवती गौरी, वाणीची अधिष्ठात्री, प्रसन्न झाली आणि तिला बोलली.
निरन्तरेण तपसा भर्तृभक्त्यतिशायिना । परितुष्टास्मि ते वत्से गृहाण वरम् ईप्सितम्
सततच्या तपामुळे आणि पतीभक्तीने मी तुझ्यावर पूर्णपणे संतुष्ट झाले आहे, मुली; तू हवी असलेली वर माग.
जय जन्मजराज्वालादाहदोषशशिप्रभे । जय हार्दान्धकारौघनिवारणरविप्रभे
जन्म, वार्धक्य आणि मृत्यू यांच्या जाळणाऱ्या वेदना शांत करणाऱ्या चंद्रासारख्या तुझ्या तेजाला विजय असो; आणि हृदयातील घनदाट अंधार दूर करणाऱ्या सूर्यसमान तुझ्या प्रकाशाला विजय असो.
अम्ब मां त्रिजगन्मातस् त्रायस्व कृपणाम् इमाम् । इदं वरद्वयं देहि यद् इह प्रार्थये शुभम्
आई, त्रैलोक्याची जननी, या दु:खीला तू वाचव. मी जे दोन वर मागते आहे, ते शुभ वर मला दे.
एकं तावद् विदेहस्य भर्तुर् जीवो ममाम्बिके । अस्माद् एव हि मा यासीन् निजान्तःपुरमण्डपात्
आई, माझ्या मरण पावलेल्या पतीचा जीव इथल्या त्याच्या अंतरंग महालातून कुठेही जाऊ नये, हा पहिला वर दे.
द्वितीयं त्वां महादेवि प्रार्थये ऽहं यदा यदा । दर्शनाय वरार्थेन तदा मे देहि दर्शनम्
दुसरा वर असा की, महादेवी, मी जेव्हा केव्हा तुझ्या दर्शनासाठी इच्छा करीन, तेव्हा मला तुझे दर्शन मिळू दे.
इत्य् आकर्ण्य जगन्माता तथास्त्व् एवम् इति क्षणात् । उक्त्वान्तर्धानम् अगमद् उत्थायोर्मिर् इवार्णवे
हे ऐकून जगन्माता क्षणातच म्हणाली, "तसेच होऊ दे," आणि समुद्रातल्या लाटेसारखी उभी राहून ती क्षणात अदृश्य झाली.
अथ सा राजमहिषी परितुष्टेष्टदेवता । श्रुतगीतेव हरिणी बभूवानन्दधारिणी
मग ती राजमाता, आपली आवडती देवता प्रसन्न झाल्याने, ऐकलेल्या गाण्याने आनंदी झालेल्या हरिणीसारखी, मनापासून आनंदित झाली.
परावृत्त्युग्रकटके दिनारे वर्षदण्डके । क्षणनाभौ स्पन्दमये कालचक्रे वहत्य् अपि
दिवस, वर्षे आणि क्षण यांचे तीक्ष्ण टोक असलेले काळाचे चक्र सतत फिरत राहते आणि त्याच्या धडधडत्या मध्यभागी सर्व काही वाहून नेते.
अन्तर्धिम् आजगामास्याः पत्युस् तच् चेतनं तनौ । सन्दृश्यमान एवाशु शुष्कपर्णे रसो यथा
मग तिच्या पतीचे चैतन्य तिच्यात प्रवेशले आणि ते क्षणात स्पष्ट दिसू लागले, जसे कोरड्या पानात रस अचानक प्रकटतो.
रणखण्डितदेहे ऽस्मिन् मृते ऽन्तःपुरमण्डपे । निर्जला नलिनीवासौ परां म्लानिम् उपाययौ
युद्धात शरीर तुकड्या-तुकड्यांनी फेकले गेले आणि अंतःपुरात मृत पडले, तेव्हा जणू पाण्याविना कमळ जसे कोमेजून जाते, तशी ती आत राहणारी पूर्णपणे कोमेजली.
विषोष्णश्वसनस्तब्धसकलाधरपल्लवा । प्राप सा मरणावस्थां मलयाधित्यकाम् इव
तिचे ओठ, जे आधी पाकळ्यांसारखे कोमल होते, आता गरम आणि विषारी श्वासामुळे घट्ट आणि कडक झाले; ती मृत्यूच्या अवस्थेत पोहोचली, जणू मलय पर्वताची कड कोरड्या उन्हाने भाजून गेली.
प्राप सा तमसान्धत्वं तस्मिन् मरणम् आगते । दीपज्वालालवे क्षीणे सद्मश्रीर् इव भूषिता
मृत्यू आल्यावर तिच्यावर काळोख आणि अंधार दाटला, जणू सजवलेल्या घरातील दिव्याची ज्योत विझली की तिथली शोभा हरवते.
कार्श्यम् आप क्षणेनासौ बाला विरसतां गता । यथा स्रोतस्विनी स्रोतःक्षये क्षामविधूसरा
क्षणातच ती मुलगी खूपच सुकली, तिच्या अंगावरचा तेज हरवला, जशी एखादी नदी वाहणे थांबले की ती कोरडी आणि धुळीने भरलेली दिसते.
क्षिप्रम् आक्रन्दिनी क्षिप्रं मौनासक्ता वियोगिनी । बभूव चक्रवाकीव मानिनी मरणोन्मुखी
ती पटकन जोरजोराने रडू लागली, मग लगेचच गप्प बसली, विरहाने तुटलेली आणि अभिमानी झाली, जणू मृत्यूच्या उंबरठ्यावर उभी असलेली चक्रवाक पक्षीण.
अथ ताम् अतिमात्रविह्वलां सकृद् आकाशभवा सरस्वती । शफरीं ह्रदशोषविह्वलां प्रथमा वृष्टिर् इवान्वकम्पत
मग ती अत्यंत दुःखाने व्याकुळ झाल्यावर, आकाशातून जन्मलेली सरस्वतीला तिची दया आली, जशी पहिली पाऊसधारा सुकणाऱ्या तलावात तडफडणाऱ्या माशावर दया करते.
शवीभूतम् इमं वत्से भर्तारं पुष्पकम्बलैः । आच्छाद्य स्थापयेह त्वं पुनर् एनम् अवाप्स्यसि
बाळा, या आता प्रेत झालेल्या पतीला फुलांच्या चादरींनी झाका आणि इथे ठेव. पुन्हा तुला तो मिळेल.
पुष्पाणि म्लानिम् एष्यन्ति नो न चैष विनङ्क्ष्यति । भूयश् च तव भर्तायम् अचिरेण भविष्यति
फुलं कोमेजतील, पण तुझा पती नाहीसा होणार नाही; लवकरच तो पुन्हा तुझा होईल.
एतदीयश् च जीवो ऽसाव् आकाशविशदस् तव । न निर्गमिष्यति क्षिप्रम् अप्य् अन्तःपुरमण्डपात्
त्याचा हा जीव, आकाशासारखा निर्मळ, लगेच त्या अंतःपुराच्या मंडपातून बाहेर जाणार नाही.
षट्पदश्रेणिनयना समाकर्ण्येति बन्धुभिः । सा समाश्वासितागत्य पयोभिर् इव पद्मिनी
तिच्या पावलांचा गूंज जणू मधमाशांच्या रांगेसारखा ऐकून नातेवाईकांनी तिला धीर दिला, जसं पाण्याने कमळ पुन्हा ताजं होतं.
पतिं संस्थाप्य तत्रैव पुष्पपूरप्रगोपितम् । किञ्चिद् आश्वासितातिष्ठत् कृपणेव निधानिनी
तिने पतीला तिथेच फुलांनी झाकून ठेवले आणि थोडा वेळ, जणू आपली ठेव गमावलेली गरीब बाई जशी उभी राहते, तशीच हलकीशी सावरून तिथेच उभी राहिली.
तस्मिन्न् एव दिने सैका तस्मिञ् शुद्धान्तमण्डपे । अर्धरात्रं परिजने सर्वस्मिन् निद्रया हृते
त्याच दिवशी, त्या शुद्ध अंतःपुराच्या मंडपात, अर्ध्या रात्री जेव्हा सगळे सेवक झोपेत गेले होते,