अवदाततनुः पुण्या जनताह्लाददायिनी । गङ्गेव गां गता देवनदी हंसविलासिनी
ती उजळ, पवित्र आणि पुण्यवान देह घेऊन, सर्वांना आनंद देणारी, गंगेप्रमाणे पृथ्वीमध्ये विलीन झाली. ती देवांची नदी, राजहंसांच्या संगतीत रमणारी होती.
तस्य भूतलपुष्पेषोस् सकलाह्लाददायिनः । परिचर्यां चिरं कर्तुम् अन्या रतिर् इवोदिता
त्याच्यासाठी पृथ्वीवरील फुलांची सेवा करण्याचा, सर्वांना आनंद देणारा, जणू नवीच प्रेयसी मिळाल्यासारखा दुसरा आनंद निर्माण झाला.
उद्विग्ने प्रोद्विग्ना मुदिता मुदिते समाकुलाकुलिते । प्रतिबिम्बसमा कान्ता सङ्क्रुद्धे केवलं भीता
तो अस्वस्थ असला की तीही अस्वस्थ, तो आनंदी असला की तीही आनंदी, तो गोंधळलेला असला की तीही गोंधळलेली; जणू आरशातील प्रतिबिंबासारखी ती प्रेयसी, तो रागावला की फक्त घाबरलेली असे.
भूतलाप्सरसा सार्धम् अनन्यवनितापतिः । अकृत्रिमप्रेमरसं स रेमे कान्तया तया
पृथ्वीवरील त्या अप्सरेसोबत, ज्याला दुसरी कुणी पत्नी नव्हती, त्याने तिच्यासोबत खऱ्या प्रेमाचा आनंद घेतला.
उद्यानवनगुल्मेषु तमालगहनेषु च । पुष्पमण्डपतल्पेषु लतावलयसद्मसु
उद्यानांत, जंगलातील झुडपांमध्ये, घनदाट तमाळाच्या बनात, फुलांनी सजवलेल्या पलंगांवर आणि वेलींनी वेढलेल्या घरांमध्ये,
पुष्पान्तःपुरशय्यासु पुष्पसम्भारवीथिषु । वसन्तोद्यानदोलासु क्रीडापुष्करिणीषु च
फुलांनी भरलेल्या राजवाड्याच्या शय्यांवर, फुलांच्या रांगांनी सजलेल्या वाटांमध्ये, वसंताच्या बागेतील झुल्यांवर आणि खेळाच्या कमळांच्या तळ्यांमध्ये,
चन्दनद्रुमषण्डेषु सन्तानकतलेषु च । कदम्बनिम्बगेहेषु पारिभद्रोदरेषु च
चंदनाच्या बनात, संतान वृक्षांच्या सावलीखाली, कदंब आणि नीमच्या घरांमध्ये, आणि पारिभद्राच्या ढोलीत,
शैलकन्दरकच्छेषु वातायनपुरेषु च । सरित्तटकटप्रेषु वारणोपरिसद्मसु
डोंगराच्या गुहांत आणि दऱ्यांमध्ये, खिडक्यांनी असलेल्या खोल्यांमध्ये, नदीच्या काठावरच्या माळांवर आणि हत्तीवरच्या महालांमध्ये,
ग्रीष्मे तुषारहर्म्येषु लतामण्डपकेषु च । हेममन्दिरवृक्षेषु मुक्तामाणिक्यभित्तिषु
उन्हाळ्यात बर्फासारख्या थंड महालांमध्ये, वेलींनी वेढलेल्या मांडपांत, सोन्याच्या राजवाड्यांमध्ये, झाडांमध्ये आणि मोत्यांनी, माणिक्यांनी सजवलेल्या भिंतींमध्ये,
विकसत्कुन्दमन्दारमकरन्दसुगन्धिषु । वसन्तवनजालेषु कूजत्कोकिलमालिषु
जिथे कुंद आणि मंडार फुलं उमलतात, त्यांचा पराग सुगंधित असतो, वसंताच्या बागांमध्ये, जिथे कोकीळांचे थवे गातात,
नानारत्नतृणानां च स्थलेषु मृदुदीप्तिषु । निर्झरेषु तरत्तारशीकरासारवर्षिषु
जिथे अनेक रत्नांच्या मऊ, चमकदार गवतांनी जमिन शोभली आहे, आणि जिथे धबधब्यांतून टवटवीत थेंबांचा वर्षाव होत आहे,
शैलानां हेममाणिक्यशिलाफलहकेषु च । देवर्षिमुनिगेहेषु दूरपुण्याश्रमेषु च
जिथे पर्वत सोन्याच्या आणि माणिक्यांनी भरलेल्या शिळांनी सजले आहेत, देवऋषी आणि मुनींच्या घरांमध्ये, तसेच दूरवरच्या पुण्यवान आश्रमांमध्ये,
कुमुद्वतीषु फुल्लासु स्मेरासु नलिनीषु च । वनस्थलीषु फुल्लासु फुल्लासूत्पलिनीषु च
फुललेल्या कुमुदिनीच्या तलावांत, हसऱ्या कमळांमध्ये, फुललेल्या वनातील माळांमध्ये आणि उमललेल्या नीलकमळांच्या गादींमध्ये,
प्रहेलिकाभिर् आख्यानैस् तथैवाक्षरमुष्टिभिः । अष्टापदैर् बहूद्द्योतैस् तथा गूढचतुर्थकैः
कोड्या, गोष्टी, अक्षरांची मुठी, अनेक प्रकारच्या फडांच्या खेळांनी आणि गुपित फासेफेकांच्या स्पर्धांनी,
नाटकाख्यायिकाभिश् च श्लोकैर् बिन्दुमतीभ्रमैः । देशभाषाविभागैश् च नगरग्रामचेष्टितैः
नाटकं, आख्यायिका, श्लोक, बिंदूंच्या गुंतागुंतीच्या रचना, वेगवेगळ्या बोलीभाषा आणि नगर-गावातील चालीरीती यांमध्ये,
स्रग्दाममाल्यवलनैर् नानाभरणयोजनैः । लीलाविलोलचलनैर् विचित्ररसभाजनैः
फुलांच्या हारांनी, माळांनी, विविध दागिन्यांनी, खेळकर आणि लयबद्ध हालचालींनी, आणि रंगीबेरंगी आनंदाच्या पात्रांनी,
आर्द्रक्रमुककर्पूरताम्बूलीदलचर्वणैः । समालम्भनलीलाभिर् दोलारोहणविभ्रमैः
कोवळ्या पानांचा, सुपाऱ्याचा आणि कापूर घातलेल्या तांबूलाचा आस्वाद घेत, एकमेकांना मिठ्या मारत, झुल्यावर चढण्याच्या आनंदात रमून,
गृहे कुसुमदोलाभिर् अन्योऽन्यान्दोलनक्रमैः । फुल्लपुष्पलताकुञ्जदेहगोपनखर्वणैः
घरात फुलांनी सजवलेल्या झुल्यांवर, एकमेकांना झुलवत, फुलांनी बहरलेल्या वेलींमध्ये, त्या वेलीत शरीर लपवत,
नौयानयुग्यहस्त्यश्वदान्तोष्ट्रादिगमागमैः । जलकेलिविलासेन परस्परसमुक्षणैः
नाव, रथ, हत्ती, घोडा, उंट अशा विविध वाहनांतून प्रवास करत, पाण्यात खेळ करत, एकमेकांवर पाणी उडवत,
नृत्तगीतकलालास्यताण्डवोद्भटवृत्तिभिः । सङ्गीतकैस् सङ्कथनैर् वीणामुरजवादनैः
नृत्य, गाणे, कलात्मक सादरीकरणे, तांडव नृत्य, संगीत, गप्पा, वीणा आणि मृदुंग वाजवत,
उद्यानेषु सरित्तीरवृक्षेषु वनवीथिषु । अन्तःपुरेषु हर्म्येषु तेषु तेषु तथा तथा
उद्याने, नदीच्या काठावर, झाडांमध्ये, जंगलाच्या वाटांवर, तसेच अंतःपुरात आणि महालात—या सर्व ठिकाणी, वेगवेगळ्या प्रकारे,
सा बाला सुखसंवृद्धा तस्य प्रणयिनी प्रिया । एकदा चिन्तयाम् आस शुभसङ्कल्पशालिनी
ती तरुणी, सुखात वाढलेली, त्याची प्रियतमा आणि प्रेमळ पत्नी, एकदा शुभ विचार करत बसली.
प्राणेभ्यो ऽपि प्रियो भर्ता ममैष जगतीपतिः । यौवनोल्लासलक्ष्मीवान् कथं स्याद् अजरामरः
माझा नवरा, जगाचा स्वामी, माझ्या प्राणाहूनही प्रिय आहे; त्याच्यात तरुणपणाची शोभा आहे—तो कसा अजून वृद्ध न होता, अमर राहील?
भर्त्रानेन सहोत्तुङ्गस्तनी कुसुमसद्मसु । कथं स्वैरं चिरं कान्ता रमेयाब्दशतान्य् अहम्
या नवऱ्यासोबत, ज्याच्या मिठीत माझी उरोजं उंचावतात, मी त्याची प्रियतमा म्हणून या फुलांच्या घरात कित्येक वर्षं, अगदी शंभर वर्षं, मोकळेपणाने कशी आनंद घेऊ शकेन?
तथा यतेय क्रमतस् तपोजपयमेहितैः । रजनीशरुची राजा यथा स्याद् अजरामरः
जसा चंद्र राजांमध्ये तेजस्वी आणि चिरतरुण असतो, तसंच साधना, जप आणि तप यांच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांनी माणूसही वय आणि मृत्यू यांना जिंकू शकतो.
ज्ञानवृद्धांस् तपोवृद्धान् विद्यावृद्धान् अहं द्विजान् । पृच्छामि तावन् मरणं कथं न स्यान् नृणाम् इति
मी ज्यांना ज्ञान, तप आणि विद्या यात प्रावीण्य आहे अशा द्विजांना विचारतो — माणसांना मृत्यू का येतो नाही, याचं कारण काय?
अथानाय्याशु सम्पूज्य द्विजान् पप्रच्छ सानता । अमरत्वं कथं विप्रा भवेद् इति पुनः पुनः
त्यानंतर तिने योग्यरित्या द्विजांची पूजा करून, आदराने पुन्हा पुन्हा विचारलं — हे ब्राह्मणहो, अमरत्व कसं मिळवता येईल?
तपोजपयमैर् देवि समस्तास् सिद्धसिद्धयः । सम्प्राप्यन्ते ऽमरत्वं तु न कदाचन लभ्यते
देवी, सर्व प्रकारच्या तप आणि जपाने काहींना सिद्धी मिळते, काहींना मिळत नाही; पण अमरत्व मात्र कधीच मिळत नाही.
इत्य् आकर्ण्य द्विजमुखाच् चिन्तयाम् आस सा पुनः । इदं स्वप्रज्ञयैवाशु भीता प्रियवियोगतः
द्विजांच्या तोंडून हे ऐकल्यावर तिने पुन्हा मनाशी विचार केला. प्रिय व्यक्तीपासून दूर होण्याची भीती वाटून, तिने आपल्या बुध्दीने पटकन हे ठरवले.
मरणं भर्तुर् अग्रे मे यदि दैवाद् भविष्यति । तत् सर्वदुःखनिर्मुक्ता संस्थास्ये सुखम् आत्मनि
जर दैवाने माझ्या पतीचे माझ्यापूर्वी निधन झाले, तर मी सर्व दुःखातून मुक्त होऊन, शांतपणे स्वतःमध्ये रमेन.