शरदम्बुधरच्छायागत्वर्यो यौवनश्रियः । आपातरम्या विषयाḫ पर्यन्तपरितापिनः
यौवनाची शोभा शरद ऋतूतील ढगांच्या सावलीसारखी क्षणभंगुर असते. सुरुवातीला सुखद वाटणाऱ्या इंद्रियसुखांचा शेवटी मात्र दुःखच होतो.
अन्तकḫ पर्यवस्थाता जीविते महताम् अपि । चलान्य् आयूंषि शाखाग्रलम्बाम्बूनीव देहिनाम्
म्हणूनच मोठ्या मोठ्यांनाही मृत्यूच अखेरीस येतो. देहधारकांचे आयुष्य फारच अस्थिर असते, जणू काही फांदीच्या टोकावर लटकणाऱ्या पाण्याच्या थेंबासारखे.
जीर्यन्ते जीर्यतẖ केशा दन्ता जीर्यन्ति जीर्यतः । क्षीयते जीर्यतस् सर्वं तृष्णैवैका न जीर्यते
वय वाढत गेले की केस पांढरे होतात, दात गळतात, सगळे काही क्षीण होत जाते; पण एकच गोष्ट कधीच जुनी होत नाही — ती म्हणजे इच्छा.
भोगाभोगातिगहने सर्वस्मिन् कायकानने । परम् उल्लासम् आयाति तृष्णैका विषमञ्जरी
या देहरूपी घनदाट अरण्यात, सुखदुःखांनी भरलेल्या जीवनात, एकटीच तृष्णा मात्र टवटवीत फुलासारखी फुलून येते.
बाल्यं यौवनवद् याति यौवनं याति बाल्यवत् । उपमानोपमेयत्वं भङ्गुरत्वे मिथो ऽनयोः
बालपण तरुणपणासारखं निघून जातं, आणि तरुणपणही बालपणासारखंच संपतं; या दोघांची नश्वरता एकमेकांसारखीच आहे.
जीवितं गलति क्षिप्रं जलम् अञ्जलितो यथा । प्रवाह इव वाहिन्या गतं न विनिवर्तते
जसं ओंजळीतलं पाणी पटकन वाहून जातं, तसं हे जीवनही क्षणात निघून जातं; वाहणाऱ्या नदीच्या प्रवाहासारखं, एकदा गेलं की परत येत नाही.
झगित्य् एवागतो देहẖ कुतो ऽप्य् अर्जुनवातवत् । याति पश्यत एवास्तं तरङ्गाम्बुददीपवत्
हा देह अचानक कुठून तरी वाऱ्यासारखा येतो, आणि आपल्या डोळ्यांसमोरच लाटेसारखा, ढगासारखा किंवा दिव्यासारखा नाहीसा होतो.
रम्येष्व् अरम्यता दृष्टा स्थिरेष्व् अस्थिरतापि च । सत्येष्व् असत्यतार्थेषु तेनेह विरसा वयम्
जे सुंदर आहे त्यातही कुरूपता दिसते, जे स्थिर आहे त्यातही अस्थिरता आढळते; जे खरं वाटतं त्यातही खोटेपणा सापडतो — म्हणूनच या जगात आमचं मन उबगलेलं आहे.
सुखं यद् आत्मविश्रान्तौ गते मनसि सत्त्वताम् । पाताले भूतले स्वर्गे तन् न भोगेषु केषुचित्
मन शांत होऊन आत्म्यात विसावले की जी आनंदाची अनुभूती मिळते, ती पाताळात, पृथ्वीवर किंवा स्वर्गात मिळणाऱ्या कोणत्याही सुखात सापडत नाही.
अपि सम्पूर्णहृद्यार्थाḫ पञ्चापीन्द्रियवृत्तयः । नावर्जयन्ति माम् एता भृङ्गं चित्रलता इव
मनाला आनंद देणाऱ्या गोष्टींनी भरलेल्या पाचही इंद्रियांच्या क्रिया मला आकर्षित करत नाहीत, जशी रंगविलेल्या वेलीकडे मधमाशी जात नाही.
अद्य दीर्घेण कालेन निरहङ्कृतिना मया । स्वर्गापवर्गवैतृष्ण्यम् इदम् आसादितं धिया
आज, खूप काळानंतर आणि अहंभाव न ठेवता, माझ्या मनाने स्वर्ग आणि मुक्ती यांच्याविषयीची आसक्ती सोडली आहे.
चिरम् एकान्तविश्रान्त्यै तेनैतन् नभसḫ पदम् । त्वम् इवागतवान् अत्र दृष्टवान् अस्मि तां कुटीम्
मी खूप दिवस एकांतातील विश्रांती शोधत होतो; म्हणूनच, आकाशासारख्या या अवस्थेला पोहोचलो आहे, जसे तू इथे आला आहेस आणि मी ती झोपडी पाहिली.
अद्यैतत् सम्परिज्ञातं यद् धि सा भवतẖ कुटी । आगन्ता त्वं पुनश् चेति ज्ञायते क्वाविचारितम्
आज मला हे पूर्णपणे समजलं आहे की ही तुमची झोपडी होती; आणि तू पुन्हा इथे येशील, हेही काही प्रमाणात कळलं आहे.
तदा त्व् अत्र मया ज्ञातं कश्चित् सिद्धो ऽयम् आत्मना । देहं त्यक्त्वेह निर्वाणं गत इत्य् अनुमानिना
तेव्हा इथे मला असं जाणवलं की हा कुणीतरी सिद्ध पुरुष आहे, ज्याने आपलं शरीर सोडून इथेच मुक्ती मिळवली आहे, असं मी अंदाज केलं.
एतन् मे भगवन् वृत्तम् एषो ऽस्मीति यथास्थितम् । मया ते कथितं सर्वं यथा जानासि तत् कुरु
भगवंत, घडलेली सगळी हकीकत मी जशी आहे तशी सांगितली आहे; आता तुला जे योग्य वाटेल ते कर.
सिद्धैर् न यावद् अवधानपरैर् विचार्य निर्णीतम् उत्तमधियान्तर् अशेषवस्तु । तावत् त्रिकालकलनां न विदन्ति काञ्चिद् इत्य् अब्जजादिमनसो ऽपि मुने स्वभावः
सिद्ध आणि एकाग्रचित्त असलेले ज्ञानी लोक सर्व गोष्टी बारकाईने तपासून ठरवत नाहीत, तोपर्यंत तीन काळांचं कोणतंही मोजमाप त्यांना कळत नाही; ब्रह्मा वगैरे देवतांचं मनसुद्धा असंच असतं, हे ऋषी.
अथ हेममयाकाशविस्तीर्णायां महाभुवि । सौहार्दाद् एव सिद्धस्य तस्येदम् अहम् उक्तवान्
मग त्या सुवर्णासारख्या विशाल भूमीवर, त्या सिद्ध ऋषीबद्दल प्रेमभावनेने, मी ही वाक्ये बोललो.
त्वया न केवलं यावन् मयापि न विचारितम् । अव्याप्तिरहिता नाम न सम्भवति देहता
हे फक्त तुझ्यानेच नाही, तर माझ्यानेही विचारले गेले नाही — मर्यादा किंवा व्याप नसेल तर देहधारणेची अवस्था असूच शकत नाही.
यस्मान् मया तवोदन्तं विचार्यासौ स्थिरीकृता । न कुटी व्योम्नि येन त्वम् अभविष्यस् स्थिरस्थितिः
कारण, मी तुझी कथा नीट विचारात घेऊन हे ठरवले आहे की, झोपडीशिवाय तू आकाशात स्थिर राहूच शकला नसतास.
तस्मात् कमलपत्राक्ष यद् गतं गतम् एव तत् । विचार्यातीतम् उत्सृज्य पश्य साम्प्रतिकीं स्थितिम्
म्हणून, कमलासारख्या डोळ्याच्या एक्या, जे गेले ते खरोखरच गेले; जे विचारून संपले ते बाजूला ठेव आणि सध्याची आपली स्थिती पाहा.
उत्तिष्ठ सिद्धलोकेषु निवसावो यथास्थितम् । स्वास्पदस्थितयस् सौम्यास् स्वात्मसिद्धौ सुसाधनम्
चला, आपण सिद्ध लोकांच्या प्रदेशात जाऊन राहूया, आपापल्या स्थितीत शांतपणे, स्वतःच्या आत्मसिद्धीत सहजतेने आणि दृढपणे स्थिर राहूया.
इति निर्णीय ताव् आवाम् उत्प्लुतौ तारकोपमौ । समम् एकपुटोड्डीनौ व्योम यन्त्रोपलाव् इव
अशी ठरवून आम्ही दोघेही एकत्र उडी मारली, जणू दोन तारे एकाच वेळी आकाशात एका यंत्राने उचलले गेले आहेत.
प्रणामपूर्वम् अन्योऽन्यम् अथ कृत्वा विसर्जनम् । गतस् सो ऽभिमतं देशम् अहं चाभिमतं गतः
मग आम्ही एकमेकांना नमस्कार करून निरोप घेतला; तो त्याच्या इच्छित स्थळी गेला आणि मीही माझ्या आवडत्या ठिकाणी गेलो.
इति वृत्तान्तम् अखिलम् उक्तवान् अस्मि राघव । तवाश्चर्यमयीं पश्य संसृतीनां विचित्रताम्
राघव, मी हा सर्व प्रसंग तुला सांगितला; आता या संसारातील अद्भुत आणि रंगीबेरंगी विविधता पाहा.
भगवंस् तव देहो ऽसौ पृथिव्याम् अणुतां गतः । भ्रान्तẖ केन शरीरेण सिद्धलोकांस् ततो भवान्
भगवंत, तुमचं हे शरीर पृथ्वीवर अगदी सूक्ष्म झालं होतं; मग कोणत्या शरीरानं तुम्ही सिद्धलोकांमध्ये फिरलात?
आं स्ंर्तं शृणु किं वृत्तं ततो मम जगद्गृहे । भ्रमतस् सिद्धसेनासु लोकपालपुरीषु च
हो, मला आठवतंय—माझ्याबरोबर तेव्हा काय घडलं ते ऐका, मी सिद्धांच्या समूहात आणि लोकपालांच्या नगरांमध्ये फिरत असताना.
अहम् इन्द्रपुरं प्राप्तो न कश्चित् तत्र दृष्टवान् । माम् इमं देहरहितम् आतिवाहिकदेहिनम्
मी इंद्राच्या नगरीत पोहोचलो, पण तिथं कुणालाही मी दिसलो नाही, कारण माझं स्थूल शरीर नव्हतं, फक्त सूक्ष्म, आकाशासारखं रूप होतं.
अहं किल तदा राम सम्पन्नो गगनाकृतिः । न चाधारो न चाधेयश् चिदाकाशमयात्मकः
त्या वेळी, राम, मी खरोखरच आकाशासारखा झालो होतो—ना आधार होता, ना अधिष्ठान; माझं स्वरूप पूर्णपणे चैतन्याचं आकाश होतं.
न ग्रहीता न च ग्राह्यस् त्वादृशार्थावबोधिनाम् । न चैव देशकालानां क्वचिद् आवृतिकारकः
तुमच्यासारख्या सत्याची जाणीव झालेल्यांसाठी, न पाहणारा असतो, न पाहण्यासारखे काही असते, आणि कधीही देश किंवा काळ यांच्यामुळे काहीही अडथळा येत नाही.
अरुद्धश् च पदार्थौघैस् स्वयं स्वानुभवोन्मुखः । व्यवहर्ता तथाभूतैर् एव पुम्भिर् मनोमयैः
ज्याच्यावर बाह्य वस्तूंचा काहीही अडथळा नाही, तो आपोआप स्वतःच्या अनुभवाकडे वळतो आणि मनाने घडलेल्या इतर लोकांशी तसेच वागतो.