सा निवृत्ता कुटी तत्र सम्पन्नं व्योम केवलम् । स सिद्धो ऽथ निराधारḫ पतितो ऽधस् समाधिमान्
तेथे ती झोपडी नाहीशी झाली आणि फक्त निर्मळ आकाश उरले. मग तो सिद्ध पुरुष, समाधी अवस्थेत, कुठेही आधार न उरल्याने खाली पडला.
स्वप्नसङ्कल्पसंशान्तौ स्वप्नसङ्कल्पपत्तनम् । यथा साशु कुटी नष्टा मत्सङ्कल्पोपशान्तितः
जसा स्वप्नातील संकल्प शांत झाला की स्वप्नातील शहर नाहीसे होते, तसाच माझा संकल्प निवळताच ती झोपडी क्षणात अदृश्य झाली.
स पपात ततो ध्यानी जलोत्पीड इवाम्बुदात् । खाद् इवानिलनुन्नो ऽब्द इन्दुर् दिव इव क्षये
मग तो ध्यान करणारा जसा ढगातून पाण्याचा थेंब खाली पडतो, किंवा आकाशातून चंद्र आपला काळ संपल्यावर खाली पडतो, किंवा वाऱ्याने ढग उडून जातो, तसा खाली पडला.
वैमानिक इवापुण्यश् छिन्नमूल इव द्रुमः । खात् त्यक्त इव पाषाणस् स पपात ततो ऽवनौ
तो जसा पुण्य हरपलेल्या देवासारखा, किंवा मुळं कापलेल्या झाडासारखा, किंवा खड्ड्यातून फेकून दिलेला दगड जसा खाली पडतो, तसा जमिनीवर पडला.
अहं यावद् इयं तावत् कुटिकास्त्व् इति कल्पने । क्षीणे कुटीक्षये जाते स सिद्धḫ पतितẖ क्षणात्
‘ही झोपडी असू दे’ अशी कल्पना तोपर्यंत होती, पण जेव्हा झोपडी नष्ट झाली, तेव्हा तो सिद्ध पुरुष क्षणात खाली पडला.
पतता तेन सिद्धेन ततस् सौजन्यकौतुकात् । सार्धम् एवाहम् अगमं नभसो वसुधातलम्
तो सिद्ध पुरुष पडत असताना, माझ्या मनात कुतूहल आणि चांगुलपणामुळे, मीही त्याच्यासोबत आकाशातून पृथ्वीवर खाली आलो.
सो ऽपतत् पवनस्कन्धवलनावर्तवृत्तिभिः । सप्तद्वीपसमुद्रान्तगीर्वाणरमणावनौ
तो वाऱ्याच्या झोतांनी आणि भोवऱ्यांनी वाहत जाऊन, सात द्वीप आणि समुद्रांनी वेढलेल्या, देवांना प्रिय अशा पृथ्वीवर पडला.
प्राणापानोर्ध्वगामित्वात् खाद् यथास्थितम् एव सः । स्पष्ट एवोर्ध्वमूर्धोर्व्यां बद्धपद्मासनो ऽपतत्
त्याच्या प्राण-अपानाचा प्रवाह वरच्या दिशेने असल्यामुळे, तो जसा होता तसाच, डोकं वर आणि पाय खाली, कमळासनात बसलेला स्पष्टपणे जमिनीवर पडला.
न प्रबुद्धो बभूवासाव् इव नूनम् अचेतनः । पाषाणदेह इव वा वातूलात्मेव वा लघुः
तो शुद्धीवर आला नाही, जणू काही तो खरंच जड झाला होता, दगडाच्या देहासारखा किंवा वाऱ्याने हलणाऱ्या आत्म्यासारखा हलका झाला होता.
मया तदवबोधार्थम् अथ यत्नवता तदा । कृत्वा जलदतां व्योम्नो वृष्टं गर्जितम् ऊर्जितम्
माझ्या मनात ते समजून घेण्याची इच्छा झाली म्हणून मी खूप प्रयत्न केला आणि आकाशात ढगाचा रूप घेतलं, जोरदार पाऊस आणि गडगडाट केला.
करकाशनिपातेन तेन तस्मिन् दिगन्तरे । मयूरḫ प्रावृषीवासौ बुद्धो ऽबोधि वनावनेः
त्या दिशेला वीज चमकली आणि जसा पावसाळ्यातील मोर जागा होतो, तसा तो अज्ञानाच्या जंगलातून जागा झाला.
बभाव् आसादिताङ्गश्रीर् विकासितविलोचनः । धारानिकरफुल्लात्मा प्रावृषीवाम्बुजाकरः
त्याचे अंग तेजाने उजळले, डोळे पूर्ण उघडले, आणि मन आनंदाच्या धारांनी फुलले; जणू पावसाळ्यातील कमळांनी भरलेले तळे.
प्रबुद्धं सम्प्रशान्तायां वृष्टौ तम् अहम् अग्रतः । अपृच्छं स्वच्छम् आवृत्त्या निवृत्तं परमार्थतः
पाऊस थांबल्यावर आणि तो शांत व जागृत झाल्यावर, मी त्याच्याजवळ गेलो आणि निर्मळ मनाने, पूर्णपणे शांत झालेल्या अवस्थेत त्याला विचारले.
क्व स्थितो ऽसि करोषीदं किं च भो मुनिनायक । कस् त्वं कस्माद् अलं दूरान् न भ्रंशम् अपि चेतसि
तू कुठे आहेस? येथे काय करतोस, हे ऋषीश्रेष्ठ? तू कोण आहेस आणि इतक्या दूर असूनही तुझे मन किंचितही का ढळत नाही?
इत्य् उक्तो माम् असौ प्रेक्ष्य संस्मृत्य प्राक्तनीं गतिम् । उवाच वचनं चारु चातको जलदं यथा
असं मी बोलल्यावर, त्याने माझ्याकडे पाहिलं आणि आपली जुनी अवस्था आठवली. मग तो गोड शब्दांनी बोलू लागला, जसं चातक पक्षी पावसाच्या ढगाशी बोलतो.
प्रतिपालय मे यावत् स्ववृत्तान्तं स्मराम्य् अहम् । कथयिष्यामि ते पश्चात् पाश्चात्यं वृत्तम् आत्मनः
थोडा वेळ थांब, मी माझ्या आयुष्यातील गोष्टी आठवतो. नंतर मी तुला माझ्या पुढच्या घडामोडी सांगीन.
इत्य् उक्त्वा चिन्तयित्वाशु स यथावृत्तम् अक्षतम् । स्मृतवान् सायम् अह्नीव समाचरितम् आत्मनः
असं सांगून त्याने लगेच विचार केला आणि जसं काही घडलं तसंच सगळं आठवलं, जसं एखादा माणूस संध्याकाळी दिवसभर काय घडलं ते आठवतो.
माम् अथोवाच वचनं चारु चन्द्रांशुशीतलम् । आह्लादकम् अनिन्द्यं च निरवद्यं सुखोदयम्
मग त्याने मला असे शब्द सांगितले, जे चंद्राच्या किरणांसारखे शीतल, आनंददायक, कुठेही दोष नसलेले आणि मनाला सुख देणारे होते.
अधुना त्वं मया ब्रह्मन् परिज्ञातो ऽभिवादये । अतिक्रमो ऽयं क्षन्तव्यस् स्वभावो हि सतां क्षमा
ब्रह्मन्, आता मी तुला ओळखलं आहे आणि तुला नमस्कार करतो. माझ्या या चुकीला माफ कर; कारण क्षमा ही सज्जनांची खरी ओळख असते.
मुने चिरम् अहं भ्रान्तो देवोपवनभूमिषु । भोगामोदविमोहेषु षट्पदḫ पद्मिनीष्व् इव
मुनी, मी खूप दिवस देवांच्या बागेत सुखाच्या आणि मोहाच्या धुंदीत, जसं मधमाशी कमळांमध्ये भटकते तसं, भरकटत राहिलो.
दृश्यनद्याम् अथो चित्तजलकल्लोलहेलया । चक्रावर्तोह्यमानेन मयोद्विग्नेन चिन्तितम्
दृश्यांच्या या प्रवाहात माझं मन विचारांच्या लाटांनी हेलकावत राहिलं, भोवऱ्यात सापडल्यासारखं मी अस्वस्थ आणि चिंतेत पडलो.
संसारसागरे दृश्यकलोल्लैर् अहम् आकुलः । कालेनोद्वेगम् आयातश् चातको ऽवग्रहे यथा
या संसाराच्या समुद्रात मी दृश्यांच्या लाटांनी गोंधळलो; काळाच्या ओघात माझ्या मनात त्रास निर्माण झाला, जसं चातक पक्ष्याला दुष्काळात होतं.
संविन्मात्रैकसारेषु रम्यं भोगेषु नाम किम् । अवतिष्ठे गतोद्वेगं संविद्व्योम्न्य् एव केवलम्
शुद्ध चेतनेच्या स्वरूपात असलेल्या सुखांमध्ये खरं आनंद काय आहे? मी सर्व चिंता मागे टाकून फक्त त्या चेतनेच्या आकाशात स्थिर आहे.
शब्दरूपरसस्पर्शगन्धमात्राद् ऋते परम् । नेह किञ्चन नामास्ति किम् एतावत्य् अलं रमे
ध्वनी, रूप, चव, स्पर्श आणि सुगंध यांशिवाय इथे दुसरं काहीच नाही; मग अशा मर्यादित गोष्टींमध्ये मला आनंद कशासाठी घ्यावा?
विन्मात्राकाशम् एवैतत् सर्वं विन्मात्रम् एव वा । तत् किम् अत्रासदाकारे रमे नष्टमतिर् यथा
हे सगळं फक्त चेतनेचं आकाश किंवा केवळ चेतनाच आहे; मग या खोट्या रूपांमध्ये, जणू मन हरवलेल्या माणसासारखा, मी आनंद कशाला घ्यावा?
विषया विषवैषम्या वामाẖ कामविमोहदाः । रसा विरसवैरस्या लुठन्न् एषु न को हतः
जगातील विषय हे नेहमीच अस्थिर आणि विरोधाभासी असतात, ते इच्छा आणि भ्रम निर्माण करतात; त्यांचा स्वाद नीरस आणि अप्रिय असतो—त्यात गुंतून कोण बिघडत नाही?
जीर्णजीवितजम्बालजरच्छफरिकां मतिम् । कायद्रुमगतादातुं जरेच्छति बृहद्बकी
जुने झालेले हे जीवन जणू काही सडलेल्या, घाणेरड्या लहानशा माशासारखे आहे, जो शरीररूपी झाडावर राहतो. या माशाला पकडण्यासाठी म्हातारपणाचा मोठा बगळा नेहमीच टपून बसलेला असतो.
कायो ऽयम् अचिरापायो बुद्बुदो ऽम्बुनिधाव् इव । स्फुरन्न् एव पुरो ऽन्तर्धिं याति दीपशिखा यथा
हे शरीर फार लवकर निघून जाते, जणू समुद्रातील फुग्याप्रमाणे. समोर असतानाच, ते क्षणात नाहीसे होते, अगदी दिव्याच्या ज्योतीसारखे.
विविधाकुलकल्लोला चक्रावर्तविधायिनी । मृतिजन्मबृहत्कूला सुखदुẖखतरङ्गिणी
हे जीवन म्हणजे एक मोठी नदी आहे, ज्यात वेगवेगळ्या गोंधळाच्या लाटा आहेत, जन्ममरणाच्या मोठ्या काठांनी वेढलेली, सुखदुःखाच्या लाटांनी भरलेली आणि वारंवार फिरणाऱ्या भोवऱ्यांनी युक्त.
यौवनोल्लासकलिला जराधवलफेनिला । काकतालीययोगेन सम्पन्नसुखबुद्बुदा
हे जीवन तरुणाईच्या उन्मादाने गढूळ झालेले, म्हातारपणाच्या पांढऱ्या फेसाने भरलेले आहे, आणि कावळा व सुपारी एकत्र आल्यासारखी, अचानक मिळणाऱ्या सुखाच्या फुग्यांनी युक्त आहे.