बोधदेहेन हृदयं शिलानाम् अप्य् अभेदिना । प्रविश्याशु विनिर्याति याति पातालम् अम्बरम्
ज्याचं चैतन्याचं शरीर आहे, ते कोणत्याही अडथळ्याशिवाय दगडांच्याही हृदयात सहजपणे प्रवेश करू शकतं, तो अगदी पटकन आत-बाहेर जाऊ शकतो, पाताळ असो किंवा आकाश असो.
तस्मान् मया पुरा राम बोधदेहेन तत् तदा । तथा कृतम् अनन्तेन चिन्मयव्योमरूपिणा
म्हणून, हे राम, पूर्वी मीही त्या अनंत चैतन्यस्वरूप, शुद्ध आकाशासारख्या देहाने असंच केलं होतं.
वज्रपाषाणपातालनभोऽन्तरगमागमान् । कुर्वतस् तादृशस्याशु न विघ्न उपजायते
अशा व्यक्तीसाठी वज्र, दगड, पाताळ किंवा आकाश यांतून येणं-जाणं करताना कधीच कुठलाही अडथळा येत नाही.
बोधमात्रशरीरेण यावद् आस्ते जडेष्व् असौ । पदार्थेषु तथाभूतस् तावत् तत्रावतिष्ठते
जोपर्यंत तो फक्त चैतन्याच्या देहाने जड वस्तूंमध्ये राहतो, तोपर्यंत तो तिथे तसाच त्या वस्तूंमध्ये वावरतो.
स्वेच्छयैव चलित्वाथ ततो ऽन्यत्र प्रयाति चेत् । तत् तत्रैव स्थितिं याति तथैवाङ्ग मतिर् यथा
मन आपल्या इच्छेने जसे हलते आणि दुसरीकडे जाते, तसेच ते तिथेच स्थिर होते, प्रिय, जसे मन नेहमीच करते.
बोधमात्रं विदुर् देहम् आतिवाहिकम् अव्ययम् । इदानीं त्वं तम् एवेह बुद्धो ऽनुभवसि स्वयम्
शुद्ध चेतना हेच सूक्ष्म, नाश न होणारे शरीर आहे असे ते जाणतात; आणि आता, तू जागृत होऊन, ते इथे स्वतः अनुभवतोस.
चिन्मात्रव्योमरूपो ऽस्मीत्य् अर्कादाव् इति बोधतः । आत्मैवास्तम् उपानीतस् सन्न् एवासन्न् इवात्मना
'मी फक्त शुद्ध चेतनेप्रमाणे, आकाशासारखा आहे' असे समजून, सूर्याजवळ असो किंवा कुठेही, आत्मा स्वतःच विश्रांतीला येतो—तो खरा असतो, पण स्वतःसारखा नसल्यासारखा भासतो.
स्थितं स्वप्नादिजगति तमसेवासतेव वा । आवृतेनेव वान्यासाम् अलभ्येन सता दृशाम्
स्वप्नादी जगात असताना, जणू अंधारात किंवा झाकलेल्यासारखा, किंवा दुसऱ्याने झाकल्यासारखा, तो डोळ्यांना दिसत नाही, जरी तो खरा अस्तित्वात असतो.
तरङ्गलेखयाङ्गारसरितस् स्वाङ्गलग्नया । मनोराज्यश्रियेवाशु प्रोत्पन्नस्तब्धदेहया
जणू अंगारांच्या प्रवाहावर लाटेची रेघ आपल्या अंगाला चिकटलेली आहे, किंवा मनातल्या राज्याची शोभा क्षणात उगवून, शरीर एकदम ताठ झाले आहे, असे वाटते.
कज्जलालिकया वह्निविपिने पुष्पशोभया । फुल्लत्स्थलाम्बुजासारकिंशुकाशोकरूपया
जणू फुलांनी सजलेल्या अग्निच्या जंगलात काळ्या काजळाची रेघ उमटली आहे, किंवा फुललेल्या मैदानी कमळ, किंशुक आणि अशोक यांच्या रूपात शोभा दिसते.
विततारम्भयाप्य् उच्चैर् ज्वालाजालतयेद्धया । उत्थायोत्थाय वलितं खललक्ष्म्येव लोलया
ती जणू उंच व विस्तारलेली सुरुवात, जाळाच्या जाळ्यासारखी प्रखरतेने पेटलेली आहे; पुन्हा पुन्हा उगवत, वाऱ्यावर डोलणाऱ्या चंचल लक्ष्मीप्रमाणे हलती आहे.
तेजस्तयापि परमाणुकणोदरे ऽपि दृष्टेत्थम् एवम् इह राम मया जगच्छ्रीः । अन्या च सा न च चिदम्बरतḫ परस्मात् स्वप्ने पुराचलगणो ऽत्र निदर्शनं वः
जशी तेजाची झलक अगदी लहान कणातही दिसते, तशीच, हे राम, या जगाची शोभा मी येथे पाहिली आहे; ती वेगळीही आहे आणि नाहीही, कारण ती चैतन्याच्या आकाशात विलीन होते; स्वप्नात पर्वतांचा समूह जसा दिसतो, तसा हा अनुभव तुला उदाहरण म्हणून आहे.
अथ वातमयीं धत्त्वा जगत्प्रेक्षणकौतुकात् । धारणां धीरया वृत्त्या वातताम् अहम् आगतः
मग जग पाहण्याच्या उत्सुकतेने मी वाऱ्यासारखा देह धारण केला आणि एकाग्रतेच्या स्थिर वृत्तीने वाऱ्याच्याच अवस्थेला पोहोचलो.
सम्पन्नो ऽस्म्य् अनिलो वल्लीललनालोकलासकः । कमलोत्पलकुन्दादिजालकामोदपालकः
मी वारा झालो, वेल्यांच्या तेंडळांशी खेळण्यात आनंद मानणारा आणि कमळ, निलकमळ, जाई, जुई यांसारख्या फुलांच्या गंधाचे रक्षण करणारा.
शीकरोत्करनीहारहेलाहरणतर्षुलः । सुरतश्रान्तसर्वाङ्गसमाह्लादनहर्षुलः
शीतकण आणि धुक्याचा खेळ दूर करण्याची मला ओढ आहे, आणि प्रेमाच्या थकव्याने अंग दुखलेल्यांना ताजेतवाने करण्याचा मला आनंद आहे.
तृणगुल्मलतावल्लीदलताण्डवपण्डितः । लतौषधिफलोल्लासकुसुमामोदमण्डितः
गवत, झुडुपे, वेल, पान यांच्या नृत्यात मी पारंगत आहे, आणि फुललेल्या औषधी व फळांच्या सुगंधाने मी सुशोभित झालो आहे.
मृदुर् मङ्गलकालेषु ललनालकचालकः । भीम उत्पातवातेषु पर्णवत्प्रौढपर्वतः
शुभ प्रसंगी मी मृदू असतो, स्त्रियांच्या केसांच्या लटांमध्ये अलगद फिरतो; पण मोठ्या वादळात मी भीषण होतो, जणू काही पानांनी भरलेला मोठा डोंगर.
नन्दने कुन्दमन्दारमकरन्दरजोऽरुणः । नरके ऽङ्गारसम्भारो भुवि नीहारभासुरः
स्वर्गात मी कुंद आणि मंडार फुलांच्या परागामुळे लालसर होतो; नरकात मी जळत्या कोळशांचा ढीग असतो; पृथ्वीवर मी धुक्याच्या तेजासारखा चमकतो.
सागरे ऽसरलावर्तलेखानुमितसर्पणः । दिवि वारिदसञ्चारमृष्टामृष्टेन्दुदर्पणः
सागरात माझ्या हालचाली लाटांच्या नाजूक रेषांवरून ओळखता येतात; आकाशात मी चंद्र आणि मेघ यांच्या वाटा स्वच्छ करणारा आरसा आहे.
नक्षत्रक्षत्रसैन्यस्य रथो रंहोविबृंहितः । त्रैलोक्यसिद्धसञ्चारविमानधरणेहितः
ताऱ्यांच्या आणि ग्रहांच्या सैन्याचा युद्धात विस्तारलेला रथ मी आहे; आणि त्रैलोक्यातील सिद्धांच्या विमानांना आधार देणारा मीच आहे.
सहोदर इव क्षिप्रगामित्वाद् अस्य चेतसः । अनङ्गो ऽपि समस्ताङ्गस् स्पन्दनानन्दचन्दनः
या चपळ मनाची गती जणू सख्ख्या भावासारखी आहे. शरीर नसतानाही ते सर्व अंगांत वावरते, जीवनाच्या स्पंदनातून आनंदाचा गंध पसरवणारे आहे.
तुषारशीकरासारजरारोमविजर्जरः । आमोदयौवनोन्मादो मौनमार्दवशैशवः
ओल्या दवाच्या थंडीत आणि वार्धक्याच्या झळांनी जरी ते क्षीण झाले असले, तरी तरुणपणाच्या सुगंधाने ते मोहित आहे, शांत, कोमल आणि बालसुलभ आहे.
नन्दनामोदमधुरो मधुरोदारसंसृतिः । चारुचैत्ररथोन्मुक्तो हृतकान्तारतश्रमः
नंदनवनाच्या सुवासाने मधुर, सौम्य प्रवाहाने उदार, वसंताच्या सुंदर रथासारखे, प्रिय व्यक्तीच्या वियोगाची थकवा हरवलेले आहे.
चिरं गङ्गातरङ्गाङ्गदोलान्दोलनसश्रमः । श्रमस्वरूपज्ञतया निवारितरतश्रमः
गंगेच्या लाटांवर अंग झुलवल्याने दीर्घकाळ थकले असले, तरी प्रयत्नाचे खरे स्वरूप ओळखल्यामुळे इच्छेचा थकवा नाहीसा झाला आहे.
पुष्पभारनतास् स्पर्शैर् वसन्तवनितालताः । चिरं चपलयंल् लोलदलहस्तालिलोचनाः
वसंतातील तरुणींच्या वेलींना फुलांचं ओझं झेलताना त्या वाकतात, त्यांच्या डोळ्यांत पानांसारखी चंचलता असते, हात थरथरत राहतात, आणि त्या खूप वेळ खेळकरपणाने वावरतात.
चिरं भुङ्क्त्वेन्दुबिम्बाङ्गं सुप्त्वा पूर्णाभ्रतल्पके । विधूय कमलानीकम् अपनीतरतश्रमः
चंद्राच्या पूर्ण गोलाचा आनंद घेत, गडद ढगांच्या गादीवर झोपून, कमळांच्या झुंडीला दूर सारून, इच्छा आणि श्रम मागे टाकून तो दीर्घकाळ सुखात रमतो.
समस्तरजसाम् ओको व्योमगामी तुरङ्गमः । आमोदमदमातङ्गसमुल्लासमहासुहृत्
सर्व वासनांचं निवासस्थान, आकाशातून धावणारा घोडा, आनंदाच्या सुगंधात आणि मस्तीत न्हालेला, मोठा मित्र.
धारोर्णाढ्यतडिच्छृङ्गपयोदपशुपालकः । तन्तुश् शीकरमुक्तानाम् अरिर् घर्मरजोरुजाम्
पावसाच्या धारा आणि वीजेच्या शिखरांनी सजलेला, ढगांचा राखणारा, दवबिंदूंच्या मण्यांसारखा तंतू, उन्हाच्या धुळीच्या आणि वेदनेचा शत्रू.
आकाशकुसुमामोदस् सर्वशब्दसहोदरः । नाडीप्रणालीसलिलं भूताङ्गोपाङ्गनर्तकः
आकाशातील फुलांच्या आनंदात रमणारा, सर्व शब्दांचा जणू सख्खा भाऊ; नाड्यांमधील प्रवाही पाणी, आणि पंचमहाभूतांच्या अंग-उपांगांमध्ये नाचणारा.
मर्मकर्मकरैकात्मा हृद्गुहागेहकेसरी । नित्यम् एकान्तपथिकस् सारथिर् जातवेदसः
जीवनातील अत्यावश्यक कृती करणाऱ्याशी एकरूप, हृदयाच्या गुहेत वसणारा सिंह; नेहमी एकटा प्रवास करणारा, अग्निजन्म्याचा सारथी.