शीकरोत्कररूपेण रथम् आरुह्य मारुतम् । आमोदेनेव विहृतं विमलव्योमवीथिषु
शीतळ दवबिंदूंच्या रूपाने वाऱ्यावर स्वार होऊन, तो निर्मळ आकाशाच्या वाटांमध्ये आनंदाने भटकत होता.
राम तस्याम् अवस्थायां परमाणुकणं प्रति । अनुभूतम् अशेषेण यथास्थितम् इदं जगत्
राम, त्या अवस्थेत या जगातल्या प्रत्येक अणूचा अनुभव जसा आहे तसाच पूर्णपणे आला.
अजडेन जडेनेव मया जलतया तया । अन्तस् सर्वपदार्थानां ज्ञाताज्ञातेन संस्थितम्
मी जरी चेतन असलो तरी जणू काही जड आहे असे वाटले, आणि त्या पाण्याने जणू पाण्यासारखेच, सर्व वस्तूंच्या आतमध्ये ओळखीच्या आणि अनोळखी अशा सर्व गोष्टींमध्ये मी भरून राहिलो होतो.
जगतां तत्र लक्षाणि नाशोत्पादशतानि च । मया दृष्टानि रूढानि कदलीदलपीठवत्
तेथे मी हजारो जगं आणि त्यांची शेकडो निर्मिती-विनाश पाहिली, जी केळ्याच्या देठातील आवरणांसारखी एकावर एक रचलेली होती.
एवं जगच् चाजगद् वा साकारं वा निराकृति । चिन्मात्रगगनं सर्वम् आकाशाधिकनिर्मलम्
म्हणून हे जग असो वा नसू दे, आकार असो वा निराकार, सर्व काही शुद्ध चैतन्याचं आकाश आहे, जे आकाशाहूनही अधिक निर्मळ आहे.
न कश्चन त्वं न च किञ्चनेदं शुद्धḫ परो बोध इदं विभाति । स चापि नो किञ्चन नापि शून्यम् आकाशम् एवासि विशङ्कम् आस्स्व
तू कुणीच नाहीस, आणि हेही काहीच नाही; हे शुद्ध, सर्वोच्च ज्ञान असं प्रकट होतं. तेही काहीच नाही, आणि शून्यही नाही; तूच खऱ्या अर्थानं आकाश आहेस—कसलाही संशय न ठेवता शांत रहा.
ततो ऽहम् अभवं तेजस् तेजोधारणयेद्धया । चन्द्रार्कतारकाग्न्यादिविचित्रावयवान्वितम्
मग मी तेज झालो, तेज धारण करण्याच्या सामर्थ्यामुळे; माझ्यात चंद्र, सूर्य, तारे, अग्नि वगैरे अद्भुत अंगे सामावलेली होती.
नित्यं सत्त्वप्रधानत्वात् प्रकाशाकृतिराजवत् । सर्वदृश्यम् ऋते सर्वचौराद् ध्वान्तात् प्रतापयुक्
सतत सत्त्वगुण प्रबळ असल्यामुळे, मी नेहमीच प्रकाशस्वरूप होतो, राजासारखा; सर्व काही प्रकाशित करत असे, आणि सर्व अंधार चोरासारखा दूर करत असे.
दीपादिभिश् चरैस् स्निग्धैर् दशाशतविहारिभिः । प्रत्यक्षीकृतसर्वार्थं प्रतिगेहं सुराजवत्
दिवे आणि अशाच मृदू, हलणाऱ्या प्रकाशांनी, शेकडो प्रकारांनी आनंद देत, प्रत्येक घर अगदी स्पष्टपणे उजळून निघाले होते, जणू काही एखाद्या उत्तम राजाचा महालच.
लोकालोकेन हृषितैḫ प्रत्यक्षाद्यांशुरोमभिः । परप्रकाशैकरतैर् दूरोत्क्षिप्तासिताम्बरम्
जगाच्या स्वतःच्या प्रकाशाने, आनंदी तेजाच्या किरणांनी आणि रोमांचाने, फक्त दुसऱ्यांना उजळविण्यातच मग्न राहून, काळोखाचे आकाश दूर दूर पळून गेले होते.
अन्धकारस्य दैन्यस्य समस्तगुणनाशिनः । अदृश्यं दृश्यम् अनिशं सर्वस्य गुणशालिनः
अंधाराची जी दु:खद स्थिती सर्व सद्गुणांचा नाश करणारी आहे, ती दिसत नाही, पण तरीही नेहमी दिसते, कारण सर्व गुणी गोष्टींमध्ये ती सतत असते.
तमस्तमालपरशुḫ परशुद्धिकरं पदम् । सुवर्णमणिमाणिक्यमुक्तादिजनजीवितम्
अज्ञानरूपी अंधार छाटणारा जो श्रेष्ठ अवस्था आहे, तो पूर्णपणे शुद्धता देणारा आहे; तो सुवर्ण, रत्न, मोती आणि सर्व मौल्यवान वस्तूंचे खरे जीवन आहे.
शुक्लकृष्णारुणादीनां भित्त्यङ्गोत्सङ्गशायिनाम् । पुत्राणाम् इव वर्णानां सर्वेषां देहदḫ पिता
पांढरे, काळे, तांबडे आणि इतर रंग भिंतींवर, अंगावर किंवा मांडीवर जसे विसावतात, तसेच सर्व रंगांचा जणू काही देह हा वडील आहे, आणि ते रंग म्हणजे त्याची मुले आहेत.
घनस्नेहदशं पृथ्व्या रक्षितानिलवेधनम् । गृहं प्रति घनानन्दैर् धृतदीपकपुत्रकम्
पृथ्वीतील घट्ट, पोषक ओलावा, वाऱ्याच्या तीव्रतेपासून जपलेला, प्रत्येक घरात खोल आनंद भरून राहिला होता, आणि दिवे जणू लाडकी मुले हाती धरल्यासारखे होते.
दृष्टं पातालकेष्व् ईषत् तमोरूपिषु पावनम् । अर्धदृष्टं रजोरूपे भूतले भूतमालिते
ते पाताळात, किंचित अंधाराच्या रूपात शुद्ध करणारे दिसले; धुळीच्या रूपात अर्धवट दिसले, पण पृथ्वीवर आणि सर्व सजीवांमध्ये प्रकाश पसरला.
सत्त्वात्मसु महासत्त्वं नित्यस्थं देवसद्मसु । जगज्जीर्णकुटीदीपẖ कूपो ऽन्धतमसो महान्
सत्त्वगुणी जीवांमध्ये जे महान सत्त्व आहे, ते देवांच्या निवासस्थानी कायमचे वास करते; जसे या जगाच्या जुन्या झोपडीतला दिवा, तसेच ते गडद अंधाराचा मोठा विहीर आहे.
दिग्वधूविमलादर्शो निशानीहारमारुतः । सत्त्वं चन्द्रार्कवह्नीनां कुङ्कुमालेपनं दिवः
दिशांची वधू जशी निर्मळ आरशी, रात्रीचा धुके हाकणारा वारा, चंद्र-सूर्य-अग्नीचं सार, आकाशाचं केशराचं लेप — असं हे आहे.
केदारं दिनसस्यानां तमोऽम्बूनाम् अवग्रहः । नभẖकाचबृहत्पात्रक्षालनाम्बु समुल्लसत्
दिवसाच्या पिकांसाठीचं शेत, अंधाराच्या ढगांचं एकत्र येणं, आकाशाचं मोठं पात्र पावसाच्या पाण्याने धुतलं जातं — असं हे आहे.
सत्ताप्रदतयार्थानां प्रकाशकतयापि च । चिन्मात्रपरमार्थस्य सहोदर इवानुजः
सर्व गोष्टींना अस्तित्व देणं आणि त्यांना प्रकट करणं, यातून हे शुद्ध चैतन्याच्या, ज्याचं खरेपणच परमार्थ आहे, त्याचा लहान भाऊच जणू.
क्रियाकमलिनीभानुर् भूतलोदरजीवितम् । रूपालोकमनस्कारचमत्कारे चितिर् यथा
कर्मरूपी कमळासाठी जसा सूर्य, पृथ्वीच्या उदरातील जीवन, रूप, प्रकाश आणि मनाच्या आश्चर्याला जशी चित्त — तसंच हे आहे.
नभस्तलगतासङ्ख्यनक्षत्रमणिमालितः । दिनर्तुवत्सरावर्तो वाडवाग्न्यादिफेनिलः
आकाशात मोजता न येणाऱ्या ताऱ्यांच्या हाराने सजलेला, दिवस, ऋतू आणि वर्षांच्या फेरात फिरणारा, वाडवाग्नीच्या फेनासारखा फेसाळणारा हा सागर—
चन्द्रार्कादितरङ्गो ऽन्तरजडो ऽपङ्किलो महान् । बृहद्ब्रह्माण्डखातस्थो नित्यम् एकार्णवो ऽक्षयः
चंद्रसूर्यांच्या लाटांनी भरलेला, आतून जड पण कुठेही मळ न लागलेला, विशाल, या मोठ्या ब्रह्मांडाच्या पोकळीत वसणारा, नेहमी एकच आणि कधीही न संपणारा महासागर—
हेमादिषु सुवर्णत्वं नरादिषु पराक्रमः । काचकच्यं च रत्नादिष्व् अर्कादिष्व् अवभासनम्
धातूंमध्ये सोन्याप्रमाणे, माणसांमध्ये शौर्याप्रमाणे, रत्नांमध्ये पारदर्शकतेसारखा, आणि सूर्यादींमध्ये तेजासारखा—
ज्योत्स्ना मुखेन्दुबिम्बेषु पक्ष्मलेक्षणलक्ष्मसु । स्रवत्स्नेहामृतापूरो हासस् सौहार्दभासनम्
मुखाच्या चंद्रासारख्या कांतित, डोळ्यांच्या पापण्यांवरच्या रेषांमध्ये, ओसंडून वाहणाऱ्या स्नेहाच्या अमृतात, आणि हास्यातील मैत्रीच्या प्रकाशात—
कपोलबाहुनेत्राक्षिभ्रूकरालकलासकः । निजो ऽजेयतया जातो विलासẖ कामिनीजने
स्त्रियांचा खरा आकर्षण त्यांच्या स्वतःच्या जिंकता न येणाऱ्या स्वभावातूनच येतो. त्यांच्या गालांचा, हातांचा, डोळ्यांचा, भुवयांचा आणि कुरळ्या केसांचा सहज खेळ यामध्ये तो मोहकपणा दिसतो.
तृणीकृतत्रिभुवनं चपेटास्फोटितद्विषम् । शिरस्सु वज्रीकरणं वीर्यं सिंहादिचेतसि
त्यांचे धैर्य एवढे प्रबळ असते की सिंहांसारख्या शूरांच्या मनातही ते तीनही लोकांना तृणासमान वाटू लागते. शत्रूंना एका झटक्यात पाडतात आणि त्यांच्या डोक्याला वज्रासारखे कठीण करतात.
कटुकङ्कटकुट्टाकखड्गसङ्घट्टटाङ्कृतेः । पटुस्फुटास्फोटरटि भटेष्व् अटनम् उद्भटम्
युद्धभूमीत शूर वीरांमध्ये त्यांची वावरण्याची धिटाई, कठीण तलवारींचे टणक आवाज, जोरदार फटके आणि रणभूमीतील गोंगाट यामधून स्पष्ट दिसून येते.
देवेषु दानवारित्वं सुरारित्वं सुरारिषु । सर्वभूतेषु सौजस्त्वम् उन्नामस् स्थावरादिषु
देवतांमध्ये त्या दानवांना रोखतात; दानवांमध्ये त्या देवतांच्या शत्रू ठरतात; सर्व सजीवांमध्ये त्या तेजस्वी असतात आणि स्थावर वस्तूंमध्ये त्या वर वाढणारी शक्ती असतात.
अथ हेम भवन् भास्वांस् तत्राहम् अनुभूतवान् । जगदाकाशकोशेषु तेषु तामरसेक्षण
हे सुवर्णमय, तेजस्वी, कमळासारख्या डोळ्यांच्या प्रिय, मी त्या विश्वातील अवकाशाच्या विस्तीर्ण जागांमध्ये तुला अनुभवले.
दिगन्तदशकास्तीर्णैẖ करजालैर् जगत्खगम् । गृह्णद् अद्र्यङ्गम् अर्कत्वं ग्रामवद्दृष्टभूतलम्
दहा दिशांपर्यंत पसरलेल्या किरणांनी, जणू बोटांच्या जाळ्याने जगाला पकडणारा पक्षी, पर्वताला कवेत घेणारा, सूर्य झाला आणि पृथ्वीला गावासारखी पाहणारा.