नानाह्रदनदीगेहगामिनाविरताध्वना । विश्रान्तं सेतुसुहृदḫ प्रसादेन क्वचित् क्वचित्
नाना तळ्यांत, नद्यांत आणि घरांत अखंडपणे फिरत राहून, ते कधी कधी पूलांजवळ मित्रांसोबत, कृपेने, इथे तिथे विसावते.
विदा विदनुसन्धानाज् जडेन तदनाश्रयात् । जलाशयेषूल्लसितं जलेनावर्तवृत्तिना
त्याच्या विभागांचा शोध घेत आणि जड आधारावर, ते जलाशयांत उठते, पाण्याच्या गोलाकार प्रवाहात फिरते.
मया दुष्कृतिनेवोर्ध्वाच् छिलास्तम्भेन भूभृताम् । सावर्तवृत्तिना श्वभ्रपातेषु शतधा गतम्
माझ्या हातून, जणू काही एखाद्या पापीला शिक्षा द्यावी म्हणून, पर्वताचा दगडी खांब वर फेकला गेला आणि तो गोल गोल फिरत खोल दऱ्यांमध्ये शंभर तुकड्यांत फुटून गेला.
धूमरूपेण निर्गत्य दारुभ्यो गगनार्णवे । कणरत्नेन नीलर्क्षमणाव् आवर्तिना स्थितम्
लाकडातून धूर निघून जसा आकाशाच्या अथांग सागरात जातो, तसा निळ्या नीलमणीचा कण गोल फिरत तिथेच राहिला.
विश्रान्तम् अभ्रपीठेषु विद्युद्वनितया सह । भिन्नेन्द्रनीलनीलेन शेषाङ्गेष्व् इव शौरिणा
तो मेघांच्या आसनांवर वीजेच्या चमकासोबत विसावला, जणू फाटलेल्या नीलमणीसारखा निळा रंग, विष्णूने शेषाच्या अंगावर ठेवला आहे.
परमाणुमये सर्गे पिण्डरूपेष्व् अलक्षितम् । स्थितम् अन्तḫ पदार्थेषु ब्रह्मणेवाबिलात्मना
परमाणूंनी बनलेल्या या सृष्टीत, गाठीच्या रूपात न दिसता, तो सर्व पदार्थांच्या आत आहे, जसा अस्पष्ट स्वरूपाचा ब्रह्म सर्वत्र आहे.
प्राप्य जिह्वाणुभिस् सङ्गम् अनुभूतिẖ कृतोत्तमा । या नात्मनो न देहस्य मन्ये ज्ञानस्य केवलम्
जिभेच्या अगदी सूक्ष्म कणांनी जेव्हा एकरूपता मिळते, तेव्हा ती श्रेष्ठ अनुभूती होते; ती ना आत्म्याची असते, ना देहाची, असं मला वाटतं — ती फक्त ज्ञानाचीच असते.
न मया न च देहेन नान्येनास्वादितात्म यत् । तद् अन्तर् विधृतं शैत्यम् अज्ञानाय तद् अप्य् असत्
ना मी, ना देह, ना कुणी दुसरा — कुणीच त्या साराचा आस्वाद घेतलेला नाही; आतल्या आत जो गारवा धरून ठेवला आहे, तो अज्ञानासाठी आहे आणि तोही खरा नाही.
सर्वर्तुरसरूपेण नानामोदानि दिक्ष्व् अलम् । भुक्तानि पुष्पजालानि प्रोच्छिष्टं ददतालये
सर्व ऋतूंच्या चवींसह, वेगवेगळ्या दिशांना पसरलेल्या सुगंधांनी, फुलांच्या माळा आस्वादल्या गेल्या आणि उरलेले अंश घरात ठेवले गेले.
चतुर्दशप्रकाराणां भूतानाम् अङ्गसन्धिषु । उषितं चेतनेनेव जडेनाप्य् अजडात्मना
चौदा प्रकारच्या भूतांच्या सांध्यांमध्ये, जड असूनही, जणू काही चेतनेसारखा, पण खरं तर अजड आत्म्यामुळे, तो तिथे वास करत होता.
शीकरोत्कररूपेण रथम् आरुह्य मारुतम् । आमोदेनेव विहृतं विमलव्योमवीथिषु
शीतळ दवबिंदूंच्या रूपाने वाऱ्यावर स्वार होऊन, तो निर्मळ आकाशाच्या वाटांमध्ये आनंदाने भटकत होता.
राम तस्याम् अवस्थायां परमाणुकणं प्रति । अनुभूतम् अशेषेण यथास्थितम् इदं जगत्
राम, त्या अवस्थेत या जगातल्या प्रत्येक अणूचा अनुभव जसा आहे तसाच पूर्णपणे आला.
अजडेन जडेनेव मया जलतया तया । अन्तस् सर्वपदार्थानां ज्ञाताज्ञातेन संस्थितम्
मी जरी चेतन असलो तरी जणू काही जड आहे असे वाटले, आणि त्या पाण्याने जणू पाण्यासारखेच, सर्व वस्तूंच्या आतमध्ये ओळखीच्या आणि अनोळखी अशा सर्व गोष्टींमध्ये मी भरून राहिलो होतो.
जगतां तत्र लक्षाणि नाशोत्पादशतानि च । मया दृष्टानि रूढानि कदलीदलपीठवत्
तेथे मी हजारो जगं आणि त्यांची शेकडो निर्मिती-विनाश पाहिली, जी केळ्याच्या देठातील आवरणांसारखी एकावर एक रचलेली होती.
एवं जगच् चाजगद् वा साकारं वा निराकृति । चिन्मात्रगगनं सर्वम् आकाशाधिकनिर्मलम्
म्हणून हे जग असो वा नसू दे, आकार असो वा निराकार, सर्व काही शुद्ध चैतन्याचं आकाश आहे, जे आकाशाहूनही अधिक निर्मळ आहे.
न कश्चन त्वं न च किञ्चनेदं शुद्धḫ परो बोध इदं विभाति । स चापि नो किञ्चन नापि शून्यम् आकाशम् एवासि विशङ्कम् आस्स्व
तू कुणीच नाहीस, आणि हेही काहीच नाही; हे शुद्ध, सर्वोच्च ज्ञान असं प्रकट होतं. तेही काहीच नाही, आणि शून्यही नाही; तूच खऱ्या अर्थानं आकाश आहेस—कसलाही संशय न ठेवता शांत रहा.
ततो ऽहम् अभवं तेजस् तेजोधारणयेद्धया । चन्द्रार्कतारकाग्न्यादिविचित्रावयवान्वितम्
मग मी तेज झालो, तेज धारण करण्याच्या सामर्थ्यामुळे; माझ्यात चंद्र, सूर्य, तारे, अग्नि वगैरे अद्भुत अंगे सामावलेली होती.
नित्यं सत्त्वप्रधानत्वात् प्रकाशाकृतिराजवत् । सर्वदृश्यम् ऋते सर्वचौराद् ध्वान्तात् प्रतापयुक्
सतत सत्त्वगुण प्रबळ असल्यामुळे, मी नेहमीच प्रकाशस्वरूप होतो, राजासारखा; सर्व काही प्रकाशित करत असे, आणि सर्व अंधार चोरासारखा दूर करत असे.
दीपादिभिश् चरैस् स्निग्धैर् दशाशतविहारिभिः । प्रत्यक्षीकृतसर्वार्थं प्रतिगेहं सुराजवत्
दिवे आणि अशाच मृदू, हलणाऱ्या प्रकाशांनी, शेकडो प्रकारांनी आनंद देत, प्रत्येक घर अगदी स्पष्टपणे उजळून निघाले होते, जणू काही एखाद्या उत्तम राजाचा महालच.
लोकालोकेन हृषितैḫ प्रत्यक्षाद्यांशुरोमभिः । परप्रकाशैकरतैर् दूरोत्क्षिप्तासिताम्बरम्
जगाच्या स्वतःच्या प्रकाशाने, आनंदी तेजाच्या किरणांनी आणि रोमांचाने, फक्त दुसऱ्यांना उजळविण्यातच मग्न राहून, काळोखाचे आकाश दूर दूर पळून गेले होते.
अन्धकारस्य दैन्यस्य समस्तगुणनाशिनः । अदृश्यं दृश्यम् अनिशं सर्वस्य गुणशालिनः
अंधाराची जी दु:खद स्थिती सर्व सद्गुणांचा नाश करणारी आहे, ती दिसत नाही, पण तरीही नेहमी दिसते, कारण सर्व गुणी गोष्टींमध्ये ती सतत असते.
तमस्तमालपरशुḫ परशुद्धिकरं पदम् । सुवर्णमणिमाणिक्यमुक्तादिजनजीवितम्
अज्ञानरूपी अंधार छाटणारा जो श्रेष्ठ अवस्था आहे, तो पूर्णपणे शुद्धता देणारा आहे; तो सुवर्ण, रत्न, मोती आणि सर्व मौल्यवान वस्तूंचे खरे जीवन आहे.
शुक्लकृष्णारुणादीनां भित्त्यङ्गोत्सङ्गशायिनाम् । पुत्राणाम् इव वर्णानां सर्वेषां देहदḫ पिता
पांढरे, काळे, तांबडे आणि इतर रंग भिंतींवर, अंगावर किंवा मांडीवर जसे विसावतात, तसेच सर्व रंगांचा जणू काही देह हा वडील आहे, आणि ते रंग म्हणजे त्याची मुले आहेत.
घनस्नेहदशं पृथ्व्या रक्षितानिलवेधनम् । गृहं प्रति घनानन्दैर् धृतदीपकपुत्रकम्
पृथ्वीतील घट्ट, पोषक ओलावा, वाऱ्याच्या तीव्रतेपासून जपलेला, प्रत्येक घरात खोल आनंद भरून राहिला होता, आणि दिवे जणू लाडकी मुले हाती धरल्यासारखे होते.
दृष्टं पातालकेष्व् ईषत् तमोरूपिषु पावनम् । अर्धदृष्टं रजोरूपे भूतले भूतमालिते
ते पाताळात, किंचित अंधाराच्या रूपात शुद्ध करणारे दिसले; धुळीच्या रूपात अर्धवट दिसले, पण पृथ्वीवर आणि सर्व सजीवांमध्ये प्रकाश पसरला.
सत्त्वात्मसु महासत्त्वं नित्यस्थं देवसद्मसु । जगज्जीर्णकुटीदीपẖ कूपो ऽन्धतमसो महान्
सत्त्वगुणी जीवांमध्ये जे महान सत्त्व आहे, ते देवांच्या निवासस्थानी कायमचे वास करते; जसे या जगाच्या जुन्या झोपडीतला दिवा, तसेच ते गडद अंधाराचा मोठा विहीर आहे.
दिग्वधूविमलादर्शो निशानीहारमारुतः । सत्त्वं चन्द्रार्कवह्नीनां कुङ्कुमालेपनं दिवः
दिशांची वधू जशी निर्मळ आरशी, रात्रीचा धुके हाकणारा वारा, चंद्र-सूर्य-अग्नीचं सार, आकाशाचं केशराचं लेप — असं हे आहे.
केदारं दिनसस्यानां तमोऽम्बूनाम् अवग्रहः । नभẖकाचबृहत्पात्रक्षालनाम्बु समुल्लसत्
दिवसाच्या पिकांसाठीचं शेत, अंधाराच्या ढगांचं एकत्र येणं, आकाशाचं मोठं पात्र पावसाच्या पाण्याने धुतलं जातं — असं हे आहे.
सत्ताप्रदतयार्थानां प्रकाशकतयापि च । चिन्मात्रपरमार्थस्य सहोदर इवानुजः
सर्व गोष्टींना अस्तित्व देणं आणि त्यांना प्रकट करणं, यातून हे शुद्ध चैतन्याच्या, ज्याचं खरेपणच परमार्थ आहे, त्याचा लहान भाऊच जणू.
क्रियाकमलिनीभानुर् भूतलोदरजीवितम् । रूपालोकमनस्कारचमत्कारे चितिर् यथा
कर्मरूपी कमळासाठी जसा सूर्य, पृथ्वीच्या उदरातील जीवन, रूप, प्रकाश आणि मनाच्या आश्चर्याला जशी चित्त — तसंच हे आहे.