विद्धि चिद्रूपबालस्य मनोराज्यं जगत्त्रयम् । महीतलादिकं दृश्यम् इदं सर्गं च सर्वदा
ज्याच्या स्वभावात चैतन्य आहे, त्याच्या मनाचं राज्य म्हणजे हे तिन्ही जग. पृथ्वीपासून जे काही दिसतं, ते सगळं सृष्टीचं दृश्य नेहमीच मनाचं प्रतिबिंब असतं.
चिद्रूपस्यात्मनो नान्यस् सङ्कल्पस् तन्मयं जगत् । वस्तुतस् तु न पिण्डात्म न सत्यात्म न भासुरम्
चैतन्यस्वरूप आत्म्याला दुसरं काही इच्छाविचार नसतो; हे जग त्याच्याच स्वरूपाचं आहे. प्रत्यक्षात, हे घनदाट नाही, खरं अस्तित्व नाही, आणि तेजस्वीही नाही.
दृश्यम् अस्त्य् अपरिज्ञातं परिज्ञातं न विद्यते । परिज्ञानं तद् एवास्य शृणोषि यद् इदं चिरम्
जेव्हा काही कळलेलं नसतं, तेव्हा ते दृश्य असतं; पण एकदा ते ओळखलं गेलं, की ते उरत नाही. हेच जाणणं, ज्याबद्दल तू इतक्या काळापासून ऐकत आहेस.
सर्वं चिन्मात्रम् आकाशं प्रकचत्य् आत्मनात्मनि । भूमण्डलात्म दृश्यात्म द्वैतैक्याभ्यां विवर्जितम्
सगळं काही चैतन्याचं आहे, आकाशासारखं, स्वतःमध्येच उजळतं. त्याला पृथ्वीचं किंवा दृश्याचं स्वरूप नाही, द्वैत किंवा अद्वैत यातलं काहीच लागत नाही.
मणिर् यथा स्वभावेन शुक्लपीतादिकास् त्विषः । अकुर्वन्न् एव कुरुते चिदाकाशस् तथा जगत्
जसा एखादा मणी आपल्या स्वभावाने पांढरा, पिवळा असे वेगवेगळे रंग दाखवतो, पण प्रत्यक्षात काही करत नाही, तसंच चैतन्याचं आकाश हे जग म्हणून दिसतं.
यतो न किञ्चित् कुरुते न च रूपं समुज्झति । तस्मान् न मानसं नेदं किञ्चिद् अस्ति महीतलम्
कारण ते काहीच करत नाही आणि आपलं मूळ रूप सोडत नाही, म्हणून हे पृथ्वी आणि सर्व काही मनाचं निर्माण नाही, इथे खरंतर काहीच अस्तित्वात नाही.
महीतलम् इवाभाति चिद्व्योमैव निरन्तरम् । आत्मन्य् एवातलं व्योम यथामलतलं स्थितम्
जी पृथ्वी दिसते, ती खरंतर अखंड चैतन्याचं आकाश आहे; आत्म्यातच पृथ्वी आणि आकाश स्थिर आहेत, जसं निर्मळ पृष्ठभागावर प्रतिबिंब उमटतं.
स्वभावमात्रकचनं तत् तदा मे तथा स्थितम् । भूमण्डलम् इवात्यच्छं खम् एव विततान्तरम्
त्या वेळी माझ्यासाठी सर्व काही केवळ आपल्या स्वभावाचा प्रकाशच होतं; जसं पृथ्वीचं गोलक अगदी स्वच्छ असतं, तसं ते फक्त आकाशाचं विस्तार होतं.
इदं भूमण्डलं तच् च द्वयम् एतन् महाचितेः । स्वरूपम् एव कचति तव स्वप्नपुरं यथा
ही पृथ्वी आणि तिचा गोल, हे दोन्ही महान चैतन्याचं स्वरूप आहे; जसं तुझं स्वप्नातील शहर चमकतं, तसंच हेही प्रकट होतं.
चिरकालप्रत्ययतस् स्थिरम् इत्य् अवगम्यते । परिज्ञातं यथाभूतं चिद्व्योमैव निरन्तरम्
खूप काळापासून असलेल्या समजुतीमुळे हे स्थिर आहे असं वाटतं; पण खरं स्वरूप ओळखल्यावर, हे अखंड चैतन्याचं आकाशच आहे असं समजतं.
इदम् आकाशमात्रात्म तद् अप्य् आकाशमात्रकम् । अज्ञानान् न परिज्ञानाज् ज्ञानान् नेदं न तत् क्वचित्
हे फक्त आकाशच आहे, आणि तेही आकाशच आहे; अज्ञानामुळे भेद दिसतो, पण ज्ञानामुळे कुठेही हे किंवा ते असं काही राहत नाही.
त्रैलोक्यभूतजालानां कालत्रितयभाविनाम् । सम्भ्रमस्वप्नसङ्कल्पमनोराज्यदशास्थितौ
तीन लोकांतील सर्व जीव, जे तीन काळांत आहेत, त्यांची अवस्था गोंधळ, स्वप्न, कल्पना आणि मनाच्या राज्यासारखी असते.
भूतानि च भविष्यन्ति वर्तमानानि यानि च । भूमण्डलानि तान्य् अङ्ग सत्तासामान्यताङ्गतः
प्रिय सखा, जे भूतकाळात होती, जे सध्या आहेत आणि जे भविष्यात येतील अशी सर्व जीवसृष्टी आणि सर्व पृथ्वीचे गोल हे अस्तित्वाच्या एका समान मूळात सामावलेले आहेत.
अहम् एव समग्राणि तेषाम् अन्तर्गतान्य् अपि । तेन तान्य् अनुभूतानि तथा दृष्टानि चाखिलम्
मीच या सर्वांचा आधार आहे, अगदी त्यांच्यात जे काही सामावलेले आहे तेही मीच आहे. म्हणून हे सर्व मीच अनुभवतो आणि पाहतो.
चिन्मात्रम् एतद् अजरं पदम् आत्मतत्त्वं शुद्धात्मताम् अजहद् अङ्गगतं बिभर्ति । सर्वं यथास्थितम् इदं जगतां तु भेदं बुद्धं सद् अङ्ग न बिभर्ति तु किञ्चनापि
हे शुद्ध चैतन्य आहे, ज्या अवस्थेला वय लागत नाही, हे आत्म्याचे खरे स्वरूप आहे. हे शुद्ध आत्म्याला त्याच्या सर्व अंगांमध्ये ठेवते, पण कधीही त्याला सोडत नाही. हे जग जसे आहे तसेच राहते, पण ज्ञानी माणूस त्यात कोणताही भेद मानत नाही.
अनन्तरं वद ब्रह्मञ् जगन्ति भवता तदा । भूमण्डलानां हृदये कच्चित् दृष्टानि वा न वा
ब्रह्मन्, पुढे मला असे सांग की त्या वेळी पृथ्वीच्या गोलांच्या हृदयात तुला ही जगते दिसली होती का, की दिसली नव्हती?
परात्मजाग्रत्स्वप्नोर्वीमण्डलौघात्मना मया । ततो ऽनुभूतं हृदये दृष्टं च परया दृशा
मी, परमात्मा, जागृती आणि स्वप्नातील विश्वांचे, त्यांच्या असंख्य गोलांच्या रूपाने, माझ्या अंतःकरणात अनुभव घेतला आणि त्या सर्वांना उच्च दृष्टीने पाहिले.
यावत् तथैव सर्वत्र जगज्जालम् अवस्थितम् । सर्वं दृश्यमयं शान्तम् अपि द्वैतमयात्मकम्
अशाच प्रकारे, सर्वत्र हे विश्वरूप जाळे पसरले आहे; सर्व काही दिसणाऱ्या स्वरूपाचे, शांत असूनही द्वैताचा स्वभाव असलेले आहे.
जगन्ति सन्ति सर्वत्र सर्वत्र ब्रह्म संस्थितम् । सर्वं शून्यं परं शान्तं सर्वम् आरम्भमन्थरम्
सर्वत्र जग आहेत आणि सर्वत्र ब्रह्मही आहे; सर्व काही रिकामे, अत्यंत शांत आणि सर्व काही सुरू व्हायला संथ आहे.
सर्वत्रैवास्ति पृथ्व्यादि स्थूलं तच् च न किञ्चन । चिद्व्योमैव यथा स्वप्नपुरं परम् अजं न तत्
सर्वत्र पृथ्वी वगैरे स्थूल तत्त्वे आहेत, पण ती काहीच नाहीत; ते फक्त चैतन्याचे आकाश आहे, जसे स्वप्नातील शहर, सर्वोच्च, अजन्म आणि तेही नाही.
नेहानानास्ति नो नाना न नास्तित्वं न चास्तिता । अहम् इत्य् एव नैवास्ति यत्र तत्र कुतो ऽस्तु किम्
इथे अनेकत्व नाही, एकत्वही नाही; अस्तित्व नाही, अनस्तित्वही नाही; 'मी आहे' असं जाणवणंसुद्धा नाही—मग तिथे काही असण्याचा किंवा काही अस्तित्वात येण्याचा प्रश्नच येत नाही.
अनुभूतम् अपीदं सद् अहमित्यादिदृश्यकम् । नास्त्य् एव यदि वाप्य् अस्ति तद् ब्रह्माजम् अनामकम्
'मी आहे' असं नेहमी वाटणं किंवा जे काही दिसतं, हे अनुभव जरी असले किंवा नसले, तरी तेच जन्मरहित, नाव नसलेलं ब्रह्म आहे.
यत् स्वप्नपुरम् एवेदं सर्गादाव् एव विन्नभः । अस्तितानास्तिते तत्र कीदृशे क्व कुतस् स्थिते
हे सगळं जणू एखाद्या स्वप्नातील नगरीसारखं आहे, सृष्टीच्या सुरुवातीलाही वेगळंच भासतं; अशा अस्तित्व आणि अनस्तित्वाच्या अवस्थेत, ते कसं आहे, कुठे आहे, आणि कशाप्रकारे टिकून आहे, हे सांगता येत नाही.
यथाहं दृष्टवांस् तानि जगन्त्य् अवनिरूपधृत् । तथा मया जलीभूय दृष्टं तादृशम् एव तत्
जसं मी पृथ्वीच्या रूपात ती जगं पाहिली, तसंच द्रव रूप धारण करूनही मी ती जगं तशीच पाहिली.
वारिधारणया वारि भूत्वा जडम् इवाजडम् । समुद्रमन्दिरेष्व् अन्तश् चिरं गुलगुलायितम्
पाण्याच्या प्रवाहामुळे पाणी जणू काही स्थिर झाल्यासारखं वाटतं, पण खरंतर ते स्थिर नसतं; समुद्राच्या खोल भागात ते खूप वेळ फिरत राहतं.
तृणवृक्षलतागुल्मवल्लीनां स्तम्भनाडिषु । मृद्व् अलक्षितम् आरूढं तवाङ्गेष्व् इव यूकया
गवत, झाडं, वेलींमध्ये असलेल्या बारीक नळ्यांतून ते पाणी हळूहळू आणि कुणालाही कळू न देता वर चढतं, जसं आपल्या अंगावर उवा चढते.
सर्वोत्थानोपमा स्तम्भे तच्छेदे वलयोपमा । मृद्व्या कर्णाहिगत्येव रचनाभ्रे कृतोदरे
त्याचा उगम खांब उभा राहिल्यासारखा असतो; तो तुटल्यावर वर्तुळ तुटल्यासारखं होतं; त्याची हलकी हालचाल कानातून साप जातो तशी वाटते, आणि त्याची रचना ढगात पोकळी निर्माण होते तशी दिसते.
वल्लीतमालतालादिपल्लवेषु फलेषु च । विश्रम्य पुष्टयाकृत्या रेखाविरचनं कृतम्
वेली, मोगऱ्या, ताड यांच्या पानांवर आणि फळांवर ते पाणी विसावून, पोषण देत असताना त्यावर रेषा आणि नक्षी तयार करतो.
मुखेनाविश्य हृदयम् ऋतुवैधुर्यधारिणा । वृता विधुरिता भुक्ता लूना देहेषु धातवः
तोंडातून हृदयात प्रवेश करून, ऋतूंच्या बदलांची छाया घेऊन, शरीरातील द्रव्ये वेढली जातात, ढवळली जातात, संपवली जातात आणि कापली जातात.
सुप्तं पल्लवतल्पेषु प्रालेयकणरूपिणा । तुल्यकालम् अशेषेषु दिक्षु सर्वास्व् अखेदिना
पानांच्या पलंगावर बर्फाच्या कणांच्या रूपात झोपलेले, ते सर्व दिशांना, सर्व ठिकाणी, एकाच वेळी शांतपणे वावरते.