इदं च मानसं चाहं सम्पन्नḫ पृथुभूतलम् । नेदं न मानसं चैव सम्पन्नो वस्तुतस् त्व् अहम्
हे जग आणि मनाने निर्माण केलेलं जग, दोन्ही मीच साध्य केलं आहे; प्रत्यक्षात हे जग किंवा ते मनाचं जग असं काहीच खरं नाही—खरं तर फक्त मीच खरा आहे.
अमानसं महीपीठं न सम्भवति किञ्चन । यद् असद् वेत्सि यत् सद् वा मनोमात्रकम् एव तत्
मनाशिवाय असलेल्या पृथ्वीच्या आधारावर काहीच निर्माण होत नाही; जे काही खोटं किंवा खरं तुला माहीत आहे, ते सगळं फक्त मनाचं रूप आहे.
चिदाकाशम् अहं शुद्धं तस्य मे ऽनन्यद् आत्मनः । यच् चिन्मात्रात्मकचनं तत् सङ्कल्पाभिधं स्मृतम्
मी शुद्ध चैतन्याचा आकाश आहे; माझ्यासाठी आत्म्याशिवाय दुसरे काहीच नाही. जे काही केवळ चैतन्यस्वरूप आहे, त्यालाच 'कल्पना' असे म्हणतात.
तन् मनस् तन् महीपीठं तज् जगत् स पितामहः । सङ्कल्पपुरवद् व्योम्नि कचत्य् एतन् मनोनभः
तेच मन आहे, तेच पृथ्वीचे क्षेत्र आहे, तेच जग आहे आणि तोच सृष्टीकर्ता आहे; जसे आकाशात कल्पनेचे शहर फिरते, तसे हे मनाचे विस्तार चैतन्याच्या आकाशात फिरत असते.
एवं सङ्कल्पमात्रं मे मनोमात्रं तद् आततम् । धारणाभ्याससम्पुष्टं भूमण्डलम् इति स्थितम्
माझ्यासाठी सर्व काही फक्त कल्पना आहे, फक्त मन आहे, जे एकाग्रतेच्या सरावाने विस्तारले आणि बळकट झाले आहे, आणि ते पृथ्वीमंडळ म्हणून स्थिर झाले आहे.
नेदं भूमण्डलं तद् वै तदन्यद् धि मनोमयम् । आकाशमात्रकचनम् अचेत्यं कचनं चितेः
हे पृथ्वीमंडळ खरेच तसे नाही; ते काही वेगळेच आहे, मनाने बनलेले आहे, केवळ आकाशातील एक रचना आहे, जड आहे, आणि चैतन्यातील एक कल्पना आहे.
तद् एवाकाशमात्रात्म तथाभूतं चिरस्थितेः । इदम्प्रत्ययलब्धत्वान् मानसत्वं समुज्झति
जे केवळ आकाशासारखं स्वरूप असतं, ते असंच बराच काळ टिकून राहतं; पण 'हे' असं म्हणून जेव्हा त्याची जाणीव होते, तेव्हा त्याचं मनाचं स्वरूप संपतं.
इदं स्थिरं सुकठिनं विततं भूमिमण्डलम् । अस्तीति जायते बुद्धिर् व्योम्न्य् एव चिरवेदनात्
ही पृथ्वी, जी स्थिर, कठीण आणि विस्तारलेली आहे, तिचं अस्तित्व आहे असं समजणं, आकाशातच दीर्घकाळ झालेल्या अनुभवानं निर्माण होतं.
न्यायेनेदम् इवानेन तत् स्थितं वसुधातलम् । इदं न चैवम् एवाद्य सर्गस्यादाव् उपागतम्
या विचारानुसार, पृथ्वीचं पृष्ठभाग असं स्थिर झालेलं दिसतं; पण सृष्टीच्या सुरुवातीला हे असं नव्हतंच.
यथा स्वप्ने पुरत्वेन चिद् एव व्योम्नि भासते । तथा चिद् एव सर्गादाव् इदं जगद् इति स्थिता
जसं स्वप्नात, शुद्ध चैतन्यच आपल्या पुढे एखादं शहर आकाशात उमटल्यासारखं दिसतं, तसंच सृष्टीच्या आरंभी हे जग म्हणजे फक्त चैतन्यच आहे असं ठरतं.
विद्धि चिद्रूपबालस्य मनोराज्यं जगत्त्रयम् । महीतलादिकं दृश्यम् इदं सर्गं च सर्वदा
ज्याच्या स्वभावात चैतन्य आहे, त्याच्या मनाचं राज्य म्हणजे हे तिन्ही जग. पृथ्वीपासून जे काही दिसतं, ते सगळं सृष्टीचं दृश्य नेहमीच मनाचं प्रतिबिंब असतं.
चिद्रूपस्यात्मनो नान्यस् सङ्कल्पस् तन्मयं जगत् । वस्तुतस् तु न पिण्डात्म न सत्यात्म न भासुरम्
चैतन्यस्वरूप आत्म्याला दुसरं काही इच्छाविचार नसतो; हे जग त्याच्याच स्वरूपाचं आहे. प्रत्यक्षात, हे घनदाट नाही, खरं अस्तित्व नाही, आणि तेजस्वीही नाही.
दृश्यम् अस्त्य् अपरिज्ञातं परिज्ञातं न विद्यते । परिज्ञानं तद् एवास्य शृणोषि यद् इदं चिरम्
जेव्हा काही कळलेलं नसतं, तेव्हा ते दृश्य असतं; पण एकदा ते ओळखलं गेलं, की ते उरत नाही. हेच जाणणं, ज्याबद्दल तू इतक्या काळापासून ऐकत आहेस.
सर्वं चिन्मात्रम् आकाशं प्रकचत्य् आत्मनात्मनि । भूमण्डलात्म दृश्यात्म द्वैतैक्याभ्यां विवर्जितम्
सगळं काही चैतन्याचं आहे, आकाशासारखं, स्वतःमध्येच उजळतं. त्याला पृथ्वीचं किंवा दृश्याचं स्वरूप नाही, द्वैत किंवा अद्वैत यातलं काहीच लागत नाही.
मणिर् यथा स्वभावेन शुक्लपीतादिकास् त्विषः । अकुर्वन्न् एव कुरुते चिदाकाशस् तथा जगत्
जसा एखादा मणी आपल्या स्वभावाने पांढरा, पिवळा असे वेगवेगळे रंग दाखवतो, पण प्रत्यक्षात काही करत नाही, तसंच चैतन्याचं आकाश हे जग म्हणून दिसतं.
यतो न किञ्चित् कुरुते न च रूपं समुज्झति । तस्मान् न मानसं नेदं किञ्चिद् अस्ति महीतलम्
कारण ते काहीच करत नाही आणि आपलं मूळ रूप सोडत नाही, म्हणून हे पृथ्वी आणि सर्व काही मनाचं निर्माण नाही, इथे खरंतर काहीच अस्तित्वात नाही.
महीतलम् इवाभाति चिद्व्योमैव निरन्तरम् । आत्मन्य् एवातलं व्योम यथामलतलं स्थितम्
जी पृथ्वी दिसते, ती खरंतर अखंड चैतन्याचं आकाश आहे; आत्म्यातच पृथ्वी आणि आकाश स्थिर आहेत, जसं निर्मळ पृष्ठभागावर प्रतिबिंब उमटतं.
स्वभावमात्रकचनं तत् तदा मे तथा स्थितम् । भूमण्डलम् इवात्यच्छं खम् एव विततान्तरम्
त्या वेळी माझ्यासाठी सर्व काही केवळ आपल्या स्वभावाचा प्रकाशच होतं; जसं पृथ्वीचं गोलक अगदी स्वच्छ असतं, तसं ते फक्त आकाशाचं विस्तार होतं.
इदं भूमण्डलं तच् च द्वयम् एतन् महाचितेः । स्वरूपम् एव कचति तव स्वप्नपुरं यथा
ही पृथ्वी आणि तिचा गोल, हे दोन्ही महान चैतन्याचं स्वरूप आहे; जसं तुझं स्वप्नातील शहर चमकतं, तसंच हेही प्रकट होतं.
चिरकालप्रत्ययतस् स्थिरम् इत्य् अवगम्यते । परिज्ञातं यथाभूतं चिद्व्योमैव निरन्तरम्
खूप काळापासून असलेल्या समजुतीमुळे हे स्थिर आहे असं वाटतं; पण खरं स्वरूप ओळखल्यावर, हे अखंड चैतन्याचं आकाशच आहे असं समजतं.
इदम् आकाशमात्रात्म तद् अप्य् आकाशमात्रकम् । अज्ञानान् न परिज्ञानाज् ज्ञानान् नेदं न तत् क्वचित्
हे फक्त आकाशच आहे, आणि तेही आकाशच आहे; अज्ञानामुळे भेद दिसतो, पण ज्ञानामुळे कुठेही हे किंवा ते असं काही राहत नाही.
त्रैलोक्यभूतजालानां कालत्रितयभाविनाम् । सम्भ्रमस्वप्नसङ्कल्पमनोराज्यदशास्थितौ
तीन लोकांतील सर्व जीव, जे तीन काळांत आहेत, त्यांची अवस्था गोंधळ, स्वप्न, कल्पना आणि मनाच्या राज्यासारखी असते.
भूतानि च भविष्यन्ति वर्तमानानि यानि च । भूमण्डलानि तान्य् अङ्ग सत्तासामान्यताङ्गतः
प्रिय सखा, जे भूतकाळात होती, जे सध्या आहेत आणि जे भविष्यात येतील अशी सर्व जीवसृष्टी आणि सर्व पृथ्वीचे गोल हे अस्तित्वाच्या एका समान मूळात सामावलेले आहेत.
अहम् एव समग्राणि तेषाम् अन्तर्गतान्य् अपि । तेन तान्य् अनुभूतानि तथा दृष्टानि चाखिलम्
मीच या सर्वांचा आधार आहे, अगदी त्यांच्यात जे काही सामावलेले आहे तेही मीच आहे. म्हणून हे सर्व मीच अनुभवतो आणि पाहतो.
चिन्मात्रम् एतद् अजरं पदम् आत्मतत्त्वं शुद्धात्मताम् अजहद् अङ्गगतं बिभर्ति । सर्वं यथास्थितम् इदं जगतां तु भेदं बुद्धं सद् अङ्ग न बिभर्ति तु किञ्चनापि
हे शुद्ध चैतन्य आहे, ज्या अवस्थेला वय लागत नाही, हे आत्म्याचे खरे स्वरूप आहे. हे शुद्ध आत्म्याला त्याच्या सर्व अंगांमध्ये ठेवते, पण कधीही त्याला सोडत नाही. हे जग जसे आहे तसेच राहते, पण ज्ञानी माणूस त्यात कोणताही भेद मानत नाही.
अनन्तरं वद ब्रह्मञ् जगन्ति भवता तदा । भूमण्डलानां हृदये कच्चित् दृष्टानि वा न वा
ब्रह्मन्, पुढे मला असे सांग की त्या वेळी पृथ्वीच्या गोलांच्या हृदयात तुला ही जगते दिसली होती का, की दिसली नव्हती?
परात्मजाग्रत्स्वप्नोर्वीमण्डलौघात्मना मया । ततो ऽनुभूतं हृदये दृष्टं च परया दृशा
मी, परमात्मा, जागृती आणि स्वप्नातील विश्वांचे, त्यांच्या असंख्य गोलांच्या रूपाने, माझ्या अंतःकरणात अनुभव घेतला आणि त्या सर्वांना उच्च दृष्टीने पाहिले.
यावत् तथैव सर्वत्र जगज्जालम् अवस्थितम् । सर्वं दृश्यमयं शान्तम् अपि द्वैतमयात्मकम्
अशाच प्रकारे, सर्वत्र हे विश्वरूप जाळे पसरले आहे; सर्व काही दिसणाऱ्या स्वरूपाचे, शांत असूनही द्वैताचा स्वभाव असलेले आहे.
जगन्ति सन्ति सर्वत्र सर्वत्र ब्रह्म संस्थितम् । सर्वं शून्यं परं शान्तं सर्वम् आरम्भमन्थरम्
सर्वत्र जग आहेत आणि सर्वत्र ब्रह्मही आहे; सर्व काही रिकामे, अत्यंत शांत आणि सर्व काही सुरू व्हायला संथ आहे.
सर्वत्रैवास्ति पृथ्व्यादि स्थूलं तच् च न किञ्चन । चिद्व्योमैव यथा स्वप्नपुरं परम् अजं न तत्
सर्वत्र पृथ्वी वगैरे स्थूल तत्त्वे आहेत, पण ती काहीच नाहीत; ते फक्त चैतन्याचे आकाश आहे, जसे स्वप्नातील शहर, सर्वोच्च, अजन्म आणि तेही नाही.