क्वचित् किञ्चिद् असञ्जातसुरं सञ्जातदानवम् । क्वचित् किञ्चित् कृतयुगाचारसज्जनभूतकम्
कुठे काही ठिकाणी देव नाहीत, तिथे फक्त दैत्यच निर्माण झाले आहेत; तर काही ठिकाणी सत्काळातील चांगल्या माणसांसारखे, धर्मशील लोक राहतात.
क्वचित् किञ्चित् कलियुगाचारदुर्जनभूतकम् । क्वचित् किञ्चित् कल्पकालमध्यसंस्थितिसुस्थितम्
कुठे काही ठिकाणी कलियुगातील वाईट लोकांसारखे वर्तन करणारे लोक आहेत; तर काही ठिकाणी कल्पाच्या मध्यभागी असलेली, नीट स्थिर झालेली सृष्टी आहे.
क्वचित् किञ्चित् पुरव्यूहदैत्यसङ्गरदुस्तरम् । क्वचित् किञ्चिन् महाशैलजालनिर्विवरावनि
कुठे काही ठिकाणी दैत्यांच्या युद्धामुळे मजबूत तटबंदी असलेल्या, जिंकता न येणाऱ्या नगरी आहेत; तर काही ठिकाणी मोठ्या पर्वतरांगा असून, सलग सपाट जमीन आहे.
क्वचित् किञ्चिद् असम्पन्नसर्गम् एकाम्बुजोद्भवम् । क्वचित् किञ्चिज् जरामृत्युमुक्तभूतलमानवम्
कुठे काही ठिकाणी अपूर्ण सृष्टी आहे, जिथे फक्त एकच कमळातून जन्मलेला जीव आहे; तर काही ठिकाणी वृद्धत्व आणि मृत्यू यापासून मुक्त झालेले मानवांचे जग आहे.
क्वचित् किञ्चिद् असञ्जातचन्द्रशून्यशिरश्शिवम् । अनिर्मथितदुग्धाब्धिमृत्युमत्सुरपूरितम्
कुठे तरी काही शुभ आहे : अजून न जन्मलेला चंद्र नसलेले डोके, अजून न हलवलेला क्षीरसागर, आणि मृत्यूने न स्पर्श केलेले, देवांनी भरलेले ते स्थान.
असञ्जातामृताश्वेभवैद्यागकमलाविषम् । शुक्रामरमहाविद्यानाशनोत्कसुरव्रजम्
तेथे अमृताचे घोडे अजून जन्मलेले नाहीत, औषधाच्या कमळाचे विष नाही, आणि शुक्रादींच्या महान विद्या नष्ट करायला उत्सुक असलेले देवांचे समूहही तेथे नाहीत.
क्वचित् किञ्चिच् च गर्भाङ्गकर्तनोत्कसुरेश्वरम् । अपरिम्लानधर्मत्वात् स्वप्रकाशाखिलप्रजम्
कुठे तरी काही आहे : अजून गर्भात असलेल्या अंगांचे तुकडे करायला उत्सुक असलेला राक्षसांचा राजा, आणि नष्ट न होणाऱ्या धर्मामुळे स्वतःच्या प्रकाशाने उजळणारी सर्व प्रजा.
क्वचित् किञ्चिच् च पूर्वान्यसन्निवेशक्रमस्थिति । अपूर्ववेदशास्त्रार्थसमाचारविचारणम्
कुठे तरी काही आहे : पूर्वीचे किंवा वेगळ्या प्रकारचे व्यवस्थेचे अस्तित्व, आणि कधीही न ऐकलेल्या वेदशास्त्रांच्या अर्थाचा व आचाराचा विचार.
क्वचित् किञ्चन कल्पान्तसङ्क्षोभाशिवसंस्थिति । क्वचित् किञ्चिच् च दैत्यौघविलुण्ठितसुरालयम्
कुठे तरी कल्पाच्या शेवटी निर्माण होणाऱ्या गोंधळातही काही शुभता असते; तर कुठे तरी दैत्यांच्या झुंडीने देवांचे लोक उध्वस्त केलेले असतात.
क्वचित् किञ्चित् सुरोद्यानगायद्गन्धर्वकिन्नरम् । क्वचित् किञ्चित् समारब्धगीर्वाणासुरसौहृदम्
कुठे तरी देवांच्या बागेत गंधर्व आणि किन्नर गाणी गात असतात; तर कुठे तरी देव आणि दैत्य यांच्यात मैत्रीची सुरुवात होत असते.
भूतभव्यभविष्यत्स्थजगदाडम्बरं मया । तदानुभूतं वपुषि महाविश्वगणात्मनि
भूतकाळ, वर्तमान आणि भविष्यकाळ या साऱ्या जगाचा गोंधळ मी या महान विश्वात्म्याच्या देहात अनुभवला.
एकत्र कल्पविक्षुब्धपुष्करावर्तमन्थरम् । एकत्र सोम्यसकलभूतसन्ततिसुस्थितम्
एका ठिकाणी कल्पाच्या गोंधळामुळे कमळाच्या गाभ्यात हालचाल होत असते; तर दुसऱ्या ठिकाणी सर्व सृष्टी सुखरूप आणि शांतपणे वावरत असते.
एकत्र समरक्षुब्धसुरासुरनरेश्वरम् । एकत्रासम्भवद्भानुनित्याभिन्नतमोघनम्
एका ठिकाणी देव आणि दानवांचे राजे युद्धात अस्वस्थ झाले होते; दुसऱ्या ठिकाणी सूर्य उगवलाच नाही, त्यामुळे अंधाराचा मोठा पसारा तसाच राहिला.
एकत्रासम्भवद्ध्वान्तं कान्तज्वालोदरोपमम् । एकत्र नलिनीनालनिलीनमधुकैटभम्
एका ठिकाणी असा अंधार पसरला होता की तो सुंदर ज्वाळेच्या आतल्या भागासारखा वाटत होता; दुसऱ्या ठिकाणी कमळाच्या देठात मधु आणि कैटभ लपलेले होते.
एकत्र पद्ममञ्जूषासुप्तबालनवाब्जजम् । एकत्रैकार्णवोदग्रवृक्षविश्रान्तमाधवम्
एका ठिकाणी कमळाच्या पेटीत नव्याने जन्मलेला ब्रह्मा गाढ झोपला होता; दुसऱ्या ठिकाणी एकाच समुद्रातून उगवलेल्या मोठ्या झाडावर माधव विश्रांती घेत होता.
एकत्र कल्परजनीनिश्शून्यतिमिराकुलम् । शिलाजठरनिस्स्पन्दं व्योमेव वितताकृति
एका ठिकाणी कल्पांताची रात्र पूर्णपणे रिकामी आणि दाट अंधाराने भरलेली होती; ती खडकाच्या पोटासारखी स्थिर आणि आकाशासारखी विशाल दिसत होती.
सुषुप्तजठराकारम् अप्रज्ञातम् अलक्षणम् । अप्रतर्क्यम् अविज्ञेयं सुषुप्तम् इव सर्वतः
ते सर्वत्र गाढ झोपेसारखे, न कळणारे, कुठलाही ठसा नसलेले, समजता न येणारे आणि ओळखता न येणारे होते; जणू कुठेही स्वप्नही न पडलेली झोप.
एकत्र पक्षविक्षुब्धशैलकाकाकुलाम्बरम् । एकत्र वज्रनिष्पेषद्रवद्भूधरभासुरम्
एका ठिकाणी पर्वतांची पंखे हलल्यामुळे आकाशात कावळ्यांची गर्दी झाली होती; दुसरीकडे वज्राचा प्रहार होऊन वितळलेले पर्वत तेजाने चमकत होते.
एकत्रोद्वृत्तमत्ताब्धिह्रियमाणधराचलम् । एकत्र सुरवृत्रान्धबडिसङ्गरसङ्कुलम्
एका ठिकाणी मदमस्त पाताळातील हत्तींच्या धडकेत पृथ्वी हलत होती; दुसरीकडे सुर आणि वृत्र यांच्या भीषण लढाईने सगळीकडे गोंधळ उडाला होता.
एकत्र मत्तपातालगजकम्पिवसुन्धरम् । एकत्र शेषशिरसẖ कल्पान्तलुठितावनि
एका ठिकाणी उन्मत्त पाताळातील हत्तींच्या धक्क्याने वसुंधरा थरथरत होती; दुसऱ्या ठिकाणी कल्पाच्या शेवटी शेषाच्या डोक्यावर पृथ्वी उडवली जात होती.
क्वचिद् अन्येन रामेण हतरावणराक्षसम् । रक्षसा रावणेनैव क्वचिन् निहतराघवम्
कुठे तरी दुसऱ्या रामाने रावणासारख्या राक्षसाचा वध केला, तर काही ठिकाणी रावणानेच राघवाचा नाश केला.
भूस्थपादेन देवाद्रिशिरस्स्थशिरसा परम् । पश्यता पारम् आक्रान्तं क्वचिद् वै कालनेमिना
काहींनी कालनेमिने पृथ्वीवर पाय ठेवून आणि देवगिरीच्या शिखरावर डोके ठेवून दूरचा किनारा गाठलेला पाहिला.
क्वचिच् चापसुरैर् नित्यं दानवैर् एव पालितम् । क्वचिच् चामृष्टदनुजैर् अमरैर् एव पालितम्
कुठे तरी नेहमीच असुर आणि दानवांनी जगावर राज्य केले, तर काही ठिकाणी देवांनी दानवांना जिंकून राज्य केले.
जिष्णुयुक्तेन गुप्तेन विष्णुपाण्डवकौरवैः । क्वचिद् भारतयूथेन निहताक्षौहिणीगणम्
कुठे तरी अर्जुन, विष्णु, पांडव आणि कौरव यांच्या संरक्षणाखालील भारतवंशाच्या सैन्याने अनेक अक्षौहिणी सैन्यांचा संहार केला.
क्वचिच् च दाशरथिना त्वयैव हतरावणम् । रामेण रणमत्तेन निश्शेषीकृतराक्षसम्
दशरथपुत्रा, दुसरीकडे तुझ्याच हातून रावणाचा वध झाला. रणात तल्लीन असलेल्या रामाने सर्व राक्षसांचा संहार केला.
किम् अहं भगवन् पूर्वम् अभवं कथयेति मे । अभवं चेद् अनेनैव सन्निवेशेन तत् कथम्
भगवन्, मी पूर्वी कोण होतो हे मला सांगा. जर मी ह्या जन्मात याच रूपात होतो, तर ते कसे शक्य आहे?
सर्व एव विवर्तन्ते राम भावाḫ पुनḫ पुनः । पूयमाना यथा माषाẖ क्रमेणान्येन तेन च
राम, सगळ्या गोष्टी पुन्हा पुन्हा फिरत राहतात, जशा शिजत असलेल्या माशा एकामागून एक वर येतात.
सर्वक्रमसमाẖ केचित् त एवान्ये ऽथ वा मिथः । स्फुरन्त्य् अर्धसमा भावाẖ केचिद् अब्धितरङ्गवत्
काही गोष्टी नेहमीच्या क्रमाने घडतात, काही वेगळ्या क्रमाने, आणि काही अर्धवटच उगवतात, जशा समुद्रावरच्या लाटा.
पुनस् त्वं पुनर् एवाहं पुनḫ पुनर् इमे जनाः । न कदाचन नैवान्ये सम्भवत्य् अखिलं परे
पुन्हा तू, पुन्हा मी, पुन्हा हेच लोक — पुन्हा पुन्हा हेच घडतं; कधीच दुसरे कोणी नसतात, आणि त्या परब्रह्मात दुसरं काहीच निर्माण होत नाही.
त एवान्ये ऽथ वाम्भोधौ तरङ्गा इति निर्णयः । यद्वन् न जायते तद्वद् भूतानां भ्रमतां भवे
तेच दुसरे, किंवा समुद्रातल्या लाटांसारखे — असाच निष्कर्ष आहे; जसं त्या लाटा खऱ्या अर्थानं जन्म घेत नाहीत, तसंच या जगात भटकणाऱ्या जीवांचंही खरं अस्तित्व नसतं.