पवनस्य यथा स्पन्दस् तथैवेच्छा शिवस्य सा । यथास्पन्दो ऽनिलश् शान्तḫ प्रशान्तेच्छस् तथा शिवः
जसा वाऱ्याचा हलका स्पर्श म्हणजे त्याची हालचाल, तशीच शिवाची इच्छा असते. जसा वारा शांत झाला की तो स्थिर होतो, तशीच इच्छा शांत झाली की शिवही शांत होतो.
अमूर्तो मूर्तम् आकाशे शब्दाडम्बरम् आनिलः । यथा स्पन्दस् तनोत्य् एवं शिवेच्छा कुरुते जगत्
जसा निराकार वारा आकाशात हालचाल करताना आवाज आणि गोंगाट निर्माण करतो, तशीच शिवाची इच्छा आपल्या लहरींनी हे जग घडवते.
नृत्यन्त्याथ यदा तत्र तया तस्मिन् पराम्बरे । काकतालीययोगेन संरम्भवशतस् स्वयम्
मग ती इच्छा त्या परमविशालतेत नाचू लागते, आणि अगदी योगायोगानं, तिच्या स्वतःच्या अस्वस्थतेमुळे—
निकटस्थश् शिवस् स्पृष्टस् स मनाङ्मात्रम् अन्तिकात् । वाडवो ऽग्निस् स्वनाशाय वहन्त्येवाम्बुलेखया
तेव्हा जवळ असलेल्या शिवाला ती अगदी हलक्याच स्पर्श करते, जसं पाण्याच्या एका लहरीने समुद्राखालचा अग्नी स्वतःच्या नाशासाठी वाहून नेला जातो—
स्पृष्टमात्रे शिवे तस्मिंस् ततḫ परमकारणे । प्रवृत्ता प्रकृतिर् गन्तुं सा शनैस् तनुतां तदा
त्या परमकारण असलेल्या शिवाचा स्पर्श होताच, ती प्रकृती हलू लागते, आणि त्या क्षणी ती हळूहळू सूक्ष्म होत जाते.
अनन्ताकारतां त्यक्त्वा सम्पन्ना गिरिमात्रिका । ततो नगरमात्रासौ ततश् च द्रुमसुन्दरी
अनंत रूपं सोडून ती डोंगराएवढी होते; मग शहराएवढी उरते, आणि नंतर सुंदर झाडासारखी दिसू लागते.
ततो व्योमसमाकारा शिवस्यैवाकृतिं ततः । सा प्रविष्टा सरिच् छान्तसंरम्भेव महार्णवम्
मग ती आकाशासारखी रूप घेऊन, शंकराचंच स्वरूप धारण करून, अगदी शांतपणे वाहणारी नदी जशी मोठ्या समुद्रात मिसळते तशी, त्या महाशिवामध्ये विलीन झाली.
एक एवाभवद् अथो शिवया परिवर्जितः । शिव एव शिवे शान्ते आकाशे शमशोभितः
त्यानंतर तिथे फक्त एकच उरलं—शिव आणि शक्ती यांच्यातला भेद नाहीसा झाला. त्या विशाल आकाशात, शांततेने शोभणारे, केवळ शांत आणि एकरूप शिवच उरले.
भगवञ् शिवसंस्पृष्टा सा शिवा परमेश्वरी । किमर्थम् आगता शान्तिम् इति मे ब्रूहि तत्त्वतः
हे भगवंत, शिवाच्या स्पर्शाने ती परात्पर शक्ती—शिवा—शांततेला का पोचली, हे मला खरं खरं सांगा.
सा राम प्रकृतिḫ प्रोक्ता शिवेच्छा परमेश्वरी । जगन्मायेति विख्याता स्पन्दशक्तिर् अकृत्रिमा
रामा, तीच प्रकृती म्हणून ओळखली जाते, ती शंकराची सर्वोच्च इच्छा आहे. जगाला व्यापणारी माया म्हणून प्रसिद्ध, आणि नैसर्गिक कंपनशक्ती म्हणूनही ओळखली जाते.
स परḫ प्रकृतेḫ प्रोक्तḫ पुरुषḫ पावनाकृतिः । शिवरूपधरश् शान्तḫ परमाकाशशक्तिमान्
तोच परम पुरुष म्हणतात, त्याचं रूप पवित्र आहे; तो शिवाचं रूप धारण करणारा, शांत आणि अत्युच्च आकाशासारखी शक्ती असलेला आहे.
भ्रमति प्रकृतिस् तावत् संसारे भ्रमरूपिणी । स्पन्दमात्रात्मिका सेच्छा चिच्छक्तिḫ परमेश्वरी
प्रकृती मधमाशीच्या रूपात या संसारात भटकते; तिचं स्वरूप फक्त स्पंदन आहे, तिची इच्छा म्हणजेच परमेश्वरी चैतन्यशक्ती आहे.
यावन् न पश्यति शिवं नित्यतृप्तम् अनामयम् । अजडं पदम् आद्यन्तवर्जितं तर्जितद्वयम्
जोपर्यंत ती शिवाला पाहत नाही—जो नेहमी तृप्त, दुःखरहित, जड नसलेला, सुरुवात आणि शेवट नसलेला, द्वैताच्या पलीकडचा आहे—
संविन्मात्रैकधर्मत्वात् काकतालीययोगतः । संविद्देवी शिवं स्पृष्ट्वा तन्मय्य् एव भवत्य् अलम्
कारण केवळ चैतन्यच एकमेव सत्य आहे; योगायोगाने, चैतन्यदेवी शिवाशी एकरूप झाल्यावर ती पूर्णपणे त्याच्यात विलीन होते.
प्रकृतिḫ पुरुषं स्पृष्ट्वा प्रकृतित्वं समुज्झति । तदन्तर् एकतां गत्वा नदी रूपम् इवार्णवे
निसर्ग जेव्हा आत्म्याला स्पर्श करतो, तेव्हा तो आपली मूळ अवस्था सोडून देतो; मग दोघेही आतून एकरूप होतात, जशी एखादी नदी समुद्रात मिसळली की तिचं वेगळं अस्तित्व राहत नाही.
आपगा हि पयोमात्रा सङ्गतार्णव एव सा । यदा तदा तम् एवाशु प्राप्य तत्रैव लीयते
कारण नदी म्हणजे फक्त पाणीच असतं, आणि जेव्हा ती समुद्रात मिसळते, तेव्हा ती लगेचच त्या समुद्रात विलीन होते.
चितिश् शिवेच्छा सा देवं तम् एवासाद्य शाम्यति । जन्मस्थानं शिलां प्राप्य तीक्ष्णा धारा यथायसी
जशी चेतना ही शिवाची इच्छा आहे, ती त्या परमात्म्याशी एकरूप झाली की शांत होते; अगदी जशी एखादी तिखट धार तिच्या उगमाच्या दगडावर पोहोचली की थांबते.
पुंसश् छाया निजा छायां प्रविष्टस्य शरीरकम् । यथाशु प्रविशत्य् एव प्रकृतिḫ पुरुषं तथा
माणूस घरात शिरला की त्याची सावली पटकन त्याच्या शरीरात मिसळते, तशीच निसर्गही आत्म्यात लगेच प्रवेश करते.
चेतित्वा चिन् निजं भावं पुरुषाख्यं सनातनम् । भूयो भ्रमति संसारे नेह तत्तां प्रयाति हि
स्वतःचं शाश्वत स्वरूप, ज्याला पुरुष म्हणतात, ओळखूनही, ती चैतन्य पुन्हा या जगात भटकत राहते; कारण इथे तिला अंतिम सत्य मिळत नाही.
साधुर् वसति चौरौघे तावद् यावद् असौ न तम् । परिजानाति विज्ञाय न तत्र रमते पुनः
एक चांगला माणूस चोरांच्या गर्दीत तोपर्यंत राहतो, जोपर्यंत त्याला ते खरे स्वरूप कळत नाही; पण एकदा समजलं की, तिथे त्याला पुन्हा आनंद वाटत नाही.
द्वैते तावद् असद्रूपे रमते ऽनुमते चितिः । परं पश्यति नो यावत् तं दृष्ट्वा तन्मयी भवेत्
चैतन्य द्वैतात, जे खरे नाही, तेवढ्यापुरतंच रमते; पण जेव्हा ते परमात्म्याला पाहते, तेव्हा त्याच्यात एकरूप होतं.
चिति निर्वाणरूपं तत् प्रकृतिḫ परमं पदम् । प्राप्य तत्ताम् अवाप्नोति सरिद् अब्धाव् इवाब्धिताम्
चैतन्य हेच मुक्तिस्वरूप आहे; आणि प्रकृती म्हणजेच परमपद. एकदा ते सत्य मिळालं, की जसं नदी समुद्रात मिळून समुद्रच होते, तसं तेही त्या परमात एकरूप होतं.
तावद् विमोहवशतश् चितिर् आकुलेषु सर्गेषु संसरति जन्मदशाश्रितेषु । यावन् न पश्यति परं तम् अथाशु दृष्ट्वा तत्रैव मज्जति घनं मधुनीव भृङ्गी
मोहाच्या प्रभावाखाली असलेली चित्त या गोंधळलेल्या सृष्टीत जन्माच्या अवस्थांमध्ये भटकत राहते, जोपर्यंत तिला परमात्मा दिसत नाही. पण एकदा तो परमात्मा दिसला की, जशी मधमाशी गोड मधात पूर्णपणे बुडते, तशी ही चित्त त्यातच विलीन होते.
सम्प्राप्य कस् त्यजति नाम तद् आत्मतत्त्वं प्राप्यानुभूय च जहाति रसायनं कः । शाम्यन्ति येन सकलानि निरन्तराणि दुẖखानि जन्ममृतिमोहमयानि राम
स्वतःचे खरे स्वरूप मिळवून, त्याचा अनुभव घेतल्यावर कोण ते सोडेल? ज्या अमृतामुळे जन्म, मृत्यू आणि मोह यांनी भरलेल्या सर्व दुःखांना कायमची शांती मिळते, ते अमृत कोण सोडेल, राम?
शृणु राम कथं तत्र महाकाशे तथास्थितः । देहभ्रान्तिं तु तां त्यक्त्वा स रुद्रो ऽप्य् उपशाम्यति
राम, ऐक, त्या विशाल आकाशात स्थिर झाल्यावर, अगदी रुद्रसुद्धा देहाची भ्रांती सोडून पूर्ण शांत होतो.
स रुद्रस् तौ जगत्खण्डौ तदा चित्र इवार्पिताः । निस्स्पन्दा एव तत्रासन् प्रेक्षमाणे स्थिते मयि
तेथे, रुद्र आणि त्या दोन विश्वाचे भाग जणू काही चित्रासारखे ठेवले आहेत असे वाटत होते, ते पूर्णपणे स्थिर होते आणि मी ते शांतपणे पाहत होतो.
ततो मुहूर्तमात्रेण स रुद्रस् तौ नभोऽन्तरे । खण्डौ विलोकयाम् आस दृशार्केणेव रोदसी
मग अगदी थोड्याच वेळात रुद्राने त्या दोन तुकड्यांकडे आकाशात जसे सूर्याचे डोळे आकाशभर पाहतात, तशी नजर टाकली.
ततो निमेषमात्रेण घोणाश्वासेन खण्डकौ । तौ समानीय चिक्षेप पातालान्तर् इवानने
मग डोळ्याच्या पापणी लवायच्या वेळेतच, रुद्राने जोरदार श्वास घेतला आणि ते दोन्ही तुकडे एकत्र करून, जणू काही आपल्या तोंडात टाकावेत तसे खोल खाली फेकून दिले.
अतिष्ठद् एक एवासाव् अथ खे खम् इवाखिले । भुक्तब्रह्माण्डखण्डोग्रचण्डमण्डकमण्डलः
आता तो एकटाच उरला, आकाशात अगदी आकाशासारखा मोठा आणि व्यापक, ज्याने ब्रह्मांडाचे ज्वलंत तुकडे आणि तेजस्वी गोल गिळले होते.
ततो मुहूर्तमात्रेण लघुस् सो ऽभ्रम् इवाभवत् । ततो ऽभवद् द्रुमसमस् ततस् स्तम्भनिभो ऽभवत्
मग पुन्हा अगदी थोड्याच वेळात तो हलका ढगासारखा झाला; त्यानंतर तो झाडासारखा दिसू लागला आणि मग खांबासारखा आकार धारण केला.