स एष हरिर् इत्य् आस्ते भवत्य् एष पितामहः । चन्द्रो ऽर्क इन्द्रो वरुणो यमो वैश्रवणो ऽनिलः
हा हरी आहे, हा पितामह आहे; तोच चंद्र, सूर्य, इंद्र, वरुण, यम, वैश्रवण आणि वारा आहे.
अनलो जलदो ऽम्भोधिर् ह्यो ऽद्य श्वश् चास्ति नास्ति च । इत्य् एते चिन्मयाकाशकोशलेशास् स्फुरन्त्य् अलम्
तोच अग्नी, पाऊस देणारा, समुद्र, काल-परवा, आज, उद्या, अस्तित्व आणि अनस्तित्व — हे सगळे शुद्ध चेतनेच्या आकाशातील एक लहान झलक आहेत.
एवंविधाभिस् सञ्ज्ञाभिर् मुधाभावनयेदृशाः । स्वभावमात्रबोधेन भवन्त्य् एते तु तादृशाः
अशा नावांनी मुर्ख लोक वेगवेगळ्या रूपांची कल्पना करतात; पण त्यांच्या खऱ्या स्वरूपाची ओळख झाली, की ती वस्तू तशीच दिसते.
अबोधो बोध इत्य् एवं चिद्व्योमैवात्मनि स्थितम् । तस्माद् भेदोद्भेदम् ऐक्यं नास्त्य् एवेति प्रशाम्यताम्
अज्ञान आणि ज्ञान — हे दोन्ही स्वतःच्या अंतरातील चेतना-आकाशातच आहेत; म्हणून भेद, उदय किंवा ऐक्य यांचा काहीही संबंध नाही, सर्व कल्पना शांत व्हाव्यात.
तावत् तरङ्गत्वम् अयं करोति जीवस् स्वसंसारमहासमुद्रे । यावन् न जानाति परं स्वभावं निरामयं तन्मयताम् उपेतः
जोपर्यंत एखाद्याला त्या सर्वोच्च, निर्मळ खऱ्या स्वरूपाची ओळख होत नाही आणि तो त्याच्यात एकरूप होत नाही, तोपर्यंत तो आपल्या संसाराच्या मोठ्या समुद्रात लाटेसारखा होत राहतो.
ज्ञाते तु शान्तिं स तथोपयाति यथा न सो ऽब्धिर् न तरङ्गको ऽसौ । यथास्थितं सर्वम् इदं च शान्तं भवत्य् अनन्तं परम् एव तस्य
पण जेव्हा हे समजते, तेव्हा त्याला खरी शांती मिळते. मग तिथे ना समुद्र उरतो ना लाट; सर्व काही जसेच्या तसे शांत, अनंत आणि खरेच सर्वोच्च त्याच्यासाठी राहते.
चिन्मात्रपरमाकाश एष यẖ कथितो मया । एषो ऽसौ शिव इत्य् उक्तस् तदा रुद्रḫ प्रनृत्यति
मी सांगितलेले हे शुद्ध चैतन्याचे सर्वोच्च आकाश म्हणजेच शिव होय; तेव्हा रुद्र नृत्य करतो.
यासौ तस्याकृतिर् नासाव् आकृतिẖ कृतिनां वर । तच् चिन्मात्रघनं व्योम तथा कचति तादृशम्
त्याचे जे रूप आहे, ते खरंतर रूपच नाही, हे जाणकारांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तुझ्यासाठी सांगतो; ते शुद्ध चैतन्याचे घट्ट आकाश असेच तेजाने झळकत असते.
मया दृष्टं तद् आकाशम् एव शान्तं तदाकृति । मयैव तत् परिज्ञातं नान्यḫ पश्यति तत् तथा
हे शांत आणि त्या स्वरूपाचं आकाश मीच पाहिलं आहे; ते पूर्णपणे समजून घेतलं आहे, आणि असं कुणीच दुसरं पाहू शकत नाही.
यथा नाम स कल्पान्तस् स रुद्रस् सा च भैरवी । मायामात्रं तथा सर्वं परिज्ञातम् अलं मया
जसं कल्पाच्या शेवटीचा तो रुद्र, ती भैरवी हे सगळं माया आहे, तसंच मी सर्व काही फक्त भ्रांतिस्वरूप आहे हे नीट ओळखलं आहे.
चिद्व्योमैव परं शून्यं सन्निवेशेन नेतरत् । तथा संलक्ष्यते राम भैरवाकारतां गतम्
हे राम, केवळ चैतन्याचं आकाशच खरं शून्य आहे, दुसरं काहीही नाही; म्हणूनच ते भैरवाच्या रूपात दिसतं.
वाच्यवाचकसम्बन्धं विना बोधो न जायते । यस्मात् तस्मात् त्वयि मया दृष्टम् एवं प्रवर्णितम्
वाच्य आणि वाचक यांचा संबंध नसला, तर ज्ञान होत नाही; म्हणून मी तुला मी पाहिलेलं असं सांगितलं आहे.
यद् एव वाच्य् उपारूढम् एतद् राम तद् एव ते । रूढाधिभौतिकदृशẖ क्षणात् सत्यात्मतां गतम्
हे राम, ज्या गोष्टीला तू निश्चित अर्थ दिलास, तीच गोष्ट तुझ्या मनात प्रत्यक्ष भौतिक स्वरूपात क्षणात खरी वाटू लागते.
न भैरवी सा नैवासौ भैरवो नैव स क्षयः । समस्तम् एव तद् भ्रान्तिमात्रं चिद्व्योम भासते
ती भैरवी नाही, तो भैरवही नाही, आणि तो नाशही नाही; हे सगळं फक्त भ्रम आहे, आणि केवळ चैतन्याचं आकाशच खऱ्या अर्थाने उजळून दिसतं.
स्वप्ननिर्माणपुरवत् सङ्कल्परणवेगवत् । कथार्थसार्थरसवन् मनोराज्यविलासवत्
जसं स्वप्नातलं शहर, जसं कल्पनेच्या तरंगासारखं वेगवान, जसं गोष्टीचं सार, किंवा मनातल्या राज्याचं सुख—तसंच हे सगळं आहे.
यथा स्वप्नपुरं स्वच्छे व्योम्नि मौक्तिकधीर् यथा । यथा केशोण्डुकं व्योम्नि तथा चिद् भाति चिद्घने
जसं स्वच्छ आकाशात स्वप्नातील शहर दिसतं, जसं मण्यांची माळ किंवा केसाचा गोळा आकाशात दिसतो, तसंच चैतन्याच्या महासागरात चैतन्य उजळून दिसतं.
चिन्मात्राकाशम् एवाच्छं कचति स्वात्मनात्मनि । यथा नाम तथाभाति तदात्मैव जगत्तया
शुद्ध चैतन्याचं आकाश, निर्मळ आणि उजळ, स्वतःमध्येच स्वतःच्या रूपानं प्रकट होतं. जसं दिसतं तसं ते खरं असतं — म्हणूनच हे जग म्हणजे तोच आत्मा आहे.
यथा चिद्व्योम्नि कचति स्व एवात्मा जगत्तया । तथा कचति तत् तत्र कल्पान्तशिवनर्तनम्
जसं चैतन्याच्या आकाशात आत्माच जगाच्या रूपानं चमकत असतो, तसंच त्यात कल्पाच्या शेवटी शंकराचं नृत्य घडतं.
शिवयोर् एवम् आकारो निराकारो ऽङ्ग वर्णितः । अधुना शृणु वक्ष्ये ते नृत्तस्यानृत्ततास्थितिम्
माझ्या प्रिय, मी आतापर्यंत शंकराच्या निराकार रूपाचं वर्णन केलं. आता ऐक, मी तुला त्या नृत्याच्या खोटेपणाची स्थिती सांगतो.
चेतनं चेतनाद् धेतोẖ किञ्चित् संस्पन्दनं विना । क्वचित् स्थातुं न शक्नोति वस्त्व् अवस्तुतया यथा
चैतन्याला, स्वतःच्याच कारणामुळे जर काही हालचाल नसेल, तर ते कुठेही टिकू शकत नाही — जसं एखादी वस्तू नसताना वस्तू राहू शकत नाही.
स्वभावाच् चेतनं तस्माद् रुद्रत्वेन तथा स्थितम् । हेमेव रूपकत्वेन सन्निवेशविलासिना
म्हणून, जशी सोन्याची दागिने घालण्याची विविध रूपे असतात, तशीच चेतना आपल्या स्वभावाने रुद्र म्हणून स्थिर असते आणि त्या रूपांत रमते.
यन् नाम चेतनं यत्र तद् अवश्यं स्वभावतः । स्पन्दधर्मि भवत्य् एव वस्तुता हि स्वभावजा
जिथे जिथे चेतना आहे, तिथे तिला आपोआपच स्पंदनाचा गुण असतो; कारण प्रत्येक वस्तूची खरी ओळख तिच्या स्वभावातूनच येते.
यस् स्पन्दश् चिद्घनस्य स्वश् शिवस्यास्य स एव नः । स्ववासनावेशवशान् नृत्तम् इत्य् एव राजते
या ठिकाणी असलेल्या शुद्ध चेतनेच्या, म्हणजेच शिवाच्या, स्पंदनालाच आपण त्याच्या स्वतःच्या इच्छेने होणारे नृत्य असे म्हणतो.
अतस् स कल्पान्तशिवो रुद्रो रौद्राकृतिर् द्रुतम् । यन् नृत्यति हि तद् विद्धि चिद्घनस्पन्दनं निजम्
म्हणून कल्पाच्या शेवटी जो शिव, रौद्र रूप धारण करून जलदपणे नृत्य करतो, ते प्रत्यक्षात शुद्ध चेतनेचेच स्पंदन आहे, हे जाण.
प्रामाणिकदृशा दृश्यम् इदं नास्त्य् एव वस्तुतः । यदि वास्त्य् एव तत् सर्वं कल्पान्ते प्रविनश्यति
खऱ्या ज्ञानाच्या दृष्टीने हे जग खरंतर अस्तित्वातच नाही; आणि जरी ते असले, तरी सर्व काही कल्पाच्या शेवटी नष्ट होते.
तत् कल्पान्तमहाशून्ये एतस्मिन् परमाम्बरे । कथं किं नाम वा चेत्यं चेत्ता चेतति चिद्घनः
कल्पाच्या शेवटी या महान रिकाम्या आकाशात, जेव्हा मन शुद्ध चैतन्य होते, तेव्हा कोण आणि काय विचारू शकते?
एतद् एव तदाप्य् अङ्ग द्वैतैक्याम्भोदशान्तये । यदि चिन्मात्रनभसश् चेत्यम् अस्ति न किञ्चन
प्रिय सखा, त्या वेळी द्वैत आणि अद्वैत या भ्रमाचा अंत व्हावा म्हणून, शुद्ध चैतन्याच्या आकाशात काही वस्तू असली, तरी ती काहीच नाही.
न किञ्चिच् चेतति ततẖ क्वचित् कश्चित् कदाचन । सर्वं शान्तं दृषन्मौनं विज्ञानघनम् अम्बरम्
जेव्हा काहीच जाणवत नाही, तेव्हा कधीच, कुठेही, कोणाकडूनही काही विचारले जात नाही; सर्वत्र शांतता असते, दृष्टी मौन होते आणि आकाश शुद्ध ज्ञानाने भरलेले असते.
यच् चेदं चेत्यते नाम तत् स्वभावो ऽस्य वल्गति । चित्स्वभावस्य शान्तस्य स्वसत्तायाम् अवस्थितेः
जे काही जाणवलं जातं, ते सगळं या चैतन्याच्या स्वभावाचा खेळ आहे; कारण शांत असलेलं चैतन्य आपल्या अस्तित्वातच स्थिर राहतं.
यथा स्वप्ने चिद् एवान्तḫ पुरपत्तनवद् भवेत् । पुरादि न तु तत् किञ्चिद् विज्ञानाकाशम् एव तत्
जसं स्वप्नात आतल्या आत फक्त चैतन्यच शहरासारखं दिसतं, तसं ते शहर वगैरे खरंतर काहीच नसतं—ते फक्त ज्ञानाचं आकाश असतं.