किम् एतद् भगवन् सर्वनाशे नृत्यति केव सा । किं शूर्पहलकुम्भाद्यैस् तस्यास् स्रग्दामधारणम्
हे भगवंत, सर्वांचा नाश होत असताना जी नाचते आहे, ती कोण आहे? ती कोण आहे, आणि ती सुप, ढाल, मडकी यांसारख्या वस्तूंच्या माळा का घालते आहे?
किं नष्टं त्रिजगद् भूयẖ किं काल्या देहसंस्थितम् । परिनृत्यति निर्वाणं कथं पुनर् उपागतम्
तीनही जगं पुन्हा नष्ट झाली आहेत का? काळी शरीरात वास करते आहे का? ती कशी नाचते, आणि मुक्ती पुन्हा कशी आली?
नासौ पुमान् न चासौ स्त्री न तन् नृत्तं न ताव् उभौ । तथाभूते तथाचारे आकृती न च ते तयोः
ती ना पुरुष आहे, ना स्त्री आहे, ते नृत्यही नाही, आणि ते दोघंही नाहीत. अशा अवस्थेत आणि वर्तनात त्यांना कोणतीही ठराविक रूप नाही.
अनादि चिन्मात्रनभो यत् तत् कारणकारणम् । अनन्तं शान्तम् आभासमात्रम् आततम् अव्ययम्
जे अनादी, केवळ चैतन्याचे आकाश, सर्व कारणांचं कारण, अनंत, शांत, केवळ भास, सर्वत्र पसरलेलं आणि अविनाशी आहे, तेच खरे स्वरूप आहे.
शिवं तत् स शिवस् साक्षाल् लक्ष्यते भैरवाकृतिः । तथास्थितो जगच्छान्तौ परमाकाश एव सः
जे मंगल आहे, तोच शिव प्रत्यक्ष भैरवाच्या रूपात दिसतो; तो या विश्वाच्या शांततेत स्थिर झाला आहे, आणि तोच खरा सर्वोच्च आकाश आहे.
चेतनत्वात् तथाभूतस् स्वभावविभवाद् ऋते । स्थातुं न युज्यते तस्य यथा हेम्नो निराकृतेः
त्याच्या चेतनेच्या स्वरूपाशिवाय आणि त्याच्या स्वतःच्या शक्तीशिवाय, त्याला राहता येत नाही, जसं सोन्याला त्याचा आकार नसताना अस्तित्व नाही.
कथम् आस्तां वद प्राज्ञ चिन्मात्रं चेतनं विना । कथम् आस्तां वद प्राज्ञ मरिचं तिक्ततां विना
हे ज्ञानी, केवळ चेतना जागरूकतेशिवाय कशी राहू शकते, सांग. जसं मिरचीला तिची तिखटपणा नसताना तिखटपणाच कसा राहील?
कटकादि विना हेम कथम् आस्तां विलोक्यताम् । कथं स्वभावेन विना पदार्थस्य भवेत् स्थितिः
कडे किंवा इतर दागिन्यांशिवाय सोनं कसं दिसेल, पाहा. जसं कोणत्याही वस्तूचं अस्तित्व तिच्या स्वभावाशिवाय असू शकत नाही.
विना तिष्ठति माधुर्यं कथयेक्षुरसẖ कथम् । निर्माधुर्यश् च यश् चेक्षुरसो न हि स तद्रसः
मला सांग, ऊसाचा रस नसताना गोडवा कसा राहील? आणि जो रस गोड नाही, तो खरा ऊसाचा रसच नाही.
अचेतनं यच् चिन्मात्रं न तच् चिन्मात्रम् उच्यते । न च चिन्मात्रनभसो नष्टं क्वचन युज्यते
जे शुद्ध चैतन्य असूनही जड आहे, त्याला शुद्ध चैतन्य म्हणता येत नाही; आणि शुद्ध चैतन्याच्या आकाशाचा कधीही नाश होऊ शकत नाही.
स्वसत्तामात्रकाद् अन्यत् किञ्चित् तस्य न युज्यते । अन्यत्वम् उररीकर्तुं व्योमावश्यम् असौ किल
त्याच्या स्वतःच्या अस्तित्वाखेरीज दुसरे काही त्याला लागू पडत नाही; दुसरे काही व्हायचे असेल, तर त्याला आकाशासारखेच व्हावे लागेल.
तस्मात् तस्य यद् अक्षुब्धं सत्तामात्रं स्वम् आसनम् । अनादिमध्यपर्यन्तं सर्वशक्तिमयात्मकम्
म्हणून त्याची जी शांत, शुद्ध अस्तित्वरूप स्थिती आहे, तीच त्याचे खरे स्थान आहे—ती न सुरुवात, न मध्य, न शेवट असलेली आणि सर्व सामर्थ्यांनी युक्त आहे.
तद् एतत् त्रिजगत् सर्गẖ कल्पान्तो व्योम भूर् दिशः । नाश उत्पादनं राम विरामो भासनं तमः
हे तीनही जगांचे निर्माण, युगाचा शेवट, आकाश, पृथ्वी, दिशा; नाश, उत्पत्ती, विश्रांती, तेज आणि अंधार— हे सर्वच.
जननं मरणं माया मोहो मान्द्यम् अवस्तुता । वस्तुता च विवेकश् च बन्धो मोक्षश् शुभाशुभे
जन्म, मृत्यू, माया, भ्रम, आळशीपणा, असत्यता, सत्यता, विवेक, बंधन, मुक्ती, शुभ आणि अशुभ— हे सगळेच.
विद्याविद्या सदेहत्वं विदेहत्वं क्षणश् चिरम् । चञ्चलत्वं स्थिरत्वं च त्वं चाहं चेतरच् च तत्
ज्ञान आणि अज्ञान, देहधारण आणि देहाशिवाय असणे, क्षणिकपणा आणि दीर्घकाळ टिकणे, चंचलता आणि स्थिरता, 'तू', 'मी' आणि बाकीचे सर्व— हेही.
सद् असच् चाथ सदसन् मौर्ख्यं पाण्डित्यम् एव च । देशकालौ क्रियाद्रव्यकलना केलिकल्पनम्
सत्य आणि असत्य, किंवा दोन्ही मिळून; मूर्खपणा आणि विद्वत्ता; देश आणि काळ, कृती, वस्तू, मोजमाप आणि खेळ— हेही.
रूपालोकमनस्कारकर्मबुद्धीन्द्रियात्मकम् । तेजोवार्यनिलाकाशपृथ्व्यादिकम् इदं ततम्
रूप, बघणं, मनाचा कल, कृती, बुद्धी, इंद्रियं, अग्नी, पाणी, वारा, आकाश, पृथ्वी आणि बाकी सर्व या सर्वांत ते व्यापून आहे.
एतत् सर्वम् असौ शुद्धश् चिदाकाशो निरामयः । अजहद् व्योमताम् एव सर्वात्मैवैवम् आस्थितः
हे सर्व शुद्ध, निर्मळ, दुःखरहित आणि चेतनेच्या आकाशासारखंच आहे; ते कधीच आपली मूळ अवस्था सोडत नाही आणि सर्वांचं आत्मरूप आहे.
एतत् सर्वं च विमलं खम् एवात्र न संशयः । अस्माद् अनन्यत् स्वप्नाद्रिर् दृष्टान्तो ऽत्राविखण्डितः
हे सर्व अगदी निर्मळ आणि केवळ आकाशच आहे, यात काहीच शंका नाही; जसं स्वप्नातला डोंगर वेगळा नसतो, तसंच हेही यापासून वेगळं नाही, हा दृष्टांत अखंड आहे.
चिन्मयḫ परमाकाशो य एष कथितो मया । एषो ऽसौ शिव इत्य् उक्तो भवत्य् एष सनातनः
ही चेतनेची श्रेष्ठ अशी आकाशरूप अवस्था जी मी सांगितली, तिलाच 'शिव' असं म्हणतात; हेच सनातन आहे.
स एष हरिर् इत्य् आस्ते भवत्य् एष पितामहः । चन्द्रो ऽर्क इन्द्रो वरुणो यमो वैश्रवणो ऽनिलः
हा हरी आहे, हा पितामह आहे; तोच चंद्र, सूर्य, इंद्र, वरुण, यम, वैश्रवण आणि वारा आहे.
अनलो जलदो ऽम्भोधिर् ह्यो ऽद्य श्वश् चास्ति नास्ति च । इत्य् एते चिन्मयाकाशकोशलेशास् स्फुरन्त्य् अलम्
तोच अग्नी, पाऊस देणारा, समुद्र, काल-परवा, आज, उद्या, अस्तित्व आणि अनस्तित्व — हे सगळे शुद्ध चेतनेच्या आकाशातील एक लहान झलक आहेत.
एवंविधाभिस् सञ्ज्ञाभिर् मुधाभावनयेदृशाः । स्वभावमात्रबोधेन भवन्त्य् एते तु तादृशाः
अशा नावांनी मुर्ख लोक वेगवेगळ्या रूपांची कल्पना करतात; पण त्यांच्या खऱ्या स्वरूपाची ओळख झाली, की ती वस्तू तशीच दिसते.
अबोधो बोध इत्य् एवं चिद्व्योमैवात्मनि स्थितम् । तस्माद् भेदोद्भेदम् ऐक्यं नास्त्य् एवेति प्रशाम्यताम्
अज्ञान आणि ज्ञान — हे दोन्ही स्वतःच्या अंतरातील चेतना-आकाशातच आहेत; म्हणून भेद, उदय किंवा ऐक्य यांचा काहीही संबंध नाही, सर्व कल्पना शांत व्हाव्यात.
तावत् तरङ्गत्वम् अयं करोति जीवस् स्वसंसारमहासमुद्रे । यावन् न जानाति परं स्वभावं निरामयं तन्मयताम् उपेतः
जोपर्यंत एखाद्याला त्या सर्वोच्च, निर्मळ खऱ्या स्वरूपाची ओळख होत नाही आणि तो त्याच्यात एकरूप होत नाही, तोपर्यंत तो आपल्या संसाराच्या मोठ्या समुद्रात लाटेसारखा होत राहतो.
ज्ञाते तु शान्तिं स तथोपयाति यथा न सो ऽब्धिर् न तरङ्गको ऽसौ । यथास्थितं सर्वम् इदं च शान्तं भवत्य् अनन्तं परम् एव तस्य
पण जेव्हा हे समजते, तेव्हा त्याला खरी शांती मिळते. मग तिथे ना समुद्र उरतो ना लाट; सर्व काही जसेच्या तसे शांत, अनंत आणि खरेच सर्वोच्च त्याच्यासाठी राहते.
चिन्मात्रपरमाकाश एष यẖ कथितो मया । एषो ऽसौ शिव इत्य् उक्तस् तदा रुद्रḫ प्रनृत्यति
मी सांगितलेले हे शुद्ध चैतन्याचे सर्वोच्च आकाश म्हणजेच शिव होय; तेव्हा रुद्र नृत्य करतो.
यासौ तस्याकृतिर् नासाव् आकृतिẖ कृतिनां वर । तच् चिन्मात्रघनं व्योम तथा कचति तादृशम्
त्याचे जे रूप आहे, ते खरंतर रूपच नाही, हे जाणकारांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तुझ्यासाठी सांगतो; ते शुद्ध चैतन्याचे घट्ट आकाश असेच तेजाने झळकत असते.
मया दृष्टं तद् आकाशम् एव शान्तं तदाकृति । मयैव तत् परिज्ञातं नान्यḫ पश्यति तत् तथा
हे शांत आणि त्या स्वरूपाचं आकाश मीच पाहिलं आहे; ते पूर्णपणे समजून घेतलं आहे, आणि असं कुणीच दुसरं पाहू शकत नाही.
यथा नाम स कल्पान्तस् स रुद्रस् सा च भैरवी । मायामात्रं तथा सर्वं परिज्ञातम् अलं मया
जसं कल्पाच्या शेवटीचा तो रुद्र, ती भैरवी हे सगळं माया आहे, तसंच मी सर्व काही फक्त भ्रांतिस्वरूप आहे हे नीट ओळखलं आहे.