उह्यन्ते मेरवो येन तेन निश्श्वासवायुना । घनघुङ्घुमदिग्वक्त्रगगनोग्राङ्गघोषिणा
तिच्या श्वासाच्या प्रचंड वाऱ्यामुळे मेरू पर्वतही हलले, आणि तिच्या भयंकर तोंडांच्या गडगडाटाने आकाश दुमदुमून गेले.
घनमारुतघूत्कारैẖ क्ष्वेडागेयं प्रगायता । नियतानुनयेनेव वलितास्यानुवृत्तिना
ती घनदाट वाऱ्याच्या गडगडाटात गाणे गात होती, तिचे तोंड नेहमी एकीकडे वळलेले, जणू सतत आर्ततेने गाण्याचा सूर लावला आहे.
ततो नृत्तवशावेशाद् वर्धमानशरीरिणी । मया दृष्टावधानेन गगनाभोगपूरिणी
त्या नृत्याच्या भरात, तिचे शरीर वाढत चालले होते आणि मी लक्षपूर्वक पाहिले, तेव्हा ती आकाशभर पसरलेली दिसली.
यावत् तया धृता देहे हेलावलनसारवा । माला मलयकैलाससह्यमन्दरमेरुभिः
ती आपल्या देहात खेळकरपणे डोलत असताना, तिच्या गळ्यातील माळेत मलय, कैलास, सह्य, मंदार आणि मेरू हे डोंगर गुंफलेले होते.
आसंस् तस्या युगान्ताभ्रमालिकाḫ पट्टपट्टिकाः । आदर्शमण्डलान्य् अग्रे त्रीणि लोकान्तराणि च
तिच्या वस्त्राच्या टोकांवर जणू युगाच्या शेवटी निर्माण होणाऱ्या ढगांच्या रांगा होत्या; तिच्या समोर आरशासारखी वर्तुळे आणि त्यात तिन्ही जग दिसत होती.
कर्णयोर् हिमवन्मेरू रुप्यकाञ्चनपुत्रिके । ब्रह्माण्डघुर्घुरैर् माला महती कटिमेखला
तिच्या कानात चांदी आणि सोन्यापासून बनवलेले हिमालय आणि मेरू पर्वत लहान आकारात होते; तिच्या कंबरेवर विश्वांची मोठी माळ कमरपट्ट्यासारखी गुंफलेली होती, जी गडगडाटाने निनादत होती.
स्रजẖ कुलाचलैश् शृङ्गवनपत्तनगुच्छकाः । तरत्पुरवरद्वीपग्रामपेलवपल्लवाः
तिच्या गळ्यातील हार म्हणजे डोंगरशिखरे, घनदाट अरण्ये आणि मोठमोठी शहरे होती; तर गावं, सुंदर नगरं आणि बेटं या सगळ्या कोमल पानांसारख्या दिसत होत्या.
अस्या अङ्गेषु दृष्टानि पुराणि नगराणि च । ऋतवश् च त्रयो लोका मासाहोरात्रमालिकाः
तिच्या अंगावर जुनी शहरे आणि नगरं उमटलेली होती; तीन ऋतु, सगळे लोक, तसेच महिने, दिवस आणि रात्रींच्या माळा तिच्या अंगावर शोभत होत्या.
मुक्तालतादिकं नद्यẖ कालिन्दीत्रिपथादिकाः । धर्माधर्माव् उभौ कर्णभूषणे चान्यकर्णयोः
तिच्या गळ्यातील मोत्यांच्या माळा म्हणजे गंगा, यमुना आणि इतर नद्या होत्या; तर तिच्या कानात धर्म आणि अधर्म हे दोन्ही दागिने म्हणून झळकत होते.
स्तनास् तस्यास् तु चत्वारस् स्रवद्धर्मपयोलवाः । वेदास् सकलशास्त्रार्थचतुस्संस्थानचूचुकाः
तिच्या चार स्तनांमधून धर्मरूपी दूध सतत वाहत होतं; वेद आणि त्यांचे चार अर्थ हे त्या स्तनांवरील स्तनाग्रांसारखे होते.
त्रिशूलैḫ पट्टिसैḫ प्रासैश् शरशक्त्यृष्टिमुद्गरैः । निर्यदायुधजालानि स्रग्दामानि बिभर्ति सा
ती त्रिशूळ, भाले, भाले, बाण, शस्त्र, भाले आणि गदा यांसारख्या विविध शस्त्रांनी बनवलेल्या माळा आणि साखळ्या घालते.
चतुर्दशविधा भूतजातयो यास् सुरादिकाः । तस्याश् शरीरशायिन्यस् ता लोमावलयस् स्थिताः
देवांपासून सुरू होणाऱ्या चौदा प्रकारच्या सजीवांचा वास तिच्या शरीरात आहे, आणि ते सर्व तिच्या केसांच्या गुच्छांमध्ये वसलेले आहेत.
तस्याश् च नगरग्रामगिरयो देहशायिनः । नृत्यन्त्यास् सह नृत्यन्ति पुनर्जन्ममुदेव ते
तिच्या शरीरात असलेल्या नगरे, गावे आणि डोंगर ती नाचते तशीच तिच्यासोबत नाचतात, आणि त्यामुळे तेही वारंवार जन्म घेण्यात आनंद मानतात.
जङ्गमात्मकम् एवैतज् जगद् अस्थावरं तदा । नृत्यतीति मया ज्ञातं परलोके सुखं स्थितम्
हे सगळे जग, जड आणि सजीव, तिच्याच रूपात आहे हे मला उमगले आहे; ती नाचते तेंव्हा हे जगही नाचते, आणि दुसऱ्या लोकात ते सुखात स्थिर असते.
निगीर्णं जगद् अङ्गस्थं कृत्वा तृप्तिम् उपागता । परिनृत्यति सा मत्ता जगज्जीर्णाहिचातकी
तिने आपल्या अंगात सामावलेलं हे जग गिळून तृप्ती मिळवली आणि ती नशेत नाचू लागली, जणू वयस्क सर्प गिळणाऱ्या पावसाळी चातकीसारखी.
आदर्शप्रतिबिम्बस्थम् इवाभात्य् अखिलं जगत् । तस्या वपुषि विस्तीर्णे खरूपिणि खरूपधृत्
तिच्या विशाल, खरड रूप असलेल्या देहात सगळं जग आरशातल्या प्रतिबिंबासारखं दिसत होतं.
तज्जगन्नर्तनं चारु तद्देहादर्शसंस्थितम् । चिरं मया तदा दृष्टम् अविनष्टं पुरस्स्थितम्
त्या तिच्या देहाच्या आरशात उमटलेल्या सुंदर जगाच्या नृत्याला मी खूप वेळ पाहिलं—ते माझ्यासमोर अखंड आणि कायम होतं.
विवलत्तारकाजालं भ्रमत्पर्वतमण्डलम् । मषकव्यूहवद् वातव्याधूतामरदानवम्
थरथरणाऱ्या ताऱ्यांचं जाळं, फिरणाऱ्या पर्वतांचा गोळा, आणि वाऱ्याने उडणारे देव-दानव हे सगळं जणू डासांच्या झुंडीप्रमाणे वाटत होतं.
सङ्ग्रामोन्मुक्तचक्राभद्वीपार्णववृताम्बरम् । हेलाविवलनावर्तप्रौढशैलधरातृणम्
आकाश जणू युद्धाच्या गोंगाटाने वेढले गेले आहे, बेटांच्या समुद्राने घेरले आहे, आणि लाटांच्या खेळकर गतीने व्यापले गेले आहे, जणू त्या लाटा मोठे पर्वत आणि गवताची पाती एकसारखीच सहज उचलत आहेत.
नीलमेघांशुकावृत्तिवातघुङ्घुमिताम्बरम् । काष्ठाद्र्यस्थिपुरास्फोटपटत्पटपटारवम्
आकाश काळ्या मेघांच्या वस्त्रांनी झाकले गेले आहे, वाऱ्याच्या गडगडाटाने दुमदुमते आहे; लाकडी पर्वत आणि नगरे कोसळताना त्यांच्या पडण्याचा कडकडाट दूरवर ऐकू येतो.
जगत्पदार्थैर् व्यामिश्रैर् अमिश्रैर् मकुरे यथा । व्याप्तम् आभोगिभाङ्करैर् अङ्गै रङ्गभ्रमैस् तथा
हे जग जणू आरशातल्या प्रतिबिंबासारखे आहे, जिथे मिसळलेली आणि न मिसळलेली वस्तू एकत्र दिसतात; रंगीबेरंगी हालचालींमध्ये काही अवयव आनंददायक, तर काही भीतीदायक वाटतात.
मेरुर् नृत्यति लोलोच्चकुलाचलबृहद्भुजः । भ्रमदभ्रपटाटोपो नमत्तरुतनूरुहः
मेरू पर्वत आपल्या डोलणाऱ्या शिखरांच्या मोठ्या हातांनी नाचतो आहे; फिरणाऱ्या ढगांच्या पडद्यांनी तो वेढला गेला आहे, आणि पक्ष्यांचा आवाज व गवताची थरथर या दृश्याला साथ देतात.
अत्यजन्तस् समुद्रास् स्वं मर्यादामुद्रणं द्रुताः । भूमेर् नभस्तलं यान्ति नभसो यान्ति भूतलम्
समुद्र आपली मर्यादा झटकून टाकतात आणि वेगाने वाहू लागतात; पृथ्वी आकाशाकडे उचलली जाते आणि आकाश पृथ्वीवर येते.
पुराणि घर्घरारावैर् दृश्यन्ते लुठितान्य् अधः । सगृहाट्टालवास्तव्यं न च किञ्चिल् लुठत्य् अधः
जुन्या इमारती घरघर आवाज करत खाली लोळताना दिसतात; घरं, महाल आणि त्यातले लोक सगळे हलले तरी काहीच खरोखर खाली पडत नाही.
तस्यां भ्रमन्त्यां चतुरं चन्द्रार्का दिनरात्रयः । नखाग्रलेखालोकान्तर् भान्ति काञ्चनसूत्रवत्
ती सतत फिरताना, चंद्र, सूर्य, दिवस आणि रात्र — नखांच्या टोकावरच्या रेषांमधून जणू सोन्याच्या दोऱ्यासारखे चमकत राहतात.
विभान्ति वृष्टयस् तस्या घर्मार्तिजलजालिकाः । इव नीहारहारिण्यो लीलावारिदवाससः
तेथील पावसाचे थेंब जणू उन्हाच्या आणि पाण्याच्या धारा मिसळून केलेले खेळकर वस्त्र वाटतात, धुकं दूर करणाऱ्या नद्यांसारखे भासतात.
खम् एव तस्यास् सम्पन्नं कवरीमण्डलं बृहत् । पातालं चरणा भूमिर् उदरं बाहवो दिशः
तिच्या केसांचा मोठा वर्तुळ आकाशासारखा विशाल झाला; पायांना पाताळ, पोटाला पृथ्वी, आणि हातांना दिशा मिळाल्या.
द्वीपाब्धयो ऽन्त्रावलयḫ पार्शुकास् सर्वपर्वताः । प्राणापानावलीदोलाḫ पवनस्कन्धशालिकाः
द्वीप आणि समुद्र तिच्या आतड्यांच्या वेटोळ्यासारखे, सर्व पर्वत तिच्या कड्यांसारखे, आणि श्वासोच्छ्वासाची ये-जा वाऱ्याच्या कणसांसारखी वाटू लागली.
तदानुभूतं नृत्यन्त्यास् तस्या वपुषि विस्तृते । हिमवन्मेरुसह्याद्यैर् दोलान्दोलनम् अद्रिभिः
ती नाचू लागली तेव्हा तिचं शरीर विस्तारलं, आणि हिमालय, मेरू, सह्याद्रीसारखे पर्वत झुल्यावर झुलावेत तसं डोलू लागले.
तरदद्रिगुणाश् छाता वलयन्त्या तया स्रजः । पुनẖ कल्पान्त आरब्ध इव ताण्डवहेलया
ती घालणाऱ्या हारात तीन गुण आणि पर्वतशिखरं गुंफलेली होती; जणू कल्पाच्या शेवटी तिने खेळकरपणे तांडव नृत्य सुरू केलं.